Jakin 225, beste mugarri bat

Garai batean, erosi nuenean lehen laser-inprimagailua, Jakin aldizkariaren pegatina bat jarri nion, omenaldi gisa. Aldizkariaren 225. zenbakia irakurrita (goitik behera leitu dut), ageriago geratu zait orduko jakinlariek euskararen batasunari egindako ekarpen handia.

Zehazki, hauxe du izenburua aleak: “Euskara batuak 50 urte. Noranahiko izateko erronka”. Goitik behera irakurri dut, eta irakurri ahala, azpimarratzen joan naiz han eta hemen aurkitu ditudan ideia edo datu interesgarriak: Lorea Agirreren atarikoan, jakinlari historikoen iritzietan, Irene Arraratsen eta Pruden Gartziaren artikulu luzeetan, eta jasotako 22 iritzietan.

Badakidanez behin baino gehiagotan itzuliko naizela Jakin aldizkariaren zenbaki honetara, apalategiaren leku berezian ipini dut, aldizkariaren beste ale esanguratsu batzuen ondoan, behar dudanerako.

Eskerrik beroenak jakinlari historikoei eta gaur egungoei egin duzuen lanagatik!

Kategoriak jakin | Etiketak , , , | Erantzun

Onsa hiltzeko bideak, gaur

Osasuna Euskalduntzeko Erakundearen XXVIII. Osasun Biltzarrean. Argazkia: Goiena

Urteetan, eta are mendeetan, euskaraz bezala beste hizkuntzetan ere bai, Eliza katolikoak erakutsi nahi izan digu zein inportantea den ondo hiltzea, beti ere kristauen arima salbatze aldera.

Joan den larunbatean, ostera, Osasuna Euskalduntzeko Erakundeak deituta, Arantzazun elkartu ziren ehundik gorako mediku eta osasun arloko profesionalek beste ikuspegi bat landu zuten heriotzaren inguruan, askoz lurtarragoa.

Bioetika. Zainketa aringarriak izenburupean, Iñigo Suberbiola zainketa aringarrietako medikua, Patxi Izagirre psikologoa eta Koldo Martinez mediku intentsibista zentratu ziren aztertzen gaur egun zer esan nahi duen ondo hiltzeak medikuntzaren, etikaren, komunikazioaren eta psikologiaren ikuspegietatik.

Izugarri poztu nintzen, ikusita osasuneko profesional euskaldunak gai horien inguruan hitz egiten eta esperientziak partekatzen, adin bat dugunok laster iritsiko baikara gure bizitzaren amaierara. Eta ordua iristen denean, nahiago dut nik neuk, nire ingurukoek eta inguruan izango ditudan mediku eta profesionalek gai horiek ondo landuta izatea. Arantzazun ikusi nuenagatik, esango nuke bide onean goazela.

Kategoriak heriotza | Etiketak , , , | Erantzun

Zelan ikusten gaituzte beste aldetik?

Aitor Montes doktorea, berau Aramaioko medikua, OEEren kongresuan hitz egiten. Argazkia: Goiena

Ostiral honetan Arantzazun izan naiz, Osasuna Euskalduntzeko Erakundeak gonbidatuta, erakunde horren XXVIII. kongresuan hitz egiten. Mahai-inguru batean parte hartu nuen, eta bertan paziente onkologiko baten ikuspegia eman nuen. Nire hitzaldiak izenburu hau zuen: “Zelan ikusten gaituzte beste aldetik?”, eta hauxe da hantxe esandakoa:

Laster 16 urte izango dira Osakidetza nire bizitzan sartu zela modu nabarmenean, eta betiko. Hori izan zen 2002an, 50 urte betetzear nintzela, aurkitu zidatenean linfoma folikular bat. Tratamendua luzea izan zen: zazpi hilabete kimioa hartzen, sei saio, eta tratamendu monoklonala, minbiziari modu selektiboagoan erasotzeko. Hala ere, harekin erabat osatzeko bermerik ez-eta, hezur-muinaren transplantea egin zidaten Valdecillako Ospitalean, Santanderren, mini-alotransplante bat, eta kasu hartan emailea nire arreba gazteena izan zen, Fatima.

Guztira bi urte igaro ziren berriz lanera itzuli arte. Denbora hartan, Osakidetzako profesionalek ezinago hobeto zaindu ninduten: medikuek, erizainek eta bestelako profesionalek. Hematologoarekin bereziki zorte handia izan nuen, komunikatzaile aparta delako: beti esplikatu izan dizkit gauzak ikuspegi praktiko batekin, nik aurrera egiteko behar izango dudana.

Harrezkero nire harremana Osakidetzarekin iraunkorra da, gaixotasun hark bigarren mailako ondorioak utzi zizkidalako, eta bi eremutan gertatzen da: Galdakaoko Ospitalean eta Elorrioko anbulatorioan.

Komunikazioa

Orain artean, bi eremu horietan, ospitalea eta anbulatorioa, komunikazioa ona izan da, niri dagokidanez behintzat.

  • Galdakaoko Ospitalean. Minbizia osatzeko tratamenduak begietan utzi zidan ondoriorik nabarmenena, transplantearen ostean, sikatu egin zitzaizkidan-eta. Eta horren ondorioz, blefaritisa agertu zitzaidan begiotan. Hori dela-eta, hiru hilabetez behin joaten naiz Galdakaora. Hiru eremu zapaltzen ditut ospitalean: Erizaintza, Oftalmologia eta Hematologia. Erizaintzan odola ateratzen didate, hodi mordoa, odol horrekin serum autologoa egiteko, azken hiru urteotan horrekin ari zaizkit-eta tratatzen blefaritisa. Pare bat hodi, bestalde, Hematologiarako izaten dira. Handik Oftalmologiara joaten naiz. Bertan, kontuan hartuta zenbat jende dabilen gora eta behera, gehienak edadetuak, han, diot, oso ondo tratatzen gaituzte. Izugarri lanpetuta dabiltza, baina bakoitzarekin denbora hartzen dute, bai erizainek eta baita medikuek, eta ganoraz esplikatzen digute zelan doazen gauzak. Azken urteotan Oftalmologian zazpi bat medikuk ikusi naute, denak oso onak, eta horietatik hiruk euskaraz azaldu didate guztia. Oftalmologian amaitutakoan Hematologiara joaten naiz, bertan odol analisiaren emaitzak ikusi eta miaketa bizkorra egitera. Hematologian nire medikuak ez daki euskaraz, baina konturatzen naiz bere taldean gero eta mediku gehiago daudela euskaldunak.
  • Elorrioko anbulatorioan. Bi tronbo-flebitis eduki ondoren, betiko hartu behar dut Sintrom, odol-diluitzaile famatua. Hortaz, sarri joaten naiz anbulatoriora. Bertan, mediku euskaldun bat izan dugu hamar bat urtez, eta bai ni eta baita nire ingurukoak, oso pozik ibili gara harekin, haren profesionaltasunagatik, komunikazio onagatik eta euskaraz ziharduelako. Orain urte erdi, ostera, titularra etorri da, eta horrek ulertu bai, baina ez du euskaraz hitz egiten. Hori dela-eta, nik euskaraz hitz egiten diot, eta berak batik bat gaztelaniaz erantzuten dit. Alegia, ni Ahobizi, eta hura, Belarriprest. Lehen aldia da horrelako harremana dudala mediku batekin. Eta badakit Elorrion bertan, eta mediku berarekin, ez naizela bakarra horrela jokatzen. Hortaz, horra beste esparru bat Osakidetzan ireki daitekeena, batez ere aintzat hartuta Euskaraldiak ere antzeko bide bat proposatzen duela. Alegia, euskaraz ulertzen dutenekin norberak euskaraz hitz egitea, nahiz eta haiek gaztelaniaz erantzun. Sintrom kontrolatzeko erizainari dagokionez, erizain titular gazte bat etorri zitzaigun iaz, euskalduna. Hor garbi irabazi dugu.

Aurrera goaz

Oro har, konforme nago Osakidetzarekin dudan komunikazioarekin. Mediku onak eta profesional onak ikusten ditut lanean, ahalik eta ondoen dihardute, kariñoz tratatzen gaituzte. Eta lasai nago, ikusten dudalako gero eta profesional gehiago datozela euskaraz dakitenak.

Hala ere, badut kezka bat: Hego Euskal Herrian Osakidetza eta Osasunbidea dira zerbitzurik baloratuenak gure sistema autonomikoaren barruan. Eta beldur naiz gure politikariek ez ote duten errekara botako, Abiadura Handiko Trena eta horrelako lan erraldoi justifika gabeak finantzatzeko, horra joango diren dirutzak nonbaitetik kenduko dituzte-eta: seguruenik osasunetik eta hezkuntzatik.

Segi entzuten gaixoei

Seguruenik, konturatu zarete gero eta gaixo euskaldun gehiago ari dela idazten edo hitz egiten beraien gaixotasunaz. Bi adibide jarriko dizuet, nahi baduzue gaixo horien esperientzien berri izan.

Bat da Mikel Lizarralde eibartarra. Enpresa teknologiko batean egiten du lan, eta orain dela gutxi hasi da bere blogean idazten gaitz etorri berriaz. Bere lehen artikuluak izena du Medikuak esan dit esklerosi anizkoitza dudala, eta Eibar.org blog komunitatean aurki daiteke.

Beste kasuaren berri Euskadi Irratian izan nuen, autoan nindoala, eta, zoritxarrez, ez nintzen geratu emakume haren izenarekin. Bularreko minbizia izan du, baina metastasiduna. Garbi hitz egin zuen, euskara ederrean, zertan den bere gaixotasuna, zelan egiten dion aurre eta zelan erabiltzen dituen sare sozialak beste gaixoekin saretzeko.

Segi ondo, eta mila esker eskaini didazuen arretagatik.

Kategoriak hitzaldiak | Etiketak , , , , | Erantzuna 1

Casas Viejasko sarraskia

Etxean baneukan liburu bat Iruñean erositakoa, Katakrak liburudendan, Viaje a la aldea del crimen, Ramón J. Sender idazlearena, albotik pasatzen nintzen guztietan deika-edo egiten zidana. Halako batean, orain hiru aste, hartu eta irakurtzen hasi nintzen. Irakurtzen hasi, eta amaitu bitartean ezin utzi.

Ramón J. Senderri liburu dezente irakurri izan dizkiot, batez ere gaztaroan: La tesis de Nancy, La llave, Crónica del alba, La aventura equinoccial de Lope de Aguirre, El bandido adolescente… Hala ere, miretsita geratu naiz beste behin, zein ondo idazten duen.

Hunkitu egin nau liburuak, ikusita kronistak zelako bidegabekeriak kontatzen dituen, 1933an Errepublikaren izenean eginak Casas Viejas izeneko herriskan, Cadiz probintzian, zergatik-eta bertako jornalero gosetiak matxinatu zirelako bizimodu hobearen bila. Liburu honetan Sender ez da mugatzen ikusitakoa eta entzundakoa kontatzera. Haserre dago, eta Errepublika egiten du erantzule nagusi, batez ere Azaña.

Urte parrasta igaro dira sarraskitik, baina kronikak ez du bat ere aktualitaterik galdu. Ahal baduzue, irakurri.

Kategoriak Literatura | Etiketak , , | Erantzun

Facebook, Cambridge Analytica eta nire datuak

Kezkatuta baldin bazaude Facebook-ek partekatu ote dituen zure datuak Cambridge Analytica enpresarekin, orain aukera duzu jakiteko horrela den edo ez. Horretarako pauso hauek eman behar dituzu:

  1. Joan Facebookera.
  2. Sartu bertan zure izenarekin, alegia egin Sign In.
  3. Idatzi zure nabigatzailearen URLan: www.facebook/help eta sakatu enter.
  4. Facebooken bertan, idatzi bilatzailean, lupan: Cambridge Analytica.
  5. Klik egin aukera honetan: “How can I tell if my info was shared with Cambridge Analytica?”
  6. Emaitza koadro batean agertuko zaizu, goiko nirea bezalakoa.

Neuk ere egin dut aproba, eta Facebookek esan dit “nire Facebookeko informazioa ez dela partekatu Cambridge Analytics-ekin, ‘This is Your Digital Life’ aplikazioaren bidez”.

Hortaz, hori badakit. Aitzitik, ideiarik ere ez dut beste norekin partekatu duen nire informazioa, horixe baita Facebooken negozio-modeloa.

Kategoriak Internet | Etiketak , | Erantzun

Menderatuon hizkuntza

Oharkabean bezala, gobernuek behin eta berriz bihurtzen dute hizkuntza, hitzen esanahi begi-bistakoa ezkutatzeko. Gerra ministerioak, adibidez, ea mundu osoan Defentsa ministerio izendatzen dira, gerrarako eta hiltzeko sortutako azpiegiturak defentsarako balira legez, brauek zilegiagoak egiteko gure begietara.

Edward Snowden azken urteotako barneko salatzailerik ezagunenetakoak gogorarazi digu beste bihurrikeria bat hizkuntzari dagokionez, oraingoan teknologia berriekin lotuta, eta Facebook enpresaren azken eskandaluaren harira. Hona hemen Argia aldizkaritik hartutako aipua:

“Bizitza pribatuen inguruko datu zehatzak bildu eta saltzea ardatz duten negozioak ‘bijilantziarako konpainia’ gisa izendatu ziren garai batean. ‘Sare sozial’ deitzea engainu arrakastatsuena da, Gerra Departamentua bilakatu zenetik Defentsa Departamentua”.

Kategoriak hizkuntza | Etiketak , , , , | Erantzun

Jatorrizko herriak

Argia aldizkariaren 2.593. alean irakurri diot Lolita Chávez kitxe herrien kontseiluko buruari zelan izendatu beharko genituzkeen orain arte askok herri indigenak deitu ditugun horiek. Horrela dio:

Herri indigenak baino areago, jatorriko herriak gara, antzinakoak, eta geure kosmobisioak eta bizierak ditugu. Indigena, azken finean, kolonizazioari lotutako terminoa da, ‘indio’ esateko modu goxoa.

Behin baino gehiago galdetu diot neure buruari zelan izendatu herri horiek, Kanadarrek First Nations izendatzen dituztenak, eta Lolita Chávezek emandako azalpena egokia iruditzen zait. Beraz, hemendik aurrera Jatorrizko herriak izendatuko ditut neuk ere, hizketan ari naizenean bezala idazten dudanean.

Aldaketa: Jatorrian, artikuluaren izenburuan “Jatorriko herriak” jartzen zuen, baina Txerra-ren erantzuna aintzat hartuta, ikusi dut Euskaltzaindiaren Hiztegi batuak “Jatorrizko” hobesten duela. Hori dela-eta, aldatu egin dut artikulu honen izenburua, eta baita azken paragrafoan “Jatorrizko herriak”. Aipua, berriz, dagoenetan utzi dut, horrela agertzen baita Argian.

Kategoriak antropologia | Etiketak , , , | 2 erantzun

Euskal Wikilarien Kultura Elkartean

Joan den ostiralean Eibarren izan nintzen, Markeskua jauregian, bertan urteroko bilera baitzuen Euskal Wikilarien Kultura Elkarteak. Berez, niri ez zegokidan bileran egotea, bezperan egin bainintzen elkarteko bazkide, 5€ ordainduta, baina animatu eta joan egin nintzen.

Egiari zor, bilerara joan nintzen laguntza bila. Azken aldian berriro hasi naiz lan apur bat egiten Euskarazko Wikipedian, sarrera batzuk sortzen eta beste batzuk osatzen, baina eragozpen dezente izan dut informazioa editatu eta, batez ere, erreferentziak behar bezala jartzeko orduan. Horregatik, pentsatu nuen bileran ezagutuko nuela norbait, geroago lagunduko zidana.

Hori aurkitu nuen, jendea laguntzeko prest, baina hori baino dezente gehiago ikusi nuen bilera-gela hartan. Ikusi nuen talde bat izugarri dinamikoa, heldua, euskaltzalea eta gauzak ezinago hobeto egiten ari dena.

EWKEren helburuak

Euskal Wikilarien Kultur Elkarteak (EWKE) lau helburu ditu:

  1. Euskaldunen esku jartzea kultura eta jakintza unibertsala, formatu askean dauden entziklopedien, liburuen, hiztegien eta bestelako agirien bidez.
  2. Sustatu, ezagutarazi eta zabaltzea euskarazko Wikipedia eta gainerako Wikimedia proiektuak. Sustapen hori bi norabidetan gauzatuko da: batetik, lehentasuna emango zaio lankide berriak sartzeari, edukien kopurua areagotu eta horien kalitatea hobetzeko; bestetik, bultzatuko da euskaldunen artean Euskarazko Wikipedia erabiltzea, beraren ikusgarritasuna indartu eta bisitarien kopurua handitzeko.
  3. Euskararen normalizazioari laguntzea, kultura —tokikoa eta unibertsala— hedatuz, Euskal Wikipedia bera eta beroni lotutako proiektuak baliatuta (Wikihiztegia, Wikiliburuak, Wikimedia Commmons…).
  4. Auzolana eta jakintza askea sustatzea, bat eginez Wikimediaren helburuekin.

EWKEeren lanak

Helburu horiek gidatuta, EWKE elkartea izugarri ari da zabaltzen elkarlana hitzarmen bidez (Ikastolen elkartea, Azkue Fundazioa, UEU, Susa argitaletxea, Elhuyar fundazioa, Berria egunkaria, Euskal Herriko fakultate guztiak…), ikastaroak antolatuz, wikiproiektuak sortuz (Euskal Haur eta Gazte Literatura, Idazlezainak, Herripediak…), nazioarteko topaketetan parte hartuta.

Ostiralean flipatu egin nuen talde horrekin, eta bertako jendeak egin duen bidearekin.

Nahi baduzue parte hartu merezi duen proiektu batean, harpidetu Euskal Wikilarien Kultura Elkartean (5€ baino ez dira) eta parte hartu Euskarazko Wikipedian.

Kategoriak wikipedia | Etiketak , , , , | Erantzun

Talo aurpegi hura

Atzo lagun batek goiko argazkia bidali zidan whatsapp bidez, Berria egunkarian atera zuela-eta. Argazkikoa neu nintzen, baina txokatu egin ninduen, oso aldatuta aurkitu bainuen neure burua. Artean konbaleziente nengoen minbizitik eta ondorengo tratamendutik, batez ere hezur-muinaren transplantea. Hark eragin ziezadakeen erretxazoa saihesteko, prednisona izeneko kortikoide bat hartzen ari nintzen, eta hark jarri zidan talo aurpegia, argazkian ikus daitekeen moduan.

Gogoan dut elkarrizketa Idoia Etxeberria oñatiarrak egin zidala, asteburu bateko bazkalostean. Tanger tabernako terrazan jarri ginen, eta hantxe izan ginen berriketan, giro onean.

Itxaropen garaia zen ordukoa niretzat, eta, zorionez, itxaropenak bete egin ziren. Besarkada handi bat minbiziarekin borrokan ari diren guztiei. Eutsi goiari!

Kategoriak Minbizia | Etiketak , , , | Erantzun

Liburu bat ona, film bat eskasa

Azken asteotan liburu bat irakurri eta film bat ikusi dut, gai beraren inguruan: Stefan Zweig idazle austriarra. Lehena bikaina iruditu zait; bigarrena, aldiz, eskasa.

Liburua

Liburua da The Impossible Exile. Stefan Zweig at the End of the World, George Prochnik idazle estatubatuarrarena. Zweig bezala, Prochniken gurasoak juduak ziren, eta Austriatik egin zuten ihes AEBetara, naziengandik ihesi. Horregatik, egileak aztertzen du exilioak Zweigengan eta beste iheslarirengan eragindako hausturak zenbateraino eraman zuen idazle austriarra bere buruaz beste egitera. Horrekin batera, ikertzen du gerra arteko Vienako giroa, liluragarria alde batetik, baina ikaragarria bestetik, bertan naziek sekulako izua eragin baitzuten. Liburua oso ondo idatzita dago, eta laguntzen digu hobeto ulertzen Zweig eta bere mundua.

Pelikula

Liburua amaitu berritan, kasualitatea, aukera izan dut ikusteko Stefan Zweig: Farewell to Europe pelikula, kontatzen duena idazle austriarraren exilioa. Baina ez zait gustatu, eskematikoegia iruditu baitzait. Bakarrik salbatuko nuke filmaren azken zatia, non erakusten baitira suizidioaren ondorengo irudiak, modu sotil eta originalean, armairu zahar bateko ispilu bat erabilita.

Kategoriak Zweig | Etiketak , , | Erantzun