Iruña-Veleia: 21. urteurrena hasi da, Tomas Elortza Ugarteren artikulua Argian

Argia, 2026ko irailak 3

2006ko ekainean -duela 20 urte (!!!)- zabaldu zen notizia: Gasteiztik gertuko aztarnategi batean ostrakak (zer ote?) agertu zirela euskarazko eta latinezko esaldiekin. Poz handia, baina baita harridura eta susmoak ere haien benetakotasunari buruz. Aurkitu zituzten arkeologoek eta haien inguruan bildu zen taldeak tinko eutsi zioten grafito eta esaldien balizko benetakotasunari, zeren eta bertsio ofizialari kasu egitera aspaldi isilduko zen historia hau: “gezurrezko”, “faltsifikazio”, “garaiko faltsutze”, “materiak ez egiazko”, eta “material ez balioztatu” bezala kalifikatu baitzituen Arabako F. Aldundiak  Orden Foral 444/2008 de 19-11-ean
Aurtengo ekainean ‘Iruña-Veleia Argitu, ez Suntsitu Ekimena’k 20. urteurrena ekarri nahi izan du gogora omenaldi bikoitz batekin: grafitoetan sinistu eta haien alde lan egin zuten 7 laguni -iada gure artetik joanak- eta arkeologoei. Gainera, bisita gidatu bereziarekin eta Gorka Knörr kantautoreak alaitutako bazkariarekin osatu zen eguna.
Gai  honen inguruan  aipagarria da ARGIA astekariko Miel Mari Elustondo kazetariak Joseba Lizeagari eginiko elkarrizketa, izenburu esanguratsu eta mamitsuarekin: “Iruña-Veleian, une honetan gehiago dira, eta kalitatez hobeak, ostraken benetakotasunaren aldeko lan idatziak, kontrakoak baino”. Hori esan duenak badaki zer esaten duen, ez baita lehen aldia I-Vri buruzko ikerketak egin eta zabaldu dituela, duela gutxi Oxford Unibertsitateko Archaeometry aldizkari zientifikoan.
Elkarrizketako hainbat baieztapen azpimarratuko ditut, nire iritzia erantsiz:                                                                                                                                                                                  
–“IPCE-Navarroren lanak ez du oinarri zientifikorik”. Baieztapen honek berebiziko garrantzia du kontutan izanda epailea Navarroren txostenetan oinarritu zela grafitoak -400 ingurutik 39 analizatu zituen Navarrok- faltsutzat hartzeko, eta, ondorioz, Eliseo Gil zigortzeko. Epaiketaren eta epaiaren balioaz ere zer pentsatua ematen du.                                                                                                                               
-“Arkeologiaren xede nagusia gure arbasoen bizimodua ezagutzea izan beharrean, badirudi orain eraikinen harriak eta egiturak interpretatzearekin konformatzen dela”. Aztarnategiaren arduradunek grafitoak baztertu eta egitura erraldoietan jarri dute ahalegina makinaria astuna erabiliz: teatroa, azoka, harresiak…                                                                                                                                                                                                            
-“Ostraken bahitzea”. Hau oso larria da indusketa batean, areago bahitzailea Arabako F. Aldundia dela ikusita, E. Jaurlaritzaren jakinean.                                                                                                                                                                                                                 
– “Ikerketa, ikerketa eta ikerketa behar da: ikerketa zabala eta irekia, aurreiritzirik gabekoa”.                                                                        
Irailean gaude eta grafito edo ostraken 21. urteurrena hasi da. Zer ekarriko digu urte berriak? Egoera desblokeatuko al da grafitoak laborategietara eramanez, ideia desberdinak mahai gainean jarriz, eztabaida sustatuz, elkarrizketari bidea emanez? Epaiari Eliseok jarritako helegitea onartuko al da? Makinaria erabiliz egiten ari diren indusketa suntsitzaileak geldituko al dira? …
Tomas Elortza Ugarte.

elexpuru