Belamendi

Ezaguna denez, Estatu batek enpresa, zerbitzu publiko eta hiritarrei energia elektrikoa eskaintzeko duen edukiera edo ahalmenari potentzia instalatua deitzen zaio. Estatu espainolean 120,38 GW-koa da, guztira, instalatuta dagoen potentzia hori.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Estatu osoko energia-eskaria (enpresa, zerbitzu publiko eta hiritarrek egunez egun baliatu ohi dutena), aldiz, 27 GW-koa baino ez da oro har (gaueko 9etatik 10ak bitartean 30 GW-ra iristen da). Uda-neguko aldaketa bortitzenak gogoan hartuta, eskari-erpinik altuena ez da 40 GW-tik gora igotzen (ikus Estatuko energia-eskaria denbora errealean). 

∞∞∞∞∞∞∞∞

Energia berriztagarrien intermitentziak aintzat hartuta ere –haizerik eta eguzkirik ez denetan ez baita ekoizpenik–, adituen iritziz, arrazionalki antolatuta, nahikoa litzateke 80-90 GW-ko potentzia eskari arruntari eta leudekeen kontingentziei aurre egin ahal izateko.

∞∞∞∞∞∞∞∞

­Halere, egungo 120,38 GW horiek (120.380 MW-ko potentzia, alegia) aski ez omen direla eta, 2030erako beste 55-60 GW gehiago instalatzea dute planifikaturik. Planifikazio horren barruan sartzen dira Arabako aerosorgailuak, Aramaiokoak tarteko (60,4 MW).

∞∞∞∞∞∞∞∞

Agerikoa da, beraz, beharrezkoa dena baino energia gehiago ekoizten dela dagoeneko Estatu espainolean, eta are gehiago ekoitzi nahi dutela aurrerantzean ere. Edo beste modu batez esanda: lau haizetara –barka oximoron eoliko gisakoa!– aldarrikatzen denaren kontra, ekoizten den energia berriztagarriak ez dakar erregai fosilen eta berriztagarri ez direnen inolako murrizketarik.

Eta murriztu beharrean, alderantzizkoa gertatzen da: metatu egiten dira energia guztiak, nork daki –inork ez al du susmatuko?– zergatik, noiz arte eta zertarako!

∞∞∞∞∞∞∞∞

Baina bada gehiagorik ere. Energia biltzeko teknologia hobetzen ez den bitartean, ekoitzi ahala kontsumitu behar dira energia eolikoa eta fotovoltaikoa. Kontsumitu ezean, galdu egiten da gainekoizpen edo gainprodukziotzat jotzen den energia hori. Horrela, eta txundigarria badirudi ere, aurtengo urtarriletik martxora bitartean bota –bai, bota– behar izan da gainekoiztutako energia eolikoa zaborrontzira. Are okerrago: % 500 gehiagotu da Estatu espainolean ekoitzi eta alferrik galdu den energia eolikoa. Eta energia-kopuruak eta galera ekonomikoak ez dira gutxiesteko modukoak.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Azpiegituren egoerarekin uztartzen da galera-arazo hori: argindarra bideratzeko sare elektrikoaren hainbat gunetan ziurtasun- eta egonkortasun-arazoak sortu eta kolapsatu egiten dira sartu nahi izaten den energia-kopuru eskergagatik. Horrek ekoizpenaren etenketa (curtailment) izan ohi du ondoriotzat, eta, besteak beste, kalte ekonomikoak dakarzkie ekoizle eta inbertsoreei.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Espero da (“desespero” hitza hobeto legoke!), tamalez, ekoizpen-etenketa edo curtailment horiek areagotuz joatea, bai hemen eta bai edonon. Adibidez, Australiak negutegi-efektuko gas-isurketak “net zero” izatera iristeko aurkeztu dituen aurreikuspenen arabera, 2050ean ekoiztuko den energia berriztagarriaren % 20raino igoko da etenketa edo curtailment izeneko fenomenoa, gutxi gorabehera gaur egun Australian ekoizten diren berriztagarrien parekoa (“about 50 trillion Wh –equal to 50 billion kWh–, the equivalent of what renewables currently produce”). 

∞∞∞∞∞∞∞∞

Energiaren gainekoizpenak, bestalde, badu beste ondorio ekonomikorik ere: energia-eskaintza handia denean eta eskaria txikia, prezioak amildu egiten dira, aerosorgailu eta plaken errendimendu-tasak eta parkeen errentagarritasunak erreka-zolatik hurbilegi utziz. Kontsumitzaileentzat albiste ona izan daitekeen arren, egoera kritikoa luzatuz gero, erraz asko gerta liteke enpresa eolikoak bertan behera utzi nahi izatea ekoizpena eta, segidan, haren porrotak lekartzakeen ondorioak eta zamak (azpiegituren eraistea, etab.) besteren bizkar lagatzea.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Las renovables bezala agertzen diren enpresa erraldoien arabera, benetako konponbidea berriztagarrien hedapen azkarra frenatzetik letorke, horrela ez bailitzateke sistemak ezin irentsi lezakeen gainprodukziorik sortuko. Gainera, klimatologia onak berogailuetarako elektrizitate-eskaria minimoetaraino eraman duenez, nahitaezko jotzen dute argindarraren kontsumoa areagotzea (!!!). Elektrizitate-eskariaren areagotze hau, esan beharrik ez dago, Gobernuak arautu beharko lukeen beste pizgarri-sistema baten bidez lortuko litzateke (ikus gaur prentsan kaleratutako albistea).

∞∞∞∞∞∞∞∞

Konponbide-ildo horrekin batera, baterien sektorea ere ikusten bide dute irtenbidearen parte garrantzitsu, energia eolikoa eta fotovoltaikoa metatu ahal izateko bateria-sektorea. Baina, albisteak argitzen duen bezala, horretarako ere ezinbestekoa omen da “desarrollar un marco retributivo que potencie el almacenamiento”.

Iberdrolak, dena den, badu jadanik Abadiñon Zamudioko Ingeteam enpresak jarritako bateria bat. 6 MW-ekoa (3,5 MW/h) da eta Bizkaiko poligono eoliko bati lotuta dago. Bateria handiagoa ere du jarrita Erresuma Batuko Whitelee Windfarm-en (215 aerosorgailu, 539 MW), 50 MWkoa hain zuzen.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Guztiarekin ere, zail samar ikusten da curtailments direlakoen arazoen konpoketa. Enpresa Eolikoen Elkarte Espainoleko zuzendari teknikoa den Tomas Romagosak dioen legez,”la disminución progresiva de demanda eléctrica que estamos experimentando, junto con los elevados excedentes de generación fotovoltaica que entrarán en el sistema, pueden provocar [egokiago litzateke “eragin egingo dute, baiki” esatea] que las baterías no puedan evacuar toda la energía almacenada en otras horas del día”.

∞∞∞∞∞∞∞∞

UNEF (Unión Española Fotovoltaica) elkarteak, horratik, zolitasun handiz zehaztu du non dagoen konponbiderako aurreneko katebegia, funtsezkoena eta erabakigarriena: “a progressive generalization of storage cannot take place without investment incentive measures, in addition to stimulating grants and aid”. Alegia, energia-biltegiratzearen hedapena ezin da burutu inbertsioa sustatzeko “pizgarri”-rik gabe eta subentzioen eta diru-laguntzen “bultzagarriak” ematen ez badira.

Esan gabe doa, noski, aipatutako pizgarri eta bultzagarri horiek alor publikotik etorri beharko luketela. Ondoko negozio pribatua ondo eta arrakastatsu aterako bada, bederen. 

Statkraft bezalako energia-ekoizleek aukera desberdinak izan ohi dituzte energia saltzeko: beren burua enpresa komertzializatzaile ere bilakatzea, ekoiztutako energia maioristen merkatuan zuzenean saltzea edo, azkenik, energia-erosle den enpresa batekin PPA (Power Purchase Agreement) izeneko kontratu bat sinatzea epe luze batean energiaren salerosketa aurretiaz finkatutako prezio batean burutzeko. 

Energia berriztagarrien proiektuetan ohikoa izan da azken formula horretaz baliatzea, batik bat PPA finantzarioa deritzonaz, berau baita enpresa komertzializatzaileentzat erakargarriena eta energia-ekoizlearentzat proiektuaren finantziazioa (banku komertzial batekin burutzen denetan) ahalbidetzeko diru-iturri seguruena. 

Kontratu horren bidez, merkatuan dauden prezioak baino merkeago jabetzen da eroslea ekoiztutako energiaren eskubideez eta bere sare elektriko propioa baliatzen du garraio- eta banaketa-sare nagusira iristeko.

Bada beste PPA mota bat, fisikoa deitu ohi dena, zeinaren bitartez energia zuzen eta sare elektriko orokorretik igaro gabe iristen baitzaio kontsumitzaileari, hartarako banaketa-sare propioa izan behar badu ere. Horrek, noski, ekoiztutako energia xahutzeko ahalmena izatea eskatzen du, ez bailitzateke sare elektriko nagusira bideratzeko aukerarik.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Horietatik aparte, berriztagarrien proiektuen finantziaziorako formula berriak saiatzen ari dira azken urteotan, banku komertzialekin sinatu ohi diren Project Finance izenekoetatik aldenduz.

Hemen azaltzeko lerro askotxo eskatuko lituzketen bestelako formula klasikoak alboratuta (akzioen jaulkipenak burtsan, obligazioenak, etab.), hona bi hitzetan zein diren aukera berri horiek: pentsio-funtsak, zor-funtsak eta crowdfounding izenekoa.

– Pentsio-funtsak aspaldidanik ari dira inbertsioak bideratzen energia berriztagarrietarantz. Esate baterako, urteak daramatzate Danimarkako lau pentsio-funtsek DONG Energyrekin elkartuta, besteak beste, 263 MWeko Gode Wind 2 izeneko itsas proiektu eoliko alemaniarrean %50eko partaidetza izanik. Berdintsu jokatzen ari dira munduko beste pentsio-funts handienak ere: Kanadako Sektore Publikoko Pentsioen Funtsa (PSP Investments), Californiako Irakasleen Pentsio-Funtsa (CALSTRS), etab.

– Zor-funtsak edo direct lending sistema, bestalde, finantziazio-tresna alternatiboa da eta enpresa-proiektuei maileguak luzatzea du xede. Diru-ezarle pribatuak ohi dira eta, oro har bankuetako interesak baino altuagoak ezartzen dituzten arren, epe luzeagoak eskaintzen dituzte, amortizaziorako era malguagoekin jokatuz.

– Crowdfounding hitza proiektu txikietarako sortutako ekimen kooperatiboak izendatzeko erabili zen hasieran. Jendearen parte-hartzearen bidezko finantziazioa da funtsean, hots, dohaintza edota epe baten amaieran itzuli egiten den diru-kopuru desberdinekin osatutako finantziazio-sistema. Kontua da formula hori maila handiagoetara ere eramaten hasi dela. Gaur egun ez zaio inori ezezagun egiten, adibidez, Wavepiston konpainia daniarrak itsas olatuen bidezko energia lortzeko teknologiaren finantziaziorako abian jarri duen crowdfounding kanpaina parea. Duela bi urte bildu zituen 2,4 milioi euroei 6 milioi gehiago etorri zaizkio Europako funtsetatik eta orain berriro lortu ditu beste 1,82 milioi, ia mila partaide edo diru-ekarleren bitartez. Ez dirudi, halere, crowdfounding hutsak poligono eolikoak bezalako makroproiektuetarako aurreikusi daitekeen formula direnik. Beste gauza bat da horrekin batera akziotan inbertitzeko aukera irekitzen denean. Alabaina, gogoratu behar da, horrelakoetan, proiektu-sustatzaileek crowdfoundingaren bidea eskaintzeko izan ohi duten interesik handiena, inguruko jendearen aldetik lor dezaketen proiektuarekiko atxikimenduan datzala:

“De plus en plus, l’une des solutions développées par les professionnels de l’éolien pour innover dans la relation avec les riverains et les élus locaux consiste dans le financement participatif des parcs éoliens. En effet, le financement participatif permet d’associer les riverains à un projet de parc éolien et de les rendre propriétaires d’une partie ou de l’intégralité d’un parc éolien”.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Eta gatozen orain gurera.

Inork ezer ez badaki ere (gardentasun-politikaren efektua, nonbait), uste izatekoa da norvegiarrek pentsio-funtsak (Government Pension Fund Global) baliatuko dituztela Aramaioko Parke Eolikoaren finantziaziorako, zeren eta haiek berek argitzen dutenez, 

“The fund invests in renewable energy infrastructure projects to improve the overall diversification. Up to 2 percent of the fund can be invested in unlisted infrastructure for renewable energy“.

Eta dagoeneko Estatu espainolean ere hitzartua dute inbertsioa lehorreko eolikoetan (onshore):

“In January 2023, we signed an agreement to acquire a 49 percent interest in a portfolio of solar plants and onshore wind farms located in Spain. The portfolio comprises seven solar plant projects and five onshore wind projects, with an expected installed capacity of 1,265 MW. The seller of the 49 percent interest was Iberdrola. Iberdrola will remain co-owner and operator of the portfolio“.

Europako funtsetatik iritsiko zaizkien itzuli beharreko ez diren diru-laguntza eskergak ahaztu gabe ere, pentsio-funts subiranoaren bidezko finantzazio-mota horrek banka komertzialaren kateetatik arras aske izatea dakarkie –eta ekarriko die– ondoriotzat.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Hemen inguruan inortxok ere ez bide daki era ziurrean zer-nolakoa izango den Statkraftek Iberdrolarekin (aurre?-)adostu duen akordioa, baina aurpegi legal desberdinik har dezakeen kromo-trukaketa gisakoa izan liteke erraz asko. Esate baterako, Polonian Statkraftekin sinatu berri duen PPA delakoaren bitartez, Iberdrolak ekoitzi eta saldu egingo dio konpainia norvegiarrari “Korytnica II” parke eolikoan ekoiztutako energia guztia (50,4 MW). 

Susmatzekoa da, hortaz, EAEn ere Power Purchase Agreement berdintsuan oinarritua izango dela konpainia bien arteko kontratua, hau da, Polonian egindakoa alderantzizkatuta, salerosketa-agenteak trukatu eta funtsean Statkraftek energia ekoitzi eta Iberdrolak erosi eta komertzializatu.

Ezin jakin daiteke, haatik, nola baliatu ahal izango duen prozesu horretan Statkraftek hain argia eta zorrotza omen duen kode etikoa, zer-nolako mirakuluak egin beharko dituen energiaren prezioa Iberdrolak baino merkeago jartzeko, ez eta nola bideratuko duen energia merke hori Poligono Industrial Eolikoa jasan beharko duten herri eta biztanleen artean ere. Berdin EAEn zein Polonian.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Handik eta hemendik sortutako espektatiba hutsalak gorabehera (ikus, adibidez, Aritz Otxandiano Fagor taldeko iraunkortasun arduradunaren adierazpenak: “horrelako egitasmo batek aukera eskaintzen die parke horien kokaleku izango diren lurraldeetako eragileek zuzenean jabetzan eta kudeaketan parte hartzeko eta, beraz, prezio justuan sortuko den energiaren onuradun zuzenak izateko”), nekez izan lezake Statkraftek inguruko industriagune, herri eta komunitateekin PPA fisikorik sinatzeko tarterik, ekoiztutako energia zuzenean banatzean, kostu propioak areagotu eta tarta-zati handi samarra kenduko bailioke Iberdrola adiskideari. 

Egia ere da KREAN GROUPen bidez (“son verdaderamente nuestros ojos y nuestras manos sobre el terreno”, Iberiar Penintsulan Statkrafteko zuzendari nagusia den Jose Miguel Ferrer-en hitzetan), Mondragon Taldeak inbertsio- eta ustiatze-akordio desberdinak izan ditzakeela jadanik karteran. 

Paradoxa da, ordea, Ferrer delakoak balizko energia-poligonoaren garapenean inbertitzeko eskaintza egin ziela inguruan dauden enpresei eta bertako energia-komunitateei, baina, ozenki behintzat, ezer zehaztu gabe. Alegia, lehendabizikoei, zernahi ere den irudi hori, “desde una figura de inversor más clásico” egitekoa. Eta energia-komunitateei… crowdfounding gisako formularen bat baliatuz agian?

Geroak esan beharko!

KEZKA

• Kezka ezin handiagoz ikusten ari gara Statkraft enpresa norvegiarrak Parke Eoliko erraldoi bat eraiki nahi duela gure udalbarrutiko mendietan. Hain zuzen ere, Euskal Autonomia Erkidegoan potentzia gehien izateko asmoa duena (60,4 MW) eta ia 1.000 hektarea baso, mendi eta paisaia hipotekatu edo suntsituko dituena.
• Ezagutzen ez ditugun arrazoiengatik, funtsezkoena izatera ere iristen ez den informazioa da Aramaioko herritarroi horretaz eskaini zaiguna, une honetan ia ezer ez dakigularik enpresaren asmoez eta Parkearen balizko burutzapenaz.
• Kezkagarria zaigu, halaber, hainbat ordezkari politiko esanguratsu proiektuarekiko erakusten ari diren atxikimendua eta hartaz egiten ari diren defentsa, nabar samarrak diren argudioak aitzakiatzat.
• Ez du gure kezka apaltzen proiektu hori bideratzen duten xedeak, handik islatzen diren interesak eta gauzatzen ari diren mugimenduak energia-sistema oligopoliko klasikoaren ildokoak direla jakiteak.
• Are kezkatuago gaude oraindik, Aramaioko herritarrok osatzen dugun Komunitatea Parke horrek sorraraziko dituen kalte eta hondamendiaren jasaile huts izango dela sumatzean, energia eolikoa bertan ekoitziko bada ere, herritik kanpora bideratu, arloko oligopolioan txertatutako enpresa bati saldu eta, deskarbonizazio-mailan eta demokratizatze-prozesuetan inolako eraginik izan gabe, merkatuko prezioetan jarria bueltatuko baita Aramaiora, onurak eta etekinak jende xehearekin zerikusirik ez duten poltsikoetan ainguratuko direlarik.
• Hori guztia gutxi bailitzan, hitzik gabe geratu gara balizko proiektu eolikoa Statkraft enpresaren web-orritik desagertu den unean, horrek gutako inozoenari ere susmarazi bailiezaioke iluntasuna –ez gardentasuna– besterik sustatzen ez duen jokabide hori ez ote den beste garaietakoak uste genituen erregimen autokratiko eta zentralisten estiloko inposaketa baten iragarpena.

DAGOKIENEI ZUZENDUTAKO KONPROMISO-ESKABIDEA

– Aramaioko biodibertsitatea eta paisaia gordetzeko eta zaintzeko konpromisoa

– Kutsadura-mota orori aurre egiteko konpromisoa

– Erregai fosilak baztertu eta tokian tokiko energia-iturriak deskarbonizatzen segitzeko konpromisoa 

– Energia garbiak eta berriztagarriak sustatzeko konpromisoa

– Trantsizio energetikoa taxuz eta demokratikoki burutzeko konpromisoa

– Zinezko plangintza demokratiko batek araututako energia-sistemaren alde jokatzeko konpromisoa

– Kontrol publikoa ziurtatua duen energia-sistema besterik ez defendatzeko konpromisoa

– Energia sozializatzeko eta merketzeko konpromisoa

– Hazkundearen eta Energiaren inguruko gogoeta-prozesu zabalak sustatu eta indartzeko konpromisoa