Quantcast

Motorrak berotzen

Argindarraren prezioa. Zahar egoitzetako baliabide eta arreta falta. Segregazioa. Arrakala sozialak. Prekarietatea. Emakumeon aurkako indarkeria. Laneko heriotzak.

Amaigabeko zerrenda, baina kaleak hotz ditugu. Haserre eta amorrurik ez da nabari, zenbait bilkura, greba eta pankartez harago. Iluntasunera ohitu garelako izango da akaso. Nekea izango da bestela. Etsipena. Eta etsipen horretan, amestea ere ahaztu zaigu. Irudikatzea, sortzea, eraikitzea. Beharrez betetako garaiak ditugu, baina tresnak falta zaizkigula dirudi.

Hain zuzen ere, kooperatibismoaren rola beharrak estaltzea izan da bere hastapenetatik. Hor kokatu behar ditugu, esaterako, industrializazio garaian biderkatutako kontsumo kooperatibak: oinarrizko produktu eta elikagaiak langileen eskura jartzeaz gain, ehun soziala berreskuratzeko tresnak ziren beren baitan, komunitatea eraikitzeko erremintak. Kontsumo kooperatiben rol garrantzitsua ikusteko, baina, ez dugu zertan XIX. mendeko Ingalaterrako Rochdale hirira jo behar. Gertuago ere baditugu kontsumoa kooperatibizatzeko hainbat esperientzia sendo: energian, teknologian eta elikaduran, besteak beste. Goierri bera bada ekintzailea kontsumoa kooperatibizatzen… eta politizatzen. Izan ere, sendotu diren proiektuen oinarrian bada helburu politiko bat, bizirauteaz harago doana: kontsumoa eraldatu nahi da, demokratizatu, bizitza erdigunera eraman.

Gehiengoaren beharrak larriagotzen ari diren honetan, ezinbestekoa dugu alternatibak josten eta eraikitzen joatea, eta Goierrik arrakastarako osagai asko ditu. Baditu kontsumo kooperatibak, bai, baina baita ere lan elkartuko kooperatibak, eragile sozialak, komunitarioak, ehun industrial kooperatibo zabala… eta badu eskualde izaera, nortasuna. Horregatik, ezin diogu aukerari ihes egiten utzi. Eraikitzeko garai berriak datoz, freskoak, ilusioz betetakoak, eraldatzaileak, saregileak.

Etorkizuna amesten

Mahai-inguru, elkarrizketa eta bazkalosteko hitz aspertuetako galdera: Nola irudikatzen duzu etorkizuna? Erantzuna? Norberaren zamek eta momentuko umoreak baldintzatua, zalantzarik gabe. Horregatik, erantzun azkarra ekidin, eta amesteko eta imajinatzeko postura hartu dut tarte batez. Ezkerrera eta gora joan zait begirada. Ezkerrera, eta gora. Ez dakit hori den amesteko postura ohikoa, edo hautu pertsonal ez-kontzientea den. Dena den, ez didazue ukatuko baduela irakurketa politikoa. Honek ere bai.

“Geure gainetik, izarrak bakarrik”… diote Iruñea aldean. Artikulua idazteko erritmo biziegia du soinu bandak, baina erakusten dit norabidea. Etorkizuna imajinatzeko, ezinbestekoa dugulako pentsatzea geure gainetik izarrak bakarrik ditugula. Ez dugula ezta kristalezko sabairik ere. Amestu behar dugulako lehen pertsona pluralak nahi duena lor dezakeela. Sistema desafiatu dezakegula, ze demontre!

Halaxe irudikatzen dut etorkizuna, lehen pertsona pluralean. Irudikatzen dut, irudikatu nahi dut, erakunde eta ekimen kooperatiboz betea, aberatsa, gizartearen gehiengoaren beharrak estaltzeko alternatibak bilatuko dituena. Saretua, gizarteko eragile anitzak elkarlanean dituena. Bizitza erdigunean izan, eta zaintza prekarietatetik aterako duena. Eta hor kokatzen ditut kooperatibak eta mugimendu kooperatiboa. Bizitza erdigunean izateko apustua egiten.

Horregatik, etorkizuna imajinatzean slogan hutsetan gelditzea erdibidean gelditzea da. Berrikuntza, ikerketa, nazioartekotzea, ekintzailetza… hitz potoloak, baina, onenean, norabiderik erakusten ez dutenak. “Zertarako?” da galdera. Zer lortu nahi dugu? Nola irudikatu nahi dugu geure ingurua? Beste kontu bat da nola egingo dugun. Ba… ahal dugun bezain ondoen; batzuetan asmatuta, eta beste batzuetan geure inkoherentzietan are gehiago sakonduta.

Aurkezpen gutuna

2021eko irailaren 14an Euskadi Irratiko Baipasa saioan egindako kolaborazioa da honakoa.

Kaixo, arratsalde on.

Naroa Elortza Gorrotxategi nauzue, Goierrin bizi den arrasatearra. Eta akaso… aurkezpena gehiago luzatzerik ez du merezi.

Idatzizko zein ahozko artikulu bakoitza baita aurkezpen gutun bat bere baitan, are gehiago ezizenik onartzen ez den medioetan. Halaxe hasi dut ba gaurko hitzartzea, anonimotasun ezak emandako zama gainetik kendu nahian.

Arrasatearra izateak badu, inplizituki, “kooperatibismoaren kalitatearen Q-a”. Aitortuta ere, geure herrian badugula kooperatibismoaren inguruan zer hausnartu.. Zer izan zen, zer den, zer lortu eta deskuidatu den… Luze eta sakon hausnar genezake.

Baina, autokritikak autokritika, geure mugak onartu behar ditugu. Norbanakook geure inkoherentzia propioak baldin baditugu, zer esan orduan norbanakoz osatutako erakundeez. Egiteko formak berrikusi, helburuak kuestionatu, patroiak eraldatu, botere harremanak aztertu… Erakunde komunitarioenek ere baditugu etxekolanak.

Azken aldian, baina, bada zerbait benetan arduratzen nauena: kooperatibismotik eta eraldaketatik urrun, oso urrun, esango nuke antipodetan dauden hainbat eragile nola ari diren “diskurtso sozialak” bereganatzen.

Enpresetako erantzukizun sozial korporatiboarekin gertatu zitzaigun duela urte asko. Gaur egun erakunde esplotatzaileenek ere dute beraien plana, urteko memoria, eta horri esker, pentsa, inbertsio fondoetan ere agertzen dira enpresa sozialki arduratsu gisa.

Baina, muga hori gainditu, eta orain kooperatibez, komunitateaz, auzolanaz, hitz egiten digute; hain justu eredu horien aurka dauden berberek. Bai enpresek, baita alderdi politikoek ere. Negozioa da helburua, eta eraldaketa soziala marketinerako tresna hutsa.

“Sortu ezazu kooperatiba bat gurekin!”. Eslogan hori ere entzun dugu medioetan azken aldian. Pentsa. Kooperatibismoa guztiz perbertitzera iristen ari dira. Goitik behera eta komunitatea kontuan hartu gabeko produktuak saltzen dizkigute. Eta, horren aurrean… isiltasuna. Badirudi ez dagoela inor mugimenduok zalantzan jartzen dituena. Badirudi diskurtso politikotan ere hankamotz gelditu garela; eta, behelaino horretan, Hamelingo flautistaren doinu ederrekin konkistatu gaituztela.

Ez, lagunok, korporazio handiak eta agintariak, oro har, ez dira ari gure hobebeharrez. Jatorrak gara, bai, baina ez zaie hori ere gehiegi axola.

Geure eredu propioa garatzen segi behar dugu. Behetik gora, komunitatearen beharrak identifikatu eta gehiengoaren bizitzak hobetzeko alternatibak eraikitzen segi behar dugu. Ez dugu foku handirik edo alfonbra gorririk jasoko, baina eraldaketa txikitik handira egin beharrekoa da. Formula azkarrek bide motza dute.

Eta honaino, nire aurkezpen gutuna. Bizitza handiena delako, elkar zaindu dezagun.

Goitik behera

Arrotzak zaizkit goitik beherako ereduak. Arrotzak, baina ezagunak.

Eremu eta maila guztietan ditugu goitik beherako ereduak: harremanetan, kudeaketa ereduan, mugimendu sozialetan, herrigintzan bertan. Gune horizontal eta seguruak behar luketenak sarri bertikal zaizkigu, kudeaketa, praktika eta eredu ez demokratikoa dutenak.

Badauzkagu pertsonen eta kolektiboen arteko goitik beherako harremanak, bata bestearen gainetik dagoela irudikatzen dutenak. Besteak beste, intersekzionalitatea eta askotariko zapalkuntzak ditugu atzean.

Baditugu talderik gabeko taldeko erabakiak, baita ustez horizontalak eta demokratikoak diren erakundeetan ere. Botere harremanak sartzen zaizkigu tartean, eta erabakitze eskubidean zuzenean eragiten du ezagutza eta informazio arrakalak. Izan ere, demokrazia ez da eraikitzen soilik boto bat emanez edo iritzia emanez. Eta erabakiak hartzeko tresnak guztion eskura izan eta hori posible egiteak soilik egingo ditu erabakiak kolektibo.

Eta, nola ez, baditugu erabat bertikalki izendatutako lider eta kudeatzaileak, talde eta erakunde bateko dinamikak baldintzatzen dituztenak. Kanpotik lidergo partekatuaren itxura izan arren, lidergoa demokratiko izatetik urrun dena.

Zentzu horretan, oso kuriosoak zaizkit zerrenden gaineko bozketak, bereziki zerrenda itxien gainekoak. Aukera bakarra dago hauetan: edo batzuk erabakitako aukerari baiezkoa eman, edo (traizioa egin eta bizkarra emanez) printzipio indibidual eta desadostasunekin koherente izan.

Erakunde eraldatzaileetan, alternatibak izan nahi dutenetan, ezinbestekoa dugu lidergoei buruz hausnartzea. Gizarte eta politika demokratikoak aldarrikatzen baditugu, koherente izan eta erakunde barruan ere lidergo demokratiko eta partekatuaren aldeko apustu garbia egin behar dugu; bai kudeaketa praktiketan, baita hautatze prozesuetan ere.

Loteak

Hainbat dendatan aurkitu ditzakegu produktu loteak. Esaterako, babarrun platerkada prestatzeko barazki sorta: porru erdi, kipula bat, piper eta azenario pare bana, eta patata bat. Pertsonalizatzeko aukera ere badugu: prestatu gabeko barazkien artean aukeratu, eta batu erosketa orgatxora. Saltzailearentzako aukera ona da, sukaldean pretentsio handirik ez edota kozinatzeko denbora apenas daukan publikoarengana iristeko modu erraza baita.

Bereziki sektore ahulenetan salmentarako berrikuntzak ezinbestekoak ditugula jakin arren, argi izan behar dugu zein den sorta hauen atzean dagoen helburua: saltzea. Plastiko poltsatxoetan salduta ez dugu merkatuaren logikarik aldatuko, ez dugu eredua eraldatuko. Biziraupena epe motzeko estrategia da, eta alboan behar du epe ertain eta luzeko begirada.

Europako diru-laguntzekin eta energia burujabetzarekin gauza bera gertatzen ari zaigu azken aldian. Loteak ari zaizkigu nonahi eskaintzen. Egitura juridiko “sozialaren” diskurtsoarekin produktu huts bat saltzen ari zaizkigu, negozioa egiteko helburu bakarra duena. “Zatoz, kontrata gaitzazu eta guk sortu eta kudeatuko dizugu komunitate/kooperatiba bat”. Atzean ez dago eraldaketa proiekturik, hitz egin dezagun garbi. Gure asmo onak negoziorako erabiltzeko asmoa dago soilik.

Energia burujabetza eta trantsizioa kontu konplexua da, ideologizazio eta ahalduntzea eskatzen du. Loteek gauzak erraztu ditzake, baina oinarriak bestelakoak dira. Oinarrian dagoena baita herritarrak eta komunitateak ahalduntzea, ideologizatzea, antolatzea. Helburua ez da kooperatiba instrumentalak sortzea eta sorkuntza kolektiboa bultzatzea. Helburua da energia trantsizio eta burujabetza geure egunerokora ekartzea, unean uneko eta lekuan lekuko estrategiak lantzeko gaitasuna lortuz. Eta hori ez da lote komertzial hutsak kontratatuta lortzen.

loading