Lehengo egunean Elirekin honi buruz hizketan egon nintzen, oso gutxitan aipatzen den dolu mota honetaz ibili ginen. Berak eta nik migrazioak bizi izan ditugu gure biografietan edo gure senideenetan. Diaspora, morriña, herrimina, saudade, deserrotzea, nongotasun / identitate zalantzatia. Ondo sustraitutako zuhaitzak izan arte basamortutik egindako ibilaldi luze hura.
Literaturan, gutxi islatu dute (galiziar) diasporaren errealitatea Castelaoren moduan (“Cousas”). Hain ezagunak ez ditugu irlandar idazleak, honi buruz idatzi dutenak, Colm Tóibín (“Brooklyn”), Éilís Ní Dhuibhne (“The Dancers Dancing”) eta Joseph O’Connor (“Star of the Sea”). Ameriketako euskal diasporaz, William A. Douglass (“Amerikanuak: Basques in the New World“), Robert Laxalt (“Sweet Promised Land”), Bernardo Atxaga (“Soinujoleraen semea”), Asun Garikano (“Far Westeko Euskal Herria”), Kirmen Uribe (“Bilbao-New York-Bilbao”),…
Beti ere, dolu gehiago edo gutxiagorekin, urrun gaur egungo drama garaikideetatik, Amets Arzalluzek maisuki islatu duena “Miñan” erreferentziazko eleberrian, euskal literaturan mugarri izan dena, antzerkira ere salto egin duena, Ibrahima Balde ginearraren istorio latza kontatzen duena. Katalunian, antzeko testigantza jaso dute “Viatge als país del blancs” pelikulan (ikusi argazkia). Ousman Umar ghanatarraren gurutze-bidea islatzen dute lehengo egunean Zarautzen ikus-entzun genuen filmean. In crescendo joaten da obra, hasierako ataletan naif eta dena antzeman dezakezu tarteka, baina bukaerak kolpatzen zaitu bai ala bai.
Eroso bizi gara Lehen Munduan, sarritan ahazten dugun arren, nahiz eta baso bat uretan itotzen garen, benetan itotzea zer den ez dakigun arren, zinez sustrairik gabe bizitzea zer den susmatu ere ez dugun arren. Atzean lagatzen duzun etxeagatik, jendeagatik eta herrialdeagatik duzun doluari gehituta, indarkeriak ekarritako heriotzak dituzu, pilatzen. Arraza beltzekoa eta pobrea izateagatik. Ezer ez konparatu ahal dena zurien gure herrialdeotan bizi dezakeguna.
Zenbakiak dira, 10 pertsona dira Fermin Muguruzak egindako “Bidasoa 2018-2023” dokumentalean aipatzen direnak, Bidasoa aldean hildakoak muga zeharkatu nahian. Zenbakiak, izen-abizenekin: Yaya Karamoko, Abdoulaye Koulibaly, Sohaïbo Billa, Ibrahim Diallo, Abderraman Bas, Jean-Pierre, Moussa, Ahmed Belghazi, Fayçal Hamadouche eta Youssef Elioz.
Goian beude.
PD.- “El moment just” (Kelly Isaiah).
