Iruña-Veleia, egia ala gezurra?

Nahasmena sortu du azaroaren hasieran Berrian eta Diario Vascon agertu zen notiziak: Guardia Zibilak uko egin diola analitikak egiteari. Baina notizia hori 2011ko ekainekoa da. Jakin ahal izan dugunez, Euskeraren Jatorrikoak artxiboz nahastu ziren bidalketa egiterakoan; beren Kongresua iragartzen zuena bidaltzen zutelakoan artxibo zahar bat bidali zuten. Zuzendu nahi izan omen zuten, baina berandu. Horixe da dena.

Jakin dugunez, aukeratutako grafito multzo bat Madrileko Instituto del Patrimonio Cultural de España (IPCE) erakundearen eskutan dago irailaren bukaeratik, epailearen aginduari jarraituz.  Pentsatzekoa da dagoeneko jardungo dutela analisiak egiten, baina ez dago inolako berririk. Noizko egingo dituzten ere ez daki inork. Beste batzuetan esan dugun legez, auzia betiko argituta geratu dadin, beharrezkoa izango da Espainiako estatutik at legokeen beste laborategiren batean ere analisiak egitea, aztarnategian egin beharreko kata kontrolatuekin batera.

Arabako Diario de Noticias egunkariak informazio zabala dakar Euskeraren Jatorriak azaroaren 24erako antolatu duen Biltzarraz.
Bestalde, Zuzeu blogean eztabaidak bizi jarraitzen du.

Hasier Etxeberriak zuzendutako dokumentala eta mahaingurua izango dira. Horrela eman du honen berri Hasierrek berak Zuzeu-n

“Euskal Telebista ere Iruña-Veleiako aurkikuntza ezohikoen inguruko
eztabaida gaua prestatzen ari da, Abenduaren 5erako. ETBk eginiko
dokumental bat eta lau aditu izanen dira bertan eztabaidan: Joseba
Lakarra hizkuntzalaria, Mertxe Urteaga arkeologoa, Juan Martin Elexpuru
filologoa eta Pello Eizagirre erlijioetan eta historian aditua.
Dokumentalean, ostera, honakoak agertzen dira, besteak beste: Joakin
Gorrotxategi hizkuntzalaria, Julio Nuñez arkeologoa, Rozalyn Frank
hizkuntzalaria, Konrad Van de Driessche geologoa eta Idoia Filloy eta
Eliseo Gil arkeologoak.
Interesa duenari ahalik eta informazio eta argi gehien eskura jartzea du xede saioak, eta gauzak bere bidean, esan bezala, prest izanen da Abenduaren 5erako bi ordu inguruko saio hau.”

Laster lau urte beteko dira 2008ko azaroaren 19 beltz hartatik, eta hiru Lorena Lz de Lacalle orduko foru diputatuak, grafologoak erabiliz, faltsifikatzailea Eliseo Gil zela sinestarazi nahi izan zigunetik. Correo eta Berria egunkarietara filtratu zuen Magdalena Ezcurra Gondra grafologoaren txostena, 36.000 euro  kostatu zitzaiguna.
Eliseo Gilek berehala erantzun zuen gutun hunkigarri honen bidez:

“Todo atado y bien atado

Gentes de buena voluntad, permanezcan tranquilas, la Diputación Foral de
Álava, a través de su órgano habitual de contacto con la ciudadanía (un
conocido periódico pródigo en esquelas y contactos), nos trasmite que la bestia
ya está acorralada y no tardará en recibir el destino que se merece ante sus
fechorías.

Leyendo esta entradilla sería lícito pensar que ya han acorralado al lobo
devorador de pacíficas reses, quizás podría creerse que se estrecha el cerco
contra algún temible criminal de la cosa del narcotráfico o de algún
reincidente y no menos reprobable violento de género…

Pues no, señoras y señoras, el linchamiento mediático se dirige contra su
servidor y autor de estas líneas, otrora director de las excavaciones de
Iruña-Veleia.

Una vez le dije a un conocido catedrático del ramo que yo no tenía ‘el
síndrome de Juana de Arco’, no oía, ni oigo voces en mi cabeza, pero mi más
firme convicción ética y profesional hace que mantuviera (como lo sigo haciendo
ahora) que los hallazgos de Iruña-Veleia de los que todos estamos hablando son,
simplemente eso: hallazgos procedentes de una excavación arqueológica,
aparecidos en diferentes contextos de la Antigüedad. Con todo le dije también
que no tenía ninguna intención de ‘ir a la hoguera’ por ello, entendiendo que
siempre había (y pese a quien pese siempre habrá) espacio para el debate
científico, por muy controvertido que fuera lo hallado.

Pero visto lo visto, he reflexionado al respecto, y voy a compartir con vds.
mi nueva postura: así me caigan 500 años y un día seguiré afirmando
categóricamente que creo firmemente que los hallazgos son buenos, que son
posibles en la cronología propuesta por nosotros y, desde luego, que yo no he
realizado ninguno de ellos. Y ya no es sólo una cuestión de presunción de
inocencia lo que se debate, es una cuestión de abuso de poder y juicio público
en paralelo.

Deseo también comunicar a la Sra. Diputada Foral y a otras personas como la
Sra. Carrero, el Sr. Cuesta y otros, que tanto han contribuido a esta patética
situación, que permanezcan tranquilos, ya que frente a su labor apenas tengo
posibilidades reales. Por lo visto soy un ‘falsificador y estafador’ tan eficaz
y estupendo, que, a raíz de la destrucción de mi reputación profesional,
laboral y personal, vía orden foral y medios de comunicación estoy en la misma
ruina. Así que, como no tengo acceso a los dineros públicos no puedo encargar
floridos peritajes y dependo solamente de la buena voluntad de la gente de mi
entorno y de todas aquellas personas que, sin duda asumiendo un riesgo, colaboran
conmigo desde la empatía con el sufrimiento injusto y con la Ciencia.

Eliseo Gil Zubillaga

Arqueólogo

2009-11-21

Betidanik uste izan da Iturissa hiria Aurizperritik hurbil egon behar zuela, Orreagatik ez oso urrun. Klaudio Ptolomeok (II. mendea), Antonino-ren Itinerarium-ak (III. mendea) eta Ravenako Anonimoak (VII.a) aipatzen dute, guk dakigula. Asturica-Burdigala galtzadan zegoen, Iruña-Veleia eta Iruña Ponpaelo igaro eta Pirinio mendiak  zeharkatu baino lehen. Azkenik, Aranzadi Zientzia Elkarteak aurkitu du Aurizperri inguruan, Zaldua deitzen zaion parajean. Handi samarra zen, nonbait, 18 bat hektarea inguru har zitzakeela esan dute. Berezko euskal izena Iturritza izan liteke, edo agian Iturrizar, ba omen da-eta izen bereko leku bat inguruan. Hiri erromatarraz gain, aurretiko hiri baskoiaren aztarnak ere ba omen dira. Aurrez, bi miliario ere agertu ziren ez oso urrun.
Notizia Berrian, DNNn eta Ostraka Munduan.  Miliarioei buruzko bideoa Aranzadin eta Youtuben.

Euskeraren Jatorria taldeak Iruña-Veleiari buruzko I. Nazioarteko Biltzarra antolatu du. Gasteizen egingo da azaroaren 24an, larunbatez. Edward Harris, Joaquim Baxarias, Antonio Rodriguez Colmenero, Luis Silgo eta beste aditu batzuek hartuko dute parte. Hemen aurki daiteke programa osoa eta izena emateko bidea.

Atzo ETBko albistegietan Julio Nuñezi egindako erreportajetxoa eman zuten (hemen, 29:40-31:35). Ahaztu ez dakigun, Nuñezek hiria Astorga-Burdeos galtzadan kokatua zegoela gogoratu zigun berriz ere. Pasoko lekua zela. Gero, azoka bat eta tenplu bat aurkitu duela  esan zuen “in situ”, lurrean metro erdi alturako harri batzuk besterik ikusten ez ziren lekuan. Ereño, Carrara eta Greziako marmolez jantzia omen zegoen. Eta brontzezko plaka bat ere aurkitu omen du, Marte eta Merkurioren irudiekin.
Txundigarria! Ez sinestekoa!
Lehenago zerbait entzuna ote genuen begitantzen zitzaigun. Hemerotekara jo dugu eta begira zer ekarri zuen 2011ko abuztuko Correok:
http://www.elcorreo.com/alava/v/20110814/alava/renacer-iruna-veleia-20110814.html
«Iruña Veleia fue una estación del correo imperial romano por la que pasaba la vía Astorga- Burdeos…”
“De las excavaciones de 2010, destaca una placa de bronce con las
figuras de los dioses del comercio y de la guerra, Mercurio y Marte,
respectivamente. También el museo guarda los restos de placas de mármol
rojo Ereño (procedente de Vizcaya), mármol verde Cipollino de Grecia y
mármol blanco de la mina italiana de Carrara. Todas estas piezas
aparecieron en la misma habitación, por lo que los arqueólogos apuntan a
que esa estancia pudiera haber sido una especie de templo sagrado.”

Sortu, Aralar, EA eta Alterbatibak osatzen duten EHBildu Koalizioak kaleratu du bere hauteskunde-programa euskaraz eta gaztelaniaz. Zera dio Iruña-Veleiako auziaz:

EH Bilduk ahalegin berezia egingo du eta bitartekoak jarriko ditu Iruña-Veleiako auzia betiko argitu dadin. (131. or.)

EH Bildu realizará un esfuerzo especial y pondrá los medios para aclarar definitivamente el caso de Iruña-Veleia. (129 o.)

Koen adiskide flamendarrak jakinarazi digu. Gotikoz (alemaniera zaharrez) K.o. IV. mendeko (350 ingurukoa) Pater Nosterraren lehen itzulpena ATTA UNSAR hasten da. ‘Aita gurea’. Honek ez du esan nahi ezinbestez euskarazko ‘ata’ edo ‘atta’ dagoela horren atzean. Beste hipotesi batzuk ere egin daitezke, hitz onomatopeikoa edo haur hizkerakoa izatea eta abar. Baina euskarazkoarekin duen kointzidentziak zer pentsatua ematen du. Hemen eta hemen aurki daiteke.
Atta unsar þu in himinam,
weihnai namo þein,
…
Hau da, gure gaurko:
Aita gurea zeruetan zaudena
santu izan bedi zure izena,
…
Beranduagoko bertsioetan ‘Ata’ desagertu egiten da; VATER UNSER hasi ohi da. Hona hemen egungo alemanierazkoa:
Vater unser, der Du bist im Himmel,
geheiligt werde Dein Name.
…
Duela pare bat urte, asko estimatzen dudan Patxi Huarte ‘Zaldieroa’ komikilariak XX. mendeko otoitzak Veleian izenburuaz hizpidea ipini zuen Sustatun. Eztabaida garratza baina interesgarria izan zen. Patxik tinko defenditzen zuen XVI. mendera arte otoitzak latinez bakarrik izan ohi zirela. Zera zioen, kategoriko, 14. komentarioan
Otoitza, egunerokoa, benetakoa, zen “Pater Noster”a latinez eta latinez
segitu zuen. Beraz otoitzaren ahozko tradizioa latinez zen, kitto.
Ez dirudi zuzen zebilenik. Pater Nosterra eta beste oinarrizko otoitz batzuk oso goiz itzuli zituzten kristauek hizkuntza ezbedinetara.