Iruña-Veleia, egia ala gezurra?

Lekua: Arabako Justizia Jauregia

Egunak: 10 saio: otsailak 3-4-5-6, 10-11-12-13, 17-18; hasiera ordua: 9:30

Epaile bakarra: Isabel María Díez-Pardo Hernández

Kereila jartzailea: Arabako Foru Aldundia

Akusatzaileak: Arabako Foru Aldundia. Abokatua: Francisco Javier Villarrubia Millas. Eta Estatuko Fiskaltza. Fiskala: ?

Akusatuak, egozten zaizkien delituak eta eskatzen zaizkien zigorrak:

ELISEO GIL ZUBILLAGA. AFA: 3 urte eta 9 hilabete “Ondarearen aurkako kalteengatik”. 3 urte eta 9 hilabete “estafagatik”.  Denera 7 urte eta erdi. Fiskaltza: 3 urte “Ondarearen aurkako kalteengatik”. 2 urte eta erdi “estafagatik”.  Denera 5 urte eta erdi. Abokatua: Francisco Javier Martínez de San Vicente Corres.

OSCAR ESCRIBANO SANZ. AFA : 3 urte eta 9 hilabete “Ondarearen aurkako kalteengatik”. Fiskaltza: 3 urte  “Ondarearen aurkako kalteengatik”. Abokatua: Virginia Urtaran Agirre.

Gilen eta Escribanoren artean ordaindu beharreko isuna: 286.000 € “Ondarearen aurkako kalteengatik”.

RUBÉN MANUEL CERDÁN CASILARI. AFA: 3 urte eta 9 hilabete “estafagatik”. Fiskaltza: 2 urte eta erdi “estafagatik”. Abokatua: ?

Eliseo Gilen eta Rubén Cerdánen artean 12.490 euroko  isuna ordaindu behar “estafa” kontzeptuan.

Nahiz eta parteek eskatu, epaileak ez ditu epaiketara deitu ez kereila jarri zuen politikoa (AFAko Kultura Diputatu Lorena López de Lacalle) eta ezta benetakotasunaren aurkako epaia eman zuten unibertsitateko irakasleak ere: J. Gorrochategui, J. Lakarra, A. Azkarate, J. Nuñez, etab. Eta ezta kontratxostenak egin zituzten adituak ere: E. Harris, R. Colmenero, U. Fritz, K. Van den Driessche, etab.

Azken urte hauetan hainbat ikerketa egin dira sardiniarren ADNaz, eta guztiak mintzatu dira sardiniarren eta euskaldunen geneen arteko antz harrigarriaz. Hemen horietako batzuen berri. Ezagutzen dugun azkenak Population history from the Neolithic to present on the Mediterranean island of Sardinia: An ancient DNA perspective (Marcus et al. 2019) du izenburua eta hainbat herrialdetako hogei genetistak sinatzen dute. Hemen eskuratu daiteke.

Pasarte bat kopiatu dugu:

“The history of gene flow into Sardinia is also relevant to understanding its relationship to the Basque populations of Iberia. Previous studies have suggested both present-day and ancient Basque individuals share a genetic connection with modern Sardinian individuals (Güntheret al., 2015; Chianget al., 2018). We detected a similar signal, with modern Basque having, of all modern samples, the largest pairwise outgroup-f₃ with Sardinians in each of our time periods (Fig. 3). A plausible explanation arises from the observation that both Basque and Sardinians have remained relatively isolated since the Neolithic transition (e.g. see Olaldeet al., 2019, for novel aDNA evidence on the Basque). While both Basque and Sardinians have received some immigration, apparently from different sources, both populations also retained an exceptionally high fraction of EEF ancestry (e.g., Fig. 5). This shared ancestry component likely contributes to the high pairwise outgroup-f₃ (Fig. 3) between Basque and Sardinians, and explains how both populations share a genetic affinity despite their geographic separation.”

Aurtengo Durangoko Azokan egunero egon dira taldekideak sinadurak biltzen, esku-orriak banatzen eta liburuak saltzen Azoka aurrean. Ia 15.000 diptiko banatu ditugu eta saldutako liburuak eta jasotako izenpeak ere ugari izan dira. Jende gehienak interesez hartu gaitu. Hona hemen banatutako diptikoa.

2015eko urtarrilean hasi ginen ostegunero Arabako Aldundiaren aurrean elkartzen. Baina beti ez dugu pankarta bedina erabili, eta lekua ere aldatu izan dugu: kqalean Batzar Nagusien egoitza, Justizia Jauregia… Hona hemen argazki batzuk.

Kalez kale, 2015

Batzar Nagusien aurrean, 2015

Arabako Aldundiaren aurrean, 2015

Arabako Justizia Jauregiaren aurrean, 2018

Bost urte daramate auzia argitzearen aldeko taldeek ostegunero elkarretaratzen Arabako Aldundiaren aurrean. Gutxienez berrehun bilkura egin dira, eta hauei gehitu behar zaizkie hamabostean behin Justizia Jauregiaren aurrean egiten direnak eta bere garaian Batzar Nagusien atarian egin zirenak. Kazetariak jakinean daude, argazkiak ere bidali zaizkie, baina ez dituzte ikusi nahi, nonbait. Oraindik ez da agertu argazkirik hedabideetan. Horietako argazki batzuk ipini ditugu. Urte bakoitzeko bana.

Hernaniko Kronika digitalean Iruña-Veleia Argituren agiria osorik agertu da, eta paperezko edizioan, berriz, gutuna, hainbat herritarrek sinatua. Herri-aldizkarietan gaia haizatzera animatu nahi genuke jendea.

IRUÑA-VELEIA, 11 URTE!

11 urte bete dira Eliseo Gil, Idoia Filloy eta lankideak Iruña-Veleiako indusketa gunetik bota zituztela. Aitzakia: batzorde batek erabaki zuen han aurkitutako grafitoak faltsuak zirela; euskaraz, latinez eta beste hizkuntza batzuetan idatzita nahiz marrazkiekin dauden grafitoak manipulatuta zeudela.  

11. urteurrenean ‘Iruña-Veleia Argitu’ taldeak agiri bat zabaldu du, esanez: “20 txosten daude grafito haiek benetakoak izan daitezkela” diotenak; auzi hau bide zientifikoetatik erabaki behar dela, ez bide judizialetik, eta horretarako froga arkeometrikoak egiteko prestatuta dauden Europako laborategietara eramatea proposatzen du. Euskal kultura eta politika munduko 140 lagunek gauza bera eskatu zuten 2018an, hala nola Garbiñe Biurrunek, Benito Lertxundik, Patxi Zabaletak, Fermin Muguruzak, Xabier Amurizak, Amets Arzallusek, Andoni Egañak, Unai Agirrek…

Baina ez, Arabako Aldundiak epaiketa bidea hartu zuen zigor gogorrak eskatuz, 300.000 euroko isuna eta zazpi urte eta erdiko kartzela Eliseorentzat: “oraindik zientifikoki frogatu gabe dagoelarik grafito bakar bat ere faltsua dela eta are gutxiago auzipetuak direla egileak”. Epaiketa datorren otsailaren 3an hasiko da: “dagoeneko asko sufritu duten pertsonek kartzelan buka dezakete eta grafitoek zabortegian”.

Gai honen inguruan hernaniar asko dago interesatuta, duela bi urteko hitzaldietan, erakusketan eta Iruña-Veleiara egin genuen bisitan ikusi bezala.

“Egia jakin nahi dugu, edozein delarik ere. Eskubide hori daukagu”.

Tomas Elorza Ugarte

 Jexux Eizagirre Portillo

Juanjo Uria Zubiarrain

Beñi Agirre Oiartzabal

Agiria osorik irakurri nahi izanez gero, ikus  kronika.eus

Azaroaren 23ko Garak Erdoziaren artikulu zorrotza ekarri zuen. Euskaltzaindiaren eta Jaurlaritzaren inplikazioa eskatzen du Iruña-Veleiako korapiloa askatzeko.

Jose Luis Erdozia Mauleon Euskaltzain urgazlea Euskaldun den orok altxa beza burua!

Noizko euskal gramatikaren arabera erabaki du zenbait adituk ezinezkoa zela horrela idaztea halako hitza orduan? Gainera, Iruña-Veleiako grafitoak ez daude pergaminoan, papiroan edota hilarrietan idatzirik. 23/11/2019

Atxagari entzun nion lehengo batean, Euskadi Irratian, jaso berri duen sariaren eta Etxepareren lanaren arteko paralelismoa egiten. «Heuskaldun den (gizon) orok altxa beza buruia» aipatu zuen, haren argitalpenaren kasuan bezala, sariak eskuratzea, euskaldunen konplexuak uxatzeko arrazoi dela ondorioztatuz.

«Debile principium, melior fortuna sequatur» esanda, harekin eta ondorengoekin euskara hizkuntzen champions-era igoko zela erantsi zuen. Baina ez dakit euskarak ordukotik “melior fortuna” izan duen, ezta izanen duen ere, ahozko komunikazioan sekula santan.

Eta zergatik horren ezkor euskararen etorkizunarekin? Bada, gehienbat, ez dudalako ikusten euskal gizartea konplexuak alde batera uzteko tenorean eta benetako apustua egiten euskara Euskal Herriko komunikazio hizkuntza nagusi bihurtzeko. Ez hizkuntza nagusi bezala aldarrikatzeko, ez hizkuntzaren beraren historian sakontzeko, objektibotasunez.

Aditu batzuek esandakoak irakurri eta gizartearen gehiengoak buruia altxa beharrean, burumakur. Nola esanen zaie aditu horiei haiek esandakoak baino berme gehiago eskaintzen duela zientziaren bidez aztertzeak aztergaia? Pentsatu ere ez! Gizarte uzkur, herabetia! Konplexua duena aditu horien aurrean. Eta konplexu horretan, bereziki, dago murgilduta klase politikoa, arlo akademikoa, hezkuntza, kazetaritza, kultura… Zein, hori ez bada, beste alde batera begiratzeko arrazoia? Nola ulertu, bestela, Akademiak, esate baterako, euskararen historiako garrantzitsuenetarikoa izan daitekeen aurkikuntzaren aurrean, ezer esan ez izana oraindik? Akademikoek iritzi kontrajarriak dituztela? Aizue! Akademiatik kanpo ere, beste aditu batzuek aurreko adituek esandakoak ez duela oinarri zientifikorik esan dute.

Noizko euskal gramatikaren arabera erabaki du zenbait adituk ezinezkoa zela horrela idaztea halako hitza orduan? Gainera, Iruña-Veleiako grafitoak ez daude pergaminoan, papiroan edota hilarrietan idatzirik. Ostraketan daude idatzita gehienak; beraz, ez zituen idatziko garaiko idazle, idazkari edo eskribau batek. Idazten ikasten ari ziren batzuek idatziko zituzten seguruenera, benetakoak badira, horretarako Iruña-Veleian orduko hartan izanen zuten tailer, akademia edo pedagogium batean, irudimenaren hegoak gehiegi astindu gabe.

Orduan, adituen arteko talka hori, nola konpon daiteke? Laster eginen omen den epaiketak bederen, ez du konponduko grafitoen benetakotasunaren auzia, ez baita horretaraino ausartuko arkeologian edo epigrafian tutik ere ez dakien epailea, eta, horregatik, berriz ere, errepikatuko dut hainbestetan erabilitako leloa: ¡Contra facta, non valent argumenta! Froga arkeometrikoak egitera bidaliz gero grafitoak, afera konpontzeko bidean izanen da. Ezin da utzi Altamirako margoen kasuan bezala beste hamarkada batean enkistatzen. Lehenago edo beranduago era zientifikoan eman beharko zaio erantzuna, Arabako Aldundiak grafitoak behar bezala zaindu baditu behintzat.

Eta, nire ustean, froga horiek egiteko ardura, Euskaltzaindiak eta Eusko Jaurlaritzak hartu beharko lukete. Batak, ardura intelektuala, euskara arloko mailarik goreneko instituzioa delako; eta, besteak, ardura ekonomikoa, gaur egun bederen (ez dago Nafarroa unerik gozoenean horretarako), euskaldun guztien ondarearen zaintzaile beharko lukeelako. Horrela, Euskaltzaindiak gainera, mendeurren arrakastatsuari amaiera ederrena emanen lioke eta, horretarako, afera argitu nahia baino ez da behar.

Goitik buruok!