Zarautzen oso bizitza atsegina dugu, egia da, eta ez nuke aldatuko beste ezerekin. Eta egia da, halaber, Bilbora itzultzea osagarria zaidala, eta maiz egitea, lagun baten urtebetetzea dela, kontzertua edo jardunaldia dela, edozein arrazoi balekoa da. Aurrekoan, La Casilla inguruan lasai paseatzen nenbilela, aspaldiko lagun bat topatu nuen. Bistan da lasaitasunez ibiltzea dela biderik onena horrelako topaketak izateko.
Manolo izan zen nire irakaslea AEKn, Indautxun, orain dela ia 30 urte. Ilea neukan orduan, atera kontuak. Ikastaro bakarra izan zen elkarrekin egon ginena, baina denbora nahikoa horren ostean behin baino gehiagotan bildu izateko, eta elkarren berri izaten jarraitzeko. Emankorra izan zen beraz ikastaroa, gainera orduan ezagutu nuen gaur egun lagunik handienetakotzat dudan Miguel, bera ere ikasle.
Lehengo egunean esan bezala, urteak pasa eta gero, Manolorekin berriz ere topo egin eta testu bat partekatu zuen nirekin: Jean Etxeparek (argazkian) idatzitakoa duela 100 urtetik gora, “Buruxkak” liburuan (1910), linketik sartuta osorik irakur daitekeena. Jean Diasporan jaio zen, medikua eta idazlea izan zen, eta Ipar Euskal Herrira gazte itzuli zen Argentina, familia Nafarroa Beherekoa baitzuen. Beste itzulkin bat beraz, hainbat paralelotasun aurkitu ditzaket nire biografia propioarekin, gainera.
“Mediku xaharrak gazteari” testua aztertuz, hainbat pasarte zinez bitxiak daude komentatzeko. Hilzorian dagoen sendagile zahar batek elkarrizketa bat mantentzen du mediku gazte batekin, eta horrela mintzatzen zaio hasieratik: “Ez baita orobat gutarik hil ondoan deus gelditzen ohartu gitzaizkioten eta bertzeer erakutsi dioztegun egia bakarrak baizen, dazkitan lehenbizikoak erran gogo daizteat hiri. Barkatuko daitak gure ofizioari eratxikitzen badira denak“. Alegia, hil ostean gutaz ezer gelditzen ez denez, hobe dugu ikasi ditugun egiak besteei irakastea.
Lehendabiziko aholkuak erabat aldrebesak dira, nire dekalogoan ditudanak behintzat guztiz alderantzizkoak dira: “Eriekin, elhe guti. Emeetek hanitz sendagailu. Ez die sinesterik erremedio ausarkietan baizik. Bitxiago bertzalde, eta hobeago zaizkoie”. Gaixoekin hitz gutxi, eta botika asko emateko, zenbat eta bitxiagoak hainbat eta hobeto. Badaude perfil horren pazienteak eta medikuak, noski, baita orain dela 100 urte ere. Baina neure patroia beste bat da puntu honetan.
“Sendatzea hitzemak bethi. Ez baduk heltzea uste, eta aithortzera lerratzen bahiz, nundik nahi duk ukan dezaten sinesterik hi baithan? Ez zaitak halako astorik, nola baita eriaren aitzinean bere jakitateaz odol hotzean durduzatzen den medikua“. Beste hau ikaragarria da, gure zalantzak eta ahuleziak gaixoari ez erakusteko aholkatzen duena. Juxtu ikasten dabiltzan mediku gazteei kontrakoa esaten diet, ez baldin badakite zerbait, eta seguru ez badaude, zuzenean aitortzeko. Pentsatzen dut lotura terapeutikoa egiteko egiazko pertsona moduan agertzea estrategiarik hoberena dela. Eta horretarako, beti sendatu ahal izango dugula gezurra da, orain eta orain dela 100 urte. Eta hobe da hasieratik horixe aitortzea, nire ustez.
Aurrerago, gainera, bestelako hau botatzen du: “Aithorrak artetan —bakhan haatik— hire hutsetarik bat, ahalaz handienetarik: noizetik noizera zafratuak ez balire, etzakiat baluketenez sinesterik jendeek medikuntza baithan“. Akatsak aitortzeko esaten du, are gehiago huts handiak badira, jendeak ez galtzeko sinesmena Medikuntzan. Erabat ados.
“Sendagailuak baino nahiago die oraino esku lana. (…) Erabilzkik beraz atzaparrak! Loth hitzeie nunbaitik, ahalaz tresnekin!“. Honekin bat nator, eskuak erabiltzea komeni dela, ukitu behar ditugu pazienteak, miaketa fisikoa egin (gero eta gutxiago egiten duguna, proba erradiografikoak eta ekografikoak ditugunez). Hau galtzen doa, baina ohartu behar gara garrantzitsua dela, auskultatzea eta abar.
Hau ere egia borobila da: “Jakitatea ez duk deus; jendearekilakoa duk guzia“. Jakinduria baino askoz garrantzitsuagoa dela jendearekin dugun tratua.
Hemen betiko borroka agertzen zaigu, hirietako medikuak versus herrietakoak. Urrutiko intxaurrena sarritan, eta gainera bikain amaitzen da paragrafoa beheko esaldi horrekin, zoriona hainbat modutan neurtzen delako: “Etzaikala gaitzi hire bihotz guziaz arthatu dituzkanek ardura uzten bahite, hiriko medikuenganat joaiteko, eman dezagun Baionarat. (…) Herri ttipian hagolakotz, etzauk nehor etorriko, zorigaitzez, ihes zoazkikan heien ordain. Bainan ez dik famak egiten, ez diruak ere, gizonaren zoriona“.
Hau mundiala da: “Ez erran behinere eri bati ez duela deusik: hainbertze baita gutartean eri nahi direnak izan, edo bederen eritzat hartuak!“. Anitzetan ikusten dugu kontsultan, behintzat. (Honezkero ziur aski jada hartuta diozue testuari neurria, behe-nafarrera zaharrari alegia).
Hona mediku zaharraren azken eleak: “Atxizkik halere hire eskuak garbi, laño hire bihotza. Medikuntza duk ofizioetan ederrena”. Aholku ona, eta bai, gure lanbidea ederra edo oso ederra izan daiteke.
Eta azken uneen deskribapena, Jean Etxepare mediku idazlearen maisu-lan txikia: “Bizpalau aldiz ideki zuen ahoa xoriño batek bezala; lanbro batek hartu zaizkon begiak; eskuaren emaitera baitzoan bere lagunari, biderdi baratu zitzakon, hotz eta geldi. Hila zen“. Chapeau.
Esker mila, Manolo. Zeu be maisu.
