Sardiniarren jatorria euskal babeslekuan dagoela aldarrikatzen duen hipotesia indartzera datorren beste ikerketa genetiko bat argitaratu da

2017ko otsailean Oxford Unibertsitateak ikerketa-lan oso garrantzitsua argitaratu du sardiniarren ADN mitokondrialaz. Olivieri et al. 2017. “Mitogenome Diversity in Sardinians: a Genetic Window onto an Island’s past”. Anna Olivieri Paviako Unibertsitateko genetistak zuzendu du munduko hamahiru  unibertsitate edo ikerketa-etxeko hogeita hamabi ikerlek sinaturiko lana. Italiarrak eta sardiniarrak dira bi herenak eta Amerikako Estatu Batuak, Erresuma Batua, Alemania eta Portugalekoak dira besteak. Euskaldunik ez dago tartean. Antonio Torroni genetista entzutetsuak ere sinatzen du. Ikerketaren Pdf-a

Sardiniar modernoen 3.500 lagin aztertu dituzte eta prehistorikoen 21. Inoiz egin den mostra handiena. Ugari dira eskaintzen diren datuak eta ateratzen diren ondorioak, baina ez dugu ez lekurik eta ez gaitasunik horiek ondo azaltzeko eta interpretatzeko. Nolanahi ere, esan daiteke ikerketak frogatu samartua uzten duela Blascoren eta Francalacciren hipotesia, hau da, Mesolitikoan migrazioa izan zela Europa Mendebaletik (deitu Iberia iparraldea, Euskal Herria edo nahi dena) islara, egungo sardiniar populazioaren oinarria jarri zuena. Ekialdetiko migrazio goiztiar bat ere detektatu dute. Hona hemen pasartetxo bat.

The finding that 78.4% of Sardinians harbor ethnic-specific haplogroups might appear surprising in the European context. However, a similar – though not so extreme – scenario is seen in the Basque-speaking regions of Spain, where a survey of haplogroup H mitogenomes (54.1% of the populations) identified six autochthonous sub-haplogroups encompassing 29.0% of all mitochondrial DNAs (Behar et al. 2012)”. (Olivieri et al. 2017,  5. o.).

OLIVIERI et al. 2017. “Mitogenome diversity in Sardinians: a genetic window onto an island’s past”. Molecular Biology and Evolution. DOI: 10.1093/molbev/msx082. Oxford Unibertsitatea.

Kategoriak Sailkatugabeak | Erantzun

Hernaniko jardunaldien balorazio oso positiboa egin dute antolatzaileek

Kategoriak Sailkatugabeak | Erantzun

Bihar, 12:00, elkarretaratzea Justizia Jauregiaren aurrean

Bihar, martxoak 21, elkarretaratzea egingo da Gasteizko Justizia Jauregiaren aurrean zortzi urteko Injustizia salatzeko. (2017-03-21)

*** 

(2017-03-21)

Kategoriak Sailkatugabeak | Erantzun

Kafka Arabako Batzar Nagusietan

Gauza jakina denez, Arabako Foru Aldundiari dagokio Iruña-Veleiaren kudeaketaren ardura, eta Batzar Nagusiei aldundia kontrolatzea eta aztarnategiaren gaineko arauak eta irizpideak ezartzea. Une honetan epailearen zain gaude, ez dakigu auzia artxibatuko duen ala epaiketara eramango duen. Ez dakigu Nuñezek zuzendari izaten jarraitzen duen; urtarril amaieran bukatzen zitzaion zigorra. Bestalde, badakigu, Ertzaintzaren polizia txostenean garbi geratzen delako,  ez diotela inolako delitu zantzurik aurkitu Eliseo Gili. Bestalde, faltsifikazioaren tesia aspaldi hondoratu zen.

Hala ere, PPk mozio xelebre bat aurkeztu berri du, eta EAJk eta Podemos-ek ordezko zuzenketa are eta xelebreagoak. Azken batean, diru gehiago eskatzen zaie aldundiari , Jaurlaritzari eta inbertsore pribatuei Plan Zuzendariarekin jarraitzeko, hau da, sarraskiarekin jarraitzeko. EH Bilduk… txintik ere ez, “ni mú”. Hori bai, mozioaren alde bozkatu du. Gogoratu Lorena Lz de Lacalle, koalizio honetako batzarkidea, dela  taldearen bozeramalea Kultura Batzordean.

Otsailaren 15ean (asteazkena) izan zen mozioaren eztabaida eta bozketa, eta ia aho batez onartu zen “erdibideko zuzenketa”, BN-en webgunean irakurtzen dugunez: Alde: 44, Aurka: 0, Abstentzioak : 3 (Podemos-eko biltzarkide diskoloak). Txalo bero bat gure politikariei! Ez ote dira lotsaz urtuko?

Azpian mozio honi buruzkoak (egin klik hobeto ikusteko).

PPren mozioa

EAJren ordezko zuzenketa                        Podemos-en ordezko zuzenketa

Talde guztiek sinatu eta onartu duten erdibideko mozio

Kategoriak Sailkatugabeak | 2 erantzun

Ostegunetako bilkurekin jarraitzen dugu

(2017 – o3- 16)

Kategoriak Sailkatugabeak | Erantzun

Gaur hitzaldia Iruña-Veleiaz Zizurkilen

Gaur arratsaldean hitzaldia Zizurkilen. Joan den larunbatean, Emakumearen Egunaren bueltan, Zizurkil eta Villabonako emakume talde handi bat (62 lagun) izan genuen Iruña-Veleian bisitan. Bi talde egin behar izan genituen. Oso ondo joan zen.

Bestalde, Karlos Uragak ondutako erakusketa ikusgai izan da Zizurkilgo Liburutegian. Gaur azken eguna.

Kategoriak Sailkatugabeak | Erantzun

Elkarrizketa aste honetako Argian

Aste honetako Argian (2017-03-12) Miel Anjel Elustondo kazetariak niri egindako elkarrizketa argitaratu da. “Irudipena dugu frogak, ezkutuan bada ere, eginak daudela eta ez dutela faltsutasunik aurkitu” titulatu dute.

***

Juan Martin Elexpuru, SOS Iruña-Veleia elkarteko kidea

“Irudipena dugu probak, ezkutuan bada ere, eginak daudela eta ez dutela faltsutasunik aurkitu”

  • Hor da beti Iruña Oka udalerria Arabaren erdi-erdian. Hor da beti Iruña-Veleiako aztarnategi erromatar garaikoa. Hor da beti egiazkoak diren, faltsuak diren, bertan aurkitutako ostraka edo grafitoak. Oinezkoak egia jakin nahi…

    Zertan da kontua, auzia, “afera” edo dena delako korapilo bihurria?

    Zortzi urte igaro eta gero, joan den ekainean amaitzen zen, legez, auzia instrukzioan edukitzeko epea. Bost urte baino gehiago irekita zeramaten kasuak itxi egin behar ziren. Honek, zazpi urte zeramatzan arren, urte bat gehiago luzatu zen epea. [Aztarnategiaren zuzendari] Eliseo Gilen abokatuak errekurtsoa jarri zuen eta, oraindik orain, epaitegiaren jakinarazpena jaso du, esanez errekurtsoa onartzen dutela, ez zegoela zertan luzatu instrukzioa, justifikaziorik ez zuela, hartu beharra zegoela erabakia. Jakinarazpenak arrazoitzen zuen, hala ere, erabakia ez zela hartu Eliseo Gilen abokatuaren eskariagatik, fiskaltzak egindako akatsagatik baizik, epea pasata gero egin omen zuelako luzatzeko eskaria! Surrealista. Alegia, esan nahi dut laster batean jaso dezakegula ebazpena, edo auskalo noiz. Desesperagarria da. Baliteke gaur esaten dugunak bihar balioa galtzea.

    Non da korapiloa?

    Zortzi urte eta zerbait daramatza auziak instrukzio-fasean, eta fiskalaren akusaziorik ez dago oraindik. Poliziaren txostena eginda dago –irakurria dugu–, eta han ez da delitu zantzurik batere. Arrastorik ez. Instrukzioaren luzapena guztiz ezohikoa da –Euskal Herrian dugun auzirik zaharrena da–, eta hori, epaileak eta fiskalak zer egin ez dakitelako, ziurrenik. Epaiketa bera akusatzaileen [Arabako Foru Aldundia] kontrako bihur daiteke, trapu zahar asko argira atera daitezke… Epaiketarik egiten ez bada, aldiz, barregarri geratuko dira, zortzi urtean faltsukeria aldarrikatzen ibili eta gero.

    Eta zertan da ostraken egiazkotasunaren korapiloa?

    Iritzi guztiz kontrajarriak daude horren inguruan. Batetik, Arabako Diputazioaren ekimenez, gehienbat EHUko irakaslez osatutako batzordeak ebatzi zuen ostrakak faltsuak direla. Bestetik, urte hauetan pisu handiko hainbat zientzialarik, atzerritarrak asko, kontrakoa esan dute, hau da, ostrakek benetakoak izateko itxura dutela. Hogei txosten egin dituzte zientzialari horiek. Gehienek ez dute lotura afektiborik Euskal Herriarekin, ez dute batera edo bestera jarduteko presiorik, eta horiek diote ostrakek benetakoak izateko itxura dutela. Edward Harris, Van den Driessche, Rodriguez Colmenero, Luis Silgo, Ulrike Fritz…

    “2008tik hona faltsutasunaren aldekoek ez dute ezer idatzi, Interneten bazterrak nahasteko ez bada,
    izen faltsuak edo ezizenak erabiliz”

    Horien ondoan, ordea, ostraka eta grafitoetan ageri diren euskarazko testuak faltsutzat ematen dituzten adituak ditugu. Zenbat buru, hainbat aburu?

    Bataren hitza bestearenaren kontra. Baina hor dira txostenak, hor argazkiak, hor aztarnategi ondo dokumentatua –ostraken argazkiak, transkripzioak, iruzkinak…–, eta jendea, berriz, axalekoan geratu da. Hedabideek ere, hasieran, arreta handia eman zioten aurkikuntzari. Alde jardun zuten lehenengo, gero kontra, modu akritikoan. Ondoren, mugimendu nahiko indartsu bat izan da ostraken benetakotasuna defenditu duena: 2009an publikatu nuen nik Iruña-Veleiako euskarazko grafitoak, Hector Iglesias filologo lapurtarrak 400 orrialdeko txostena idatzia du frantsesez…

    Argazkia: Juan Martin Elexpuruk utzia.

    Alberto Barandiaranen Veleia afera (2010) beste aldera.

    Bai. Eta jendeak ez du zertan batari edo besteari sinetsi. Jendeak egia nahi du, ez besterik, eta gaur egun gauza hauek ebidentzia fisikoen arabera argitu daitezke. 2009an, esaterako, bai Lurmen enpresak eta bai SOS Iruña-Veleiak eskatu zuten Europako arkeometrian espezializatutako zenbait etxek grafitoak aztertzea –aurkeztu zen aurrekontua, ez oso garestia–, baina epaileak ez zuen onartu eta bere horretan dago kontua. Uste dugu astebetean konpon zitekeela auzi hau, eta, neurri batean, baita Europara joan gabe ere.

    Ez da filologoen gorabehera, beraz.

    Ez filologoena, ez arkeologoena… laborategi espezializatuen garaia da.

    Komunitate zientifikoaren kontra ari zarete.

    Bai eta ez. Zein duzu komunitate zientifikoa? Joakin Gorrotxategi, Joseba Lakarra eta Isabel Velazquez? Horiek bakarrik? Batzordekideez aparte, ia inor ez da faltsutasunaren alde lerrokatu publikoan. Joan den zortzi urtean nor busti da kontu honetan? Konturatzen zara hamar txosten idatzi zirela –sei, faltsutasunaren alde garbi–, baina horietako bat ere ez dela publikatu? Zergatik ez da publikatu, unibertsitateko irakasleak beren artikuluak aldizkari indexatu eta espezializatuetan publikatzeko irrikan bizi dira! Inork ez du hitzik argitaratu. 2008tik hona faltsutasunaren aldekoek ez dute ezer idatzi, interneten bazterrak nahasteko ez bada, izen faltsuak edo ezizenak erabiliz.

    Zer irabaziko dugu, zer galduko, epaileak erabakia, zeinahi dela ere, hartzen duenean?

    Ez naiz igarle, ezin esan zer erabakiko duen epaileak. Logikoena litzateke gaia artxibatzea; epailearen esku dago delitua egon den, edo ez, erabakitzea, ez ostrakak benetakoak edo gezurrezkoak diren esatea. Delitu zantzurik ez bada, logikoena litzateke auzia artxibatzea, Arabako Diputazioak piezak liberatzea –berea du eta ondarearen jabetza, jabego intelektuala Lurmenek badu ere, berak aurkitu zituelako–, eta Espainiar Estatutik kanpo dauden laborategi espezializatuen esku uztea. Londresen, Belgikan, Alemanian… prest dira, harremanak izan ditugu.

    “Saltsa-maltsa handia izan da, interes mordoa pilatu da, interes ezberdinak, korapiloa estu-estu egin dutenak”

    Ez du ematen zerua eskatzen ari zaretenik.

    Logika hutsa eskatzen dugu, ez besterik. Irudipena dugu probak, modu ezkutuan bada ere, eginak daudela, eta ez dutela faltsutasun frogarik aurkitu. Hemen egin diren irregulartasunen artean, bat izan da 2008ko azaroaren 19an –E eguna, alegia–, erabakia hartu zen egunean, txosten bakarra zegoela entregatuta: [Joakin] Gorrotxategirena. Gainerako bederatzi txostenak ez zeuden entregatuta, eta batzuk, seguru asko, idatzita ere ez. Txostenok gero etorri ziren, hurrengo egunean, edo astebetera, edo hilabetera. Horixe izan zen lehen irregulartasuna.

    Zer esan nahi duzu?

    Ebazpenak dio “zientzialariek aho batez” hartu zutela erabakia, baina ez da egia, txosten bakarra zegoen-eta entregatuta ordurako. Beste irregulartasun bat, handia, auzitegiari dagokiona, izan zen piezak kereila jarri zuenaren esku uztea, hau da, diputazioaren esku. Hori sinestezina da! Euren zaintzapean izan dituzte ostrakak, euren gustuko grafologo eta eskuek erabili dituzte piezak, zer egin den, eta zer ez, ez dakigula.

    Gure herriko kultur elitearen utzikeria salatu izan duzu inoiz han edo hemen.

    Euskal komunitate politiko eta kulturalaren jokaera eskasa. Sinesteak gorabehera, batere ez sakondu nahi izatea dago eta, momentu batean, zentsura ezartzea bestela pentsatzen dutenei. Zentsura hori nabarmena izan da hedabideetan. Gauza asko egin ditugu SOS Iruña-Veleiak, Euskararen Jatorriak, Martin Ttipiak… Elkarretaratzeak, kongresuak, bisita gidatuak, hitzaldiak… eta horietarik ia ezer ez da hedabideetan agertu. Guk bidalitako iritzi-artikuluak publikatzeko ere lanak. Bada hedabideren bat, lau-bost urtean Iruña-Veleia hitza paperean idatzi ez duena. Eta ez dut izenik esango! Kar, kar…

    Zentsura?

    Zentsura ez bada, latineko damnatio memoriae ote da, bada? Zer da Iruña-Veleia tabu bihurtze hori? Ez dakit hitza zentsura den, edo itzalaldi informatiboa, baina hori hor dago.

    Hemendik atzera zer?

    Epailearen eskuetan gaude, oraintxe ezin dugu besterik egin, itxaron baino; zarata ateratzeaz aparte, jakina. Kasua artxibatzen badu, indar egin beharko dugu piezok behingoz askatzeko eta dagokien bidea emateko. Epaiketarik bada, berriz, indar egin beharko da alde guztietatik epaiketa justua izan dadin.

    Zergatik gertatu da hau?

    SOS Iruña-Veleiatik egiten dugun irakurketaren arabera, euskal filologoak izan ziren ostraken egiazkotasunaren kontra agertzen lehenak. Zergatik? Grafitoetan agertzen den euskara eta beraiek irudikatzen duten orain dela bi mila urtekoa, ez datozelako bat zenbait puntutan. Bestalde, EHUk aspaldi bereganatu nahi zuen aztarnategia, zelo ikaragarriak zituen Lurmen enpresa pribatuarekiko. Arrazoi gehiago? Euskalduntze berantiarraren lobbyaren presioa, esanez garai hartan Araban ez zela euskararik egiten, derrigor faltsuak izan behar zirela… Vatikanok ere badirudi muturra sartu duela. Azkenik, politikarien eskuhartze eta erabakiak ditugu. Erabaki hura hartu zenean, EAJkoa zen ahaldun nagusia, EAkoa Kultura diputatua, erabakia proposatu eta sinatu zuena; orain EH Bildukoa da, eta horrela arku politiko guztia blokeatuta geratu zen; hau izan liteke isiltasuna esplikatzeko gakoetakoa bat. Saltsa-maltsa handia izan da, interes mordoa pilatu da, interes ezberdinak, korapiloa estu-estu egin dutenak.

     
    Hezurretan

    “Badira berrogei bat grafito, hezurrean eginak. Horiek, karbono-14ren bitartez datatu daitezke. Izan litezke hezurrak zaharrak, eta berriak idazkunak, baina hezurretan adituak lehenengo begiratuan, edo bigarrenean, igarriko dio idazkun horiek zaharrak edo berriak diren. Duela bi mila urteko hezurrean era batera grabatzen da, edo hobeto esan, ezin da grabatu, zeren ez dauka kolagenorik eta hautsi egingo da. Besterik da orain dela hilabeteko hezurrean. Hor daude, beraz, karbono-14a, batetik, eta adituaren begia eta tresneria bestetik. Horretaz ere egina dago txostena, Ramon Baxarias paleo-osteologo katalanarena. Euskal Herrian ere baditugu hezurretan adituak, eta agian bustitzeko garaia heldu zaio baten bati”.

    2017ko martxoaren 12a
Kategoriak Sailkatugabeak | 5 erantzun

Jatorriberri 53 eskuragai

Euskeraren Jatorria Elkartearen 2017ko urtarrila-otsaileko boletina, Jatorriberri 53, eskuragai dago pdf-an. Besteak beste, Iruña-Veleiari buruzko hainbat lan irakurri daitezke bertan.

Kategoriak Sailkatugabeak | Erantzun

Euskadi Irratiaren erreportaiaz iritzi kritikoa

Iruña-Veleia: aurkikuntza bat, auzi luze bat eta bi mundu

Tere Beloki, Faktoria, 2017-02-17   audioa

Oharra, hasteko. Ondorengo iritziak neure izenean idazten ditut soilik. Eta, jakina, badakizue zein talaiatik begiratzen dudan auzia.

Lehenengo eta behin garbi utzi nahi dut estimagarria iruditzen zaidala Euskadi Irratiaren eta Tere Belokiren asmoa eta ahalegina gai arantzatsu honi heltzean. Oso erreportaje gutxi egin dira auziaz azken urteetan, eta gaia ilunpetik ateratzeko ezinbestekoak dira horrelako lanak.

Bestalde, neure begiekin ikusi dut TBk egin duen ahalegina dokumentatzen eta auzian inplikatuta dauden alde guztiekin hitz egiten. Gertakizunen kronikan ere atal gehienak jasota geratu dira, beste gauza bat da interpretazioaz egin daitekeen balorazioa. Nire iritzian, SOS, Lurmen, Eliseo Gil eta oro har benetakotasunaren aldeko mugimenduaren ekimenak eta jarrerak nahiko ongi islatuta daude. Labur samar (ezinbestez), eta gauza batzuk falta diren arren (Nazioarteko bi biltzarren aipamena, adibidez).

Berehala ikusiko denez, kritikoa naiz  gaiaren ardatz diren gertakizunen kontakizunarekin, baina nire asmoa ez da hainbeste akatsak nabarmentzea, informazioa eta dokumentazioa eskaintzea baizik. Auzi honek ziur asko  buztan luzea izango du oraindik, eta bertsio ofizialaren “egietatik” at ere jardun beharko da hemendik aurrera. Agiri eta testigantzetara joko dut etengabe, iritziak oinarritzeko.  Bestalde, gutxitan sartuko naiz lekukoen hitzez hitzeko testigantzekin, bakoitza libre baita bere bertsioa defendatzeko

Puntuz puntu joango naiz.

***

1.- J.  Gorrochategui. Orain, ia hamaika urte pasata gero,  egiten dituen gogoetak (bere burua zuritzeko) zilegi izan daitezke. Baina ez da ahaztu behar bera izan zela 2006ko prentsaurreko famatuan  benetakotasuna ziurtatu zuena: (“Y nuestro objetivo principal era hoy precisamente asegurar a esa comunidad científica que es verdad, que no es un fraude …) eta beharrezkoa da, nire ustez, hitz horiek gogora ekartzea.

2006-06-05: “Y nuestro objetivo principal era hoy precisamente asegurar a esa comunidad científica que es verdad, que no es un fraude, que han aparecido unas leyendas escritas en alfabeto latino sobre material cerámico básicamente, aunque también hay vidrio y hay huesos, con leyendas en vasco antiguo. A falta de una precisión en la cronología, esto siempre hay que tenerlo aquí en la cabeza, podemos fechar el material como en la antigüedad tardía. Es decir, vale decir en principio desde el tercero hasta el sexto.” Radio Euskadiren audioa.

Kontatzen du nola eman zion gutuna Baldeoni, eta abar. Agian zera ere esan behar zen: asteburu bat nahikoa izan zuela 180 graduko ziaboga emateko, eta hori Pirinioetan izanda, berak aitortu izan duen bezala.

2.- E. Knörr:  TB: ”Hasiera hartan E. Knorr-ek benetakotzat hartu zituen euskarazko ostrakak, nahiz gerora, hilurre, iritziz aldatu zela jakinarazi zien bere kide hizkuntzalariei”. Horrela esanda, hasieran benetakotzat ematen bazituen eta gero iritziz aldatu bazen…  ulertzen da faltsuak zirela pentsatzen zuela hil aurretik, eta hori ez da horrela. Benetakoak zirela pentsatuz hil zen, nahiz eta beranduagokoak (VIII-IX mendekoak . Hona hemen mezuaren fotokopia.

Gero (9:00): Lakarrak eta Gorrochateguik gehiago zehazten dute emaila, baina sekula ez dute garbi esaten inportanteena: Knorr benetakoak zirela pentsatuz hil zela . Lakarra: “Enrikek ez zuen txostenik aurkeztu ba, tartean joan zelako, baina bai zorionez utzi zigun email bat bidali ziguna Joakini eta bioi eta irakurri genuena komisioaren azken edo azken aurreko bileran, eta esan behar dut hasieratik bertatik esaten zaigula hizkuntzaren historiaren ikuspuntutik nekez izan zitezkeela guri esaten zitzaigun garaiko piezak.” Gorrochategui: izan zitezkeela…”

3.- Alde egin zuten hiru arkeologoak. TB. “Beste batzuek ere bazituzten kezkak: aztarnategian lanean ibilitako hiru arkeologok, JA Apellanizek, MA Berjonek eta C. Crespok zalantzak zituzten aurkikuntzen garaiko  lan martxaz.  Ziotenez, ezohiko  grafitoak garbitu ondoren agertu izan ziren hilabetetara eta ez landa-lanean euren eskuekin atera berritan”. 

Argitu beharko litzateke, eta nire ustez funtsezkoa da, Lurmen utzi zutenean (2007, urtarrilak 1), ez zutela arrazoi hori jarri, soldata kontuak baizik. Ez dago lekukotasun bakar bat ere besterik dionik. Eta adierazpen horiek handik bi urtera egin zituztela (2009ko urtarrila), LLL diputatuak prentsaurrekora eraman zituenean. Lotura.

Jakin behar da, gainera, hirurak aurkikuntzen ospakizunetan parte hartu zutela alai asko. Eta hiruretako batek, Carlos Crespo Beistegik, Halabedi Irratiari elkarrizketa eskaini ziola grafitoak aurkeztu eta gero (2006ko ekainaren 23a), aurkikuntzei buruzko mila azalpen emanez eta haien garrantzia goraipatuz (audioa).

4.- Blogetako eztabaida. “Eztabaida sutan zegoen sareko webgune espezializatuetan”.  Gai delikatua da, baina eskandalagarria ere bai. Lakarra eta Gorrochategik, informazio pribilegiatua erabiliz (isilik egoteko ituna zegoen), argazkiak eta transkripzioak filtratu zituzten hedabide horietara ,eta baita prentsa idatzira ere; eta ezizen faltsuak erabiliz (Gyps, Satorrotas Gorrochategik eta Tomas Deuna, Txatxi Piruli –beste batzuen artean- Lakarrak) iritzi publikoa bideratu (pozoitu) zuten faltsutasunaren alde. Lakarrak oraintsu arte jarraitu du ezizenekin (Iñaki izan da aspaldian gehien erabili duena). Informazio Ama Atan eta nire blogean 1 eta 2

5.- Kimika.  Madariaga.  TB: “Kimikarien txostenak ezin izan zuen baieztatu  aztertutako piezak aztarnategiko arduradunek esandako estratuetan egondakoak zirenik, garbituta zeudenez ez zegoelako hori jakin ahal izateko  kimikoki aztertzeko lurrik.  Juan Ramon (Manuel) Madariaga kimikaria  buru zuen lantaldeak euskarriaren eta gaineko patinaren arteko jarraikortasuna ikertzeko analisi molekular batzuk egin zituen eta ez zen jarraikortasunik ikusi”.

Ziur asko hori esango du orain Madariagak, baina haren txostenaz ari gara, eta txostenean ez du hori esaten. Hona hemen txosteneko ondorioak:

Gainera, argazkietan ondo ikusten denez, kostra karbonatiko ugari ageri da grafitoen ildoetan, eta horiek analizagarri dira. Hau begi-bistakoa da.

5b.- Kola: TB:  “Kimikarien txostenean jaso zenez, aztertutako  pieza batean gaur egungo kolek izan ohi duten zianokrilato arrastoak zeuden”.  Arkeologian erabiltzen diren kola guztiak dira “gaur egungoak”. Bestalde, arkeologoek zein haren ondoren jarduten duten errestauratzaileek kola erabiltzen dute hautsita agertzen diren zatiak itsasteko. Beraz kola erabiltzea ohikoa eta normala da. Eta, bestalde, ez Lurmenek eta ez beste arkeologoek ez dute zianokrilatoa(Loctite) erabiltzen “definitiboa” delako; “Pegamento Imedio” erabiltzen dute. Beraz, “Descartes” jartzen omen duen piezan Loctite agertzen bada, norbaiti pieza desitsatsi zitzaiolako eta berak pegatu zuelako izango da. Batzordekoren batek, beharbada. Kola aipatzea faltsutasun froga gisa, benetan nazkagarria izan da Batzordearen aldetik.

6.- Descartes. TB: “Ustez Descartes jartzen duen grafitoak ere harrotu du makina bat hauts”. Nere ustez, ezin da hau esan eta horretan utzi. Bestela ezjakinak pentsa lezake horixe jartzen duela. Mundu guztiak ikusi du, argazkiei esker, ez duela DESCARTES jartzen MISCART edo horrelako zerbait baizik. Gogoan izan hau izan dela batzordearen “froga izarra” iritzi publikoaren aurrean, “definitiboa”.

 

7.- Grafologia. Letrina. TB: “Garaitsu berean, 2009a hasi berritan, aztarnategiko biltegian zegoen letrina edo komun publiko batek kezka eragin zuen diputazioan. Ludi Veleienses jardunaldi pedagogikoetan jendeak erabiltzeko komun publiko bat zen, beste material asko bezala aztarnategian langileen artean egindakoa. Marrazki eta hizki batzuk agertzen ziren hiru komun-zulo zituen egurrezko kutxan. Letra batzuk grafitoetakoak gogorarazten zituztelakoan kaligrafoengana jo zuen diputazioak. Martxoan jaso zituzten lehen emaitzak eta hilaren 24rako auzia epaibidean jartzeko esan zuen Lorena L. Lacallek orduan Arabako dipututatu zenak”.

Grafologoena izan da, agian, Diputazioak eta  Lorena L. Lacallek egindako jokaldirik zikinena auzi honetan, hau baita Eliseo inkriminatzeko eskuetan zeukaten “froga” bakarra.  Lotura honetan argazkiak, testuak nondik hartuak dauden  eta beste zenbait informazio. Laburtuz: letrinetako letrek eta grafitoetakoek oso antz txikia dute (biek maiuskulaz egoteaz gain).

1) Lehen informea (Grafotec, Alicia Mz Carrasco), 2009ko martxoa . Ez da konkluientea. Ondorioak:

“Debido a ello y para extremar la prudencia esta perito entiende que no puede concluir asegurando que la mano que ha realizado los grafitos de las”letrinas” haya realizado también parte o gran parte de la de los yacimientos, si bien insiste que muchas coincidencias tan peculiares así lo sugieren, pero lo que realmente puede afirmar es que es significativo y sorprendente el paralelismo, entendiendo que es excesivo para ser simplemente fruto del azar”.

2) Hori ikusirik, LLLk bigarren txosten bat eskatu zuen.  Zalantzan jar daiteke legez egin ahal izan zuen, ordurako (2009ko uda) sub judice baitzegoen auzia. Lurmenek, hau ikusita, baimena eskatu zion epaitegiari eta DFAri gauza bera egiteko baina ukatu egin zitzaion.

Magdalena Ezcurra Gondrak 36.000 kobratu zituen txostenagatik. Lotura honetan gorabehera surrealista honen xehetasunak. Ziur asko,  literaturaren historiara pasatuko da grafologo honen esaldia:

“las concordancias entre los dibujos y letras de la letrina y los de los soportes milenarios se establecen por la utilización de herramientas gráficas procedentes de una misma red neuronal y trasladadas al soporte a partir de una integración neuromuscular y de coordinación visomotora única, que no puede significar sino que ha intervenido un único motor”.

3) Esan bezala, grafologia erabili nahi izan zuten Eliseo inkriminatzeko, baina “froga” hori guztiz erori da Ertzaintzaren Txostenarekin (2015), honek argi eta garbi esaten baitu ez duela balio grafologiak honelako kasu batean:

 Para intentar dilucidar policialmente la posible autoría de los “grafitos” e inscripciones de la letrina, en 2013 el Juzgado Instructor solicitó Informe Pericial de cotejo grafístico a la Sección de Documentoscopia y Grafística de la Unidad de Policía Científica de la Ertzaintza. Sin embargo, el 19 de noviembre de 2013 la Jefa de Sección de Documentoscopia y Grafística remitió al Juzgado solicitante un escrito mediante el cual le comunicaba “la imposibilidad de la realización del estudio solicitado” en base a las siguientes consideraciones:

El soporte sobre el que se encuentran las evidencias dubitadas no se trata de papel u otro material similar, sino que se trata de un soporte de tipo, cerámico; así como en el caso de la evidencia atribuida, letrina romana de madera lacada. En los dos tipos de soporte se puede ejercer diferente resistencia al ser: perforado por el útil, pudiendo producirse divergencias entre los caracteres motivadas por la diferente composición de los soportes.

– El útil empleado en la confección de los grafitos difiere de los habitualmente empleados hoy en día; no se trata de un elemento difusor de tinta como los bolígrafos actuales, ni de un spray o una brocha de pintura, sino que se utiliza el instrumento ^para-perfarax^el soporte.

Además de lo expuesto en los dos párrafos anteriores, el alfabeto utilizado difiere morfológicamente del utilizado actualmente, por lo que sería necesario un conocimiento muy completo de la morfología de los alfabetos que se utilizaban en la época en cuestión.

El hecho de utilizar un útil perforando sobre diferantes soportes (cerámica y madera lacada) hace que no sea posible estudiar aspectos básicos de un estudio pericial grafístico, como son la velocidad, la presión, gestos tipo y el estudio de ataques y escapes.

Así mismo, hay que tener en cuenta que la ausencia de estudios de. este tipo redunda en la falta de validación del método científico empleado, ya que, por todo lo anteriormente expuesto, no son de aplicación algunas de las leyes fundamentales de la pericia caligráfica, por lo que se cuestiona si estaríamos ante una solicitud de estudio caligráfico o sería un nuevo tipo de estudio, con lo cual habría que desarrollar nuevas técnicas y validar el método para que tuviera una mínima fiabilidad”.

Respecto a la- grafía de las inscripciones que presentaban los “grafitos excepcionales”, algunas de las personas. que los pudieron estudiar manifestaron la posibilidad de que existieran varias manos en su realización…”.  

8.- Lorena L. Lacalle: TB: “Martxoan jaso zituzten lehen emaitzak eta hilaren 24rako auzia epaibidean jartzeko esan zuen Lorena Lz de Lacalle orduan Arabako diputatu zenak”.  Erreportajean ez da kuestionatzen LLLren jarduera; horrela esanda badirudi jokabide logikoa izan zuela: zalantzak > Batzordea osatzen du > honek faltsuak direla ebazten du > Grafologiak ere bai = auzibidean jartzen du.

Nire ustez, oso bestelako da historia: aurrez faltsutasunaren alde jarrera garbia zuten bi pertsona (Lakarra eta Gorrochategui)  izango dira berak hautatzen duen Batzordearen ardatzak. Eta ia kide guztiak EHUkoak. Eta bera (politiko bat) batzordeburu. Erabakia hartzen duenean, txosten bakarra dago entregatuta. Eta erabakiaren arabera, “unanimitate zientifikoa” omen zegoen. Bilera baino lehenago dago erredaktatuta Foru-ordena. Lurmeni  ez dio inolako aukerarik ematen defendatzeko. Fiskalari eskatzen dio Lurmenen aurka jotzeko. Grafologoak kontratatzen ditu Eliseo inkriminatzeko. Kereila sartzen dio Eliseori faltsifikazioa leporatuz…  Bera da gaia zitaltzearen errudun politiko nagusia (ez bakarra, inondik ere).  

9.- Nuñez. Hondeamakina. TB: “Plataforma honek Lurmenen ondoren aztarnategiaren ardura izan duen EHUko lantaldearen aurka bi salaketa aurkeztu izan ditu hondeamakinak erabiltzeagatik indusketa garaian. Artxibatu egin ziren biak”. Bai, halaxe da, baina nik uste, hondeamakinen irudiak ezagunak direla eta zehatzago  aipatu behar zela egindako “langintza”.

10.- Gaur egungo indusketak: TB: “Ezohiko grafitoak atera ziren sektoreak ikutu ere egin gabe, harresiz kanpoko eremuan aritu dira bereziki 2010az geroztik Julio Nuñez arkeologoaren zuzendaritzapean. “

 Lehenengo esaldia ez da zuzena: “Ezohiko grafitoak atera ziren sektoreak ikutu ere egin gabe…”. Induskatu  duen harresi kanpoko eremuan 3 ezohiko grafito agertu ziren Lurmenek egindako 86, 87 eta 88 zundaketetan:  1    2  3 , horietako bat gainera (2), alfabetoarena, faltsista gehienek ere ontzat eman dutena.

Bestalde, agian ezin da esan irrati publiko bateko irratsaio batean desastre bat izan dela urte hauetako gestioa, nahiz eta hori begi-bistakoa den hara sarri hurbiltzen garenontzat. Aztarnategiko seinaletika barregarria dela. Edota Nuñez sei hilabetez zuzendaritzatik kenduta egon dela, publiko egin ez diren arrazoiengatik. Edo agian esan daiteke, hitzak asko neurtuz. Eta gaur egunera etorrita,  norbaitek badaki zein den une honetan (eta erreportajea emititu zenean)  I-Vko zuzendaria? Honetaz sarrera bat idatzi berria dut blogean.

Badakit gai zaila dela edozein kazetarirentzat. Ez nuke nahi Tere Belokik eta Euskadi Irratiko lankideek gaizki hartzea kritika hau. Baina egin beharrekoa iruditu zait. Gainera uste dut ez zaiela gaizki etorriko hemen isurtzen den informazioa hurrengo saiakera batzuetarako.

Nolanahi ere, ondo esandakoak gogoan hartu eta gaizki esandakoak barkatu.

Juan Martin Elexpuru, 2017ko martxo hasiera

Kategoriak Sailkatugabeak | 4 erantzun

“Aterabidea eztabaida zientifikoan dago”, Patxi Zabaletak Hernaniko Kronikan

Gaurko Hernaniko Kronikan Patxi Zabaletari eginiko elkarrizketa argitaratu da. Gogoratu gaur arratsaldeko zazpietan hitzaldia emango duela Biteri aretoan.

***

Berrogeita hamar lagun izan dira hitzaldian. Jendea oso gustura geratu da Patxi Zabaletaren hitzaldiarekin. Gai asko ikutu du, baina auziaren egoera juridikoan sakondu du batik bat. Haren esanetan, kereila bertanbera gelditzea, “sobreseitzea” da irtenbide logiko bakarra.

Karlos Uragak eginiko erakusketak ere jende asko hartu du. Hurrengo astean Zizurkilgo Kulturetxea jarriko da. Hemendik deia egiten diegu  erakusketa beren herrira eramaten interesatuak leudekeen guztiei. Merezi du, benetan. Blog honetara idatz dezakete, nahi izanez gero.

Kategoriak Sailkatugabeak | Erantzun