Europatik datorkigun oldarraz hausnartzeko ikerketa

Txostenaren azaletik jasoa

Honatx, gaurkoan, jatorrizko txostenera jotzeko ahamen ezin erakargarriagoa delakoan, Europar Batasuna: agenda oliba-berdea eta digitala enpresa transnazionalen zerbitzura. NGEU funtsek Hego Euskal Herrian duten inpaktuaren azterketa (2020-2024) izenekotik jasotako ondorioen atala. Latinoamerikako Multinazionalen Behatokiko kide diren Gorka Martija Rodrigok eta Gonzalo Fernandez Ortiz de Zaratek burututako lan honetan agerian uzten da zertan diren Europako agenda berdearen eta digitalaren lehentasunak eta errealitatea. Saldu nahi zaigun kontakizun ofiziala baloratzeko tresna ezin aproposagoa, beraz, eta euskal alderdi politikoek ere arretaz irakur lezaketena. Egingo ahal dute ezkerrekoek behintzat!

∞∞∞∞∞∞∞∞

“Europar Batasuna (EB), hasiera-hasieratik, “gozoki pozoitsua” izan da ezkerreko gizarte mugimendu eraldatzaileentzat. Gaur egungo arkitektura komunitarioaren aurrean alternatiba sistemikoak eraikitzeko zailtasun objektiboa Damoklesen ezpata moduko bat bilakatu da; izan ere, oso konplexua da lortutako integrazio ekonomiko-finantzarioa atzeratzea. Aldi berean, bakearen eta giza eskubideen kontakizunak nolabaiteko legitimitatea du oraindik herri mailan, nahiz eta politiken esparruak kontrako noranzkoan egiten duen gero eta modu argiagoan. 

Gainera, gaur egun muturreko eskuin euroeszeptikoak duen gorakadak daukagunaren alde borrokatzera bultzatzen gaitu, Europa neofaxismoen aurkako trintxera gisa ikusten duen imajinario edulkoratua eta progresista eguneratuz. 

Horixe da HEHn (Hego Euskal Herrian) eztabaida hegemonizatzen duen esparru politiko estua. Denbora luzez, barne gatazka konpontzeko inperatiboen ondorioz, negoziazio-prozesuen aurrean konplizitateak eta bitartekaritzak bilatzeko esparru gisa ikusi da Europar Batasuna. Gobernantza neoliberaleko eredu horren aurkako posizionamenduak, hortaz, alde batera utzi dira. 

Europar Batasunaren proiektuaren gaineko ikuspegi atsegin eta onbera hura itzuli egin da, 2008ko eztandak ekarritako herstura politikaren aurrean agertutako kritika laburraren ondoren, eta agenda berde eta digital berriak eragindako ustezko biraketa neokeynestar baten eskutik dator. 

Pandemiaren shocka NGEU (Next Generation EU) bezalako tresnak sustatzeko haztegia izan zen. Horiek lantzaren punta izan behar zuten, jasangarritasuna gero eta garrantzitsuagoa zen momentu berri batean. Digitalizazioa aukera askatzaile gisa aurkezten zen, politika hedakorrak garatzen ziren, EHIa (Egonkortasun eta Hazkunde Ituna) eta zor mutualizatua bezalako lerro gorriak ezartzen ziren eta inbertsio publiko masiboa sustatzen zen, murrizketen ordez. 

Hala, agenda berri bat proposatzen zen, eta inor ezin zen biraketatik kanpo geratu. Hausturarik gabeko adostasuna behartzen zen “momentua ondo irakurtzeko” eta sortzen zen “abagune” neokeynestarra baliatzeko. HEHko ezkerraren zati bat, batez ere parlamentuan parte hartzen duena, jarrera horietan kokatzen da, baina gure txostenaren arabera, jarrera horiek ez diote muturreko eskuinari aurre egiten eta ez garamatzate etorkizun askatzaile batera. 

Zentzu horretan, Europako agenda berriaren azterketa integraletik –helburu estrategikoetatik NGEU bezalako tresnetaraino–, honako ondorio hauek nabarmentzen ditugu:

1.- EBren kanpo eta barne agendek elkarrekiko koherentzia sakona dute, baita atzean duten proiektu europarrarekiko ere: botere korporatiboa indartzea erabateko lehentasuna izan da une oro. Agenda berria balizko trantsizioaren kontakizuna ezartzeko ahalegin etsia izan da, krisi sakoneko eta beste potentzia batzuekiko atzerapeneko testuinguru batean. Kontakizun horren bitartez, gaur egungo ekaitz perfektuaren erantzukizunak ezkutatu nahi izan dituzte, eta benetako trantsizio ekosoziala lortzeko behar diren eraldaketa sakonak ekidin nahi izan dituzte. Agenda horrek, beraz, “trantsiziorik eza” bultzatzen du, hondamendira garamatzan kapitalismo berde-oliba eta digitala: geldialdi ekonomikoa, muga biofisikoak gainditzea, eremu komuna desegitea, estraktibismo neokoloniala, neofaxismoen aurrerakada eta gerrako erregimena hedatzea. 

2.- NGEU izan zen europar agendaren apustu berdea eta digitala gauzatu zuen lehenengo tresna. Jasangarriagoa eta inklusiboagoa zen kontakizun ofizial batean oinarrituta, bere jarduketa, berriz ere, Europako langile-klasea interes korporatiboen aurrean diziplinatzeko ariketa bat izan da. Kapitalizazio bereziko merkatu-hobi global berriak bilatzea, sektore kritikoak birmoldatzea eta mota guztietako megaproiektuak ugaritzea izan dira haren helburuak, eta inbertsioa eta aliantza publiko-pribatuak dira programa ezartzeko modu nagusiak. NGEU planaren identitate horrek eta haren gobernantza zentralizatuak erakusten dutenez, programa “Bermudetako triangelu” bat da gizartearen gehiengoentzat: kontrarreforma sozialak, bideragarritasun zalantzagarriko inbertsioak, zorra handitzea, eta burbuilak eta funts publikoak espekulaziorako bereganatzea. Gainera, NGEU programak erabiltzen zuen win-win trantsizioko hizkera atsegina alde batera geratu da eta, bere ordez, RepowerEU izeneko programa fosila eta belizista dugu. Beraz, NGEU programa sirena kantu bat izan zen, eta haren soinuak indarra galdu du. 

3.- NGEUren etorrerak erabakitzeko eremuetatik baztertu ditu estatu-mailaz beherako organoak. Hala ere, elite ekonomiko eta politikoek interes handiz hartu dute, programak haien interesak bermatzen baititu; hau da, euskal botere korporatiboa nazioarteko egoera zailean posizionatzen saiatzea, beste edozer gauzaren gainetik. Zentzu horretan, argia da Bermudetako triangeluaren hiru erpinen inpaktua: langile klasea lan erreforma, pentsioen erreforma eta erreforma fiskala jasaten ari da, baita kontratazio publikoko irizpideen desegitea; zorra eskala guztietan handitzeak hersturazko etorkizuna iradokitzen du; eta azkenik, funts publikoak bereganatzen dituzten hainbat sektore ez dira ez errentagarriak ez bideragarriak, prekarietate gero eta handiago dute, kontrol autoritarioa erabiltzen dute, ez dira jasangarriak eta oro har, trantsizio ekosozialeko edozein prozesuren oinarrizko printzipioen aurka jarduten dute. 

Europako agendaren eta haren tresnen errealitatea, beraz, Europar Batasunaren inguruan dagoen kontakizun ezti eta onbera horretatik urrun dago. Are gehiago Ukrainako gerraren, Gazako genozidioaren eta energia-horniduraren krisiaren ondorioz agertutako parametro agresiboak, belizistak eta neokolonialak kontuan hartzen baditugu. Hala, parametro horien barruan aldaketa politiko eta sozialeko ikuspegiek galtzekoa dute. 

Azken finean, berrarmatze teoriko baten eta ezker politiko, sozial eta sindikalaren mobilizazioaren premia dugu, Europa osoan eta HEHn. Estrategikoa da agenda kritiko bat sortzea, agenda partekatua, internazionalista eta EBren gaur egungo arkitekturari aurre egiten diona. Baita alternatiba egingarriak bultzatzea ere, instituzioetatik eta instituzioetatik kanpo. Europako herrien emantzipazioa lortzeko Europar Batasunaren dominazio eta esplotazio arkitekturari aurre egin behar diogu, argi eta garbi, Euskal Herritik eta gizartea errotik eraldatzeko borrokatzen diren munduko beste herri guztiekin batera”.

Kategoriak Hausnarrean | Utzi iruzkina

Aramaion mediku bat sobran zegoenean

Egungo Hego Euskal Herriko Osasun-zerbitzuek islatzen duten egoera gorabehera (oro har, Lehen Mailako Arretan mediku bat dago 1.300 biztanleko), gure udalerrietan beharrezkoak izan zitezkeen sendagileen kopuruak eta osasun-arretaren kalitatea beste begi eta irizpide batzuekin begiratu behar izaten ziren sarritan. Aramaion, behintzat, horrela gertatu zen orain dela mende eskas. Edo zehatzago esanda, 1932ko Gabonetan. 

∞∞∞∞∞∞∞∞

Urte berria arazotsu zetorkiokeela eta, Aramaioko Udalbatzak kexa bat jarri zuen orduko Osasun Zerbitzuaren aurrean, herrirako esleitua zioten mediku-kopurua murriztu zezaten. 

Arrazoi nagusia ez zen izan, noski, arreta-kalitatearekin lotua, medikuei ordaindu beharreko dirua baizik, ez Udalak eta ez herritarrek ezin baitzioten aurre egin gastu hari. 

Izan ere, bi mediku titular esleitu zitzaizkion Aramaiori, herriak “igualak” izenekoen bitartez ordaindu behar zituenak. Erabakia zuzentzeko eta bakar bat esleitzeko eskatu zuen Udalak, herrialdean bazirelako, izatez, bestelako “partidos médicos con mayor número de habitantes y de mayor recorrido para los Facultativos, como es fácil comprobarlo, a los cuales solo se les ha fijado una sola titular [sic]”.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Honatx, erdaraz –horrela idatzi baitzuten–, Aramaioko Udalak abenduaren 25eko batzarrean erabakitako eskabidearen arrazoibidea:

El Municipio de Aramayona, según el último Censo de población de 31 de Diciembre de 1930, cuenta con 1.945 habitantes de derecho, pero que para los servicios sanitarios, no puede tenerse en cuenta esa cifra, por que de ella hay que rebajar para el pago de igualas y demás gastos 445 habitantes distribuidos en la forma siguiente: 335 habitantes que corresponden al pueblo de Olaeta, que es visitado y atendido por hallarse en mejores condiciones por el Facultativo de Ochandiano; 20 habitantes del punto de Albina que son asistidos por el Sr. Facultativo de Villarreal de Alava, por encontrarse también en mejores condiciones; 37 habitantes que existen en los caseríos de Arrupe, Arocibar, Gachecarroa y Ulezar próximos a Salinas de Leniz y que son visitados por su Facultativo, todos desde tiempo inmemorial, y 53 almas que representa la lista de pobres con derecho a la asistencia gratuita médico-farmacéutica, que tampoco satisfacen cantidad alguna para atenciones sanitarias, quedándose como consecuencia de todo ello, 1.500 habitantes para sostener dos facultativos de medicina, punto menos que imposible máxime en los actuales tiempos, por la escasez de ingresos y las muchas gabelas que se les van acumulando.

Tampoco pueden tenerse en cuenta para sostener dos titulares de medicina, las distancias a recorrer dentro del radio del Municipio, una vez de excluidos del mismo, a los efectos sanitarios, Olaeta y demás caseríos antes reseñados […]: A Arejola 1.250 metros; al pueblo de Azcoaga 1.210 metros; al pueblo de Barajuen 1.250 metros; del de Echagüen 3.500 metros; al pueblo de Gánzaga 2.900 metros; al de Uncella 3.100 metros y al de Uribarri 1.250 metros, distancias estas nada excesivas para el recorrido del Facultativo, y mucho más reducidas de las que tiene que recorren en la casi totalidad de los partidos médicos de esta provincia, y en los cuales existe un solo médico titular.

El presupuesto municipal de este Ayuntamiento de Aramayona es bastante elevado, por lo que sus habitantes, que tienen que vivir modestamente de los productos que les reporta la poca agricultura que cultivan, y la escasa ganadería que poseen, ya que es la única riqueza del Municipio, apenas pueden soportar las cargas que se les causan, por lo que al aumentar las 2.200 pesetas como sueldo del titular e Ynspector municipal de sanidad (kopuru hori honela desglosatuta zegoen hasieran: “2.000 pesetas como sueldo del titular y 200 pesetas como Ynspector municipal de sanidad”), esas cargas se elevan más y más y las igualas de un modo considerable, y de ahí el que se vean obligados a disminuirlas, máxime al no ser necesario en este Municipio mas que un solo Médico titular, agravándose el caso, si tenemos en cuenta el que la mayoría de los vecinos son arrendatarios, y que apenas recolectan en las fincas que labran para satisfacer a los propietarios de las mismas las rentas que les tienen señaladas.

Hay también que tener en cuenta el que a causa de no poder sostenerse en este Municipio por la escasez de recursos en él existentes, tienen que emigrar diariamente a los Municipios de Mondragón y Vergara unos setenta obreros, en donde ganan un jornal reducido, y teniendo en cuenta la carestia de la vida en estos momentos, apenas pueden subsistir, por lo que a esos obreros, que varios de ellos son casados, hay que tratar de favorecerles en sus intereses y para ello ahorrarles de satisfacer una de las dos titulares de medicina que no se cree necesaria.

Ybarra de Aramayona a veintisiete de Diciembre de mil novecientos treinta y dos.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Ordurako, 13 urte zeramatzan Zeferino Gartziarena Otaegi izeneko lizartzarrak Aramaioko mediku modura, herri guztia zaintzen eta gobernatzen.

1889ko abuztuaren 26an jaioa (eta handik bi egunera bataiatua), 1914ko ekainaren 13an eskuratu zuen mediku titulazioa Valladolideko unibertsitatean eta 30 urte betetzera zihoanean iritsi zen Aramaiora. Guztira 42 urte eman zituen Gartziarenak aramaioarren sendagile izaten; sendagile bakarra, alegia. Eta euskaldun peto-petoa. Erretiratu eta handik bi urtera zendu zen medikua (1963.12.11).

Oroitzapenak oroitzapen, harengandik jaso zuen hemengo belabeltz honek R. M. Azkuek baino bildua ez duen “zakarrondo” hitzaren bidezko bataioa, “Zakarrondo Muñoa!” gaitzizen amultsua luzatuz agurtzen baitzuen sendagileak mutikotxoa ikusi orduko.

Kategoriak Historia eta istorioak | Utzi iruzkina

Finantziazio klimatikoa negozio bilakatua

Reuters agentziak argi utzi berri du munduko estatu aberatsenak milaka milioi dolar irabazten ari direla aldaketa klimatikoaren efektuei aurre egin ahal izateko prestatutako programa ekonomikoen bidez. Garatze-bidean dauden herrialdeei zuzendutako programa berezien bidez, alegia.

Nazio Batuen Erakundeak (NBE-UNO) eta Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Antolakundeak (ELGA-OECD) kaleratutako datuez baliaturik, izena jarri die Reutersek herrialde aberats horietako garrantzizkoenei (Japonia, Frantzia, Alemania eta Ameriketako Estatu Batuak….) eta azaleratu egin ditu, halaber, darabiltzan etekin-mekanismoak.

***

Klima-aldaketak kalteturiko herrialdeentzako laguntzak lehenagotik eskaintzen baziren ere, Parisko Akordioa (2015)izan zen garatu gabeko herrialdeentzako finantziazio-bideak egokiarazi zituena. Parisko Akordioa, ezaguna denez, negutegi-efektuko gas-isurketak murrizteko nazioarteko ituna da eta izaera loteslea du sinatzen duten estatu guztientzat (193 herrialde eta Europar Batasuna).

Ildo horretan, herrialde txiroenetako gas-isurketen murrizketa lortzeko eta ezohiko fenomeno meteorologikoei aurre egin ahal izateko, 100.000 milioi dolarreko finantzabidea aurreikusi zen 2020rako konpromiso ekonomiko gisara. Diru-laguntza horren funtsezko arrazoia, erantsi beharrik ez dago, herrialde aurreratuenek aldaketa klimatikoan historikoki izandako erantzukizunean zegoen, begi-bistakoak baitziren haien aurrerapen ekonomikoak, industrialak, sozialak… ingurunean eta atmosferan eragindako efektuak eta, era berezian, garapen eskaseko herrialdeetan sorrarazitako kalteak.

Paradoxikoki, finantziazio-konpromiso horretan bertan aurkitu zuten herrialde aberatsek mozkinak eta etekinak eskuratzeko bidea ere: diru-laguntza izan behar zutena sarritan mailegu gisara iristen zen herrialde txiroenetara, azken buruan konpentsazio ekonomikoa izan behar zena zama eta zor bilakatuz.

***

Reutersek aztertutako datuak ezin argiago mintzo dira. Honatx “laguntza-emaileek” erabilitako formularik adierazgarrienak:

1) Gutxienez 18.000 milioi dolarreko maileguak luzatu zizkieten herrialde aberatsek hainbat herrialde azpigaraturi (10.200 milioi Japoniak jarriak), betiere horrelako maileguek ohi duten interesik eza edota oso interes baxua “ahaztuz” eta merkatuko interes-tasak jarriz.

2) Beste 11.000 milioi dolarreko maileguak iritsi zitzaizkien herrialde txiroenei (gehienak Japoniatik bideratuak), baina oraingoan baldintza zehatzekin: maileguak luzatzen zituzten estatuetako enpresak kontratatu behar zituzten herrialde jasotzaileek eta materialak ere haiei erosi.

3) Antzeko baldintzekin iritsi zitzaien 10.600 milioi dolarreko diru-laguntza Europar Batasunetik eta beste 24 herrialdetatik, oraingoan era itxuraz “altruistagoan”: herrialde txiroek diru-emaileen estatuetako erakunde publikoak, enpresak, irabaz-asmorik gabeko erakundeak… kontratatu behar zituzten lan egiteko edo materialak eskuratzeko.

***

Herrialde aberatsenetako enpresen kontratazioa, materialaren erosketa, lan-kontratuak, mailegu-bueltatzeak, merkatuko interes tasak… Etekinen jolasa, beraz, finantziazio klimatikoaren dirua beste modu batez berreskuratzean datza. 

Hain zuzen ere, herrialde zaurgarrien premiei eta lehentasunei muzin eginez eta, merkatuko interes-tasen kasuetan, zorrak berak areagotuz.

Alegia, garatze-bidean dauden herrialdeekin Parisko Akordioak aldarrikatu nahi izan zuen “espiritu” solidarioaren eta konpentsatzailearen aurkako jokabide latzak. 

Kategoriak klima-aldaketa | Utzi iruzkina

Aramaio: biztanleria azken berrehun urteotan

Aspaldikoak dira biztanleriari buruzko datuak ezagutzeko ahaleginak, batik bat zergak bildu ahal izateko interesa zela eta. Gurean ere ez da falta horrelako ahaleginik. XIII. mendekoa dugu, adibidez, Nafarroako San Juan Ordenaren zergadunen izen-deiturak jasotzen dituen dokumentua. Interes handikoa, besteak beste, zergaduruen izen-deiturak agertzen direlako bertan: Semen Larraza, Domeka Semeroiz, Oneka Gendulain, Gartzea Domikuiz, Azeari Zuria, Urraka Bazterreko, Auria Beltza, Lope Gorteko, Eneko izenekoak (Artzaia, Iruzu, Bikorra, Andia…), Santxo direlakoak (Urrakarena, Ona, Dorreko, Txipia, Gomeza…), etab. 

Nolanahi ere, zehatzago eta ezarian-ezarian sistematikoago bilakatzen hasi zen zergadun-zerrenden osatze-lana XVI. mendetik aurrera, tokian tokiko agintariek biztanleen informazioa emateko ardura hartu zutenean.

Hegoaldean XVIII. mendearen erdialdean ekin zitzaion biztanle-kopuruak eta pertsonen ezaugarriak kontrolatzeko estatistika-lanen modernizazioari. Metodo zuzena erabiliz gainera, jendeari galdetuta jasoko baitziren datuok.

∞∞∞∞∞∞∞∞

1856an Espainiar Erresumako Estatistika Batzorde Orokorra eratu zen, hurrengo urtean Estatistika Batzordea deituko zena. Aurrerantzean hark helduko zion zentsuak egiteari.

1857koa, ondikoz, ez zen nahi bezain zehatza suertatu eta errepikatu egin zen 1860.

Zentsuak hamar urtetan behin burutu behar zirela finkatuta erabaki arren, egoera politikoak eragotzi egin zuen 1870. urteari zegokiona.

Hurrengoa, 1877koa, geroago Gesalibarko bainuetxean hilko zuten Canovas del Castillo gobernuburuaren agindupean burutu zen.

1880ean ebatzita utzi zen 1900. urtetik aurrera zentsuak zero zenbakiarekin bukatzen ziren urteetan burutu beharko zirela.

1950.etik aurrera biztanleen zentsuarekin batera etxebizitzena ere hasi zen burutzen.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Zer esan Aramaioko biztanleez osatutako zentsuei buruz?

Bada zentsu bat, 1799koa, eredu zaharrekoa izanik, zergadunen kopurua baino jasotzen ez duena. Biztanle-kopurua, beraz, ezin da zehatz jakin. Dena den, oro har zergadun bakoitzeko sei bat biztanle kalkulatzen bada, eta urte hartako zergadun aramaioarrak 194 baziren, 1.200 bat biztanle inguru izango zituen Aramaiok XVIII. mendearen amaieran.

Eta bihoa, bide batez, horrekin lotutako datu ekonomiko bat osagarri gisa: zergadun bakoitzak bost erreal zor zituenez hilabeteko, 11.640 erreal jaso zituzten arka publikoek urte hartan herrian.


∞∞∞∞∞∞∞∞

1814an populazio-zentsu bat burutu zen (D. 1346-3), biztanleak sei klasetan banatuta (18 urtetik beherakoak, 18-60 bitartekoak, nagusiagoak, iragaileak, zerbitzariak…). Kopuru orokorren arabera, 831 ziren Ibarrako biztanleak (396 emakumezko eta 435 gizonezko. Elizateetan, berriz, 1.053 egoiliar zeuden, 538 emakumezko eta 515 gizonezko. Guztira, beraz, 1.884 pertsona izan ziren zentsatuta agertu zirenak.

Bada, orobat, zentsu adierazgarri bat 1826an burutua (D. 4379-1), Aramaioko auzoko- eta arima-kopuruak zehazten edo dituena (auzoko bakoitzeko, egia esan, bost arimako multzotzat hartzen du oro har). Garai hartan egindako zehatzenetakoa izan zen, Pascual Madozen iritziz. Honatx:


∞∞∞∞∞∞∞∞

Esan bezala, aurrerantzeko zentsuak zehatzagoak izango ziren, argi erakusten baitituzte datuok jasotzean bertan zeuden egoiliarren kopuruak (emakumezkoak eta gizonezkoak), iragaitzazkoak diren bidariak (aurreko bi multzoen artean osatzen da izatezko biztanleen kopurua) eta herrian egoiliar izan arren kanpoan daudenak (lehen multzoak eta honek legezko biztanleriaren kopurua osatzen dute). 

Honatx bilakaera (D.4818-2):

∞∞∞∞∞∞∞∞

Bada 1887an, goian emandako biztanle-kopuruekin alderatuta zertxobait desberdin ematen duen zentsu bat (A24-E5-N204). Alabaina, interes berezia du biztanleek gaztelaniaz zuten alfabetaze-mailaren berri ere ematen duelako.

Honako hauek ziren, haren arabera, biztanle-kopuruak eta alfabetizazioaren inguruko datuak:

Horrezaz gainera, izatezko biztanleen gaineko alfabetizazioari buruzko datuak ere ematen ditu, hots,

∞∞∞∞∞∞∞∞

1920ko zentsuak ere datu esanguratsuak ematen ditu alfabetizazioari dagokionez. Esan beharrik ez dago gaztelaniazko alfabetizazioa besterik ez dela datuek islatzen dutena.
Hortaz, izatezko 1.938 biztanleetatik

1936ko gerra amaitutakoan analfabetismo-kopuruak gorantz egin zutela dirudi. Ildo horretan, 1940ko zentsuak ematen duen datua harrigarria da zeharo, Aramaion bizi ziren 1.765 egoiliarretatik 689 gizonezko eta 620 emakumezko analfabetoak zirela esaten baitu.

Kategoriak Historia eta istorioak | Utzi iruzkina

Oharño bat Arabako Aldundiaren azalpenei Kurtzetako “soberakinen biltegia” dela eta

Arabako Foru Aldundiaren “soberakinen biltegia” (2024.04.19)

Eskertzekoak dira eta, hein batean behintzat, lasaigarriak Statkraftek poligono eolikorako proiektatua duen esparruaren barruko lur-mugimenduei buruz Arabako Foru Aldundiak kaleratu dituen azalpenak. Antza denez, kezkatuta geratu zen Arabako Foru Aldundia (AFA) Belamenditik edo iritsi zitzaion albisteaz eta, manipulazioak eta konspiranoiak ekidite aldera, garbi utzi nahi izan zuen hainbat puntu eta kontu, lehena eta garrantzizkoena honako hau: Kurtzeta aldeko dena delako hori “ez dela obra bat, Legutioko saihesbide berriaren eraikuntzarekin lotutako lanak” baizik.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Aitortu beharrik ez dago zenbateraino lasaitu duen informazio horrek jendearen egonezina! Guztiarekin ere, harago eraman nahi izan du Aldundiak gardentasun-politika eta argitzapenen artean ondoko hauek ere zabaldu ditu: 

1.- Mugimenduak jasaten ari den Kurtzeta ondoko esparru hori “Foru Aldundiaren jabetzako lursaila” dela (arabar guztiona dela esan nahi bide zuen ziur asko, baina…).

2.- Inork ez bazekien ere, lursail hori “soberakinen biltegia” dela eta horrexegatik eramaten ari direla hara Legutioko saihesbideko obren lur-soberakinak. 

3.- Bertan uzten, metatzen eta zapaltzen ari direna “Legutioko saihesbideko obren lur-mugimenduak sortzen dituen material naturala” dela. Alegia, guzti-guztia datorrela Legutiotik eta ez dagoela bertan naturatik ez datorrenik, hala nola hondakinik, zaborrik, amiantorik, etab.

∞∞∞∞∞∞∞∞

AFAk ez omen daki oraindik, tamalez, “soberakinen biltegi” hori Statkraften poligono-proiektuaren barruan agertzen dela, eta, ñimiñokeria horretaz ezer ez dakienez, ezin izan du argitu noiz eta zein baldintzatan eskaini(ko) dion biltegi gisako lursail zabal hori enpresa norbegiarrari. 

Eta bere burua ezjakite-gako horretatik zintzilikatuta, aski iritzi dio legutioarren onerako prestatu nahi den saihesbideko soberakinak besterik ez dutela eramaten esateari. Hau da, “hemengoak hara, dena baita bera” filosofia datzala lur-mugimendu horien azpian.

Eta ezjakintasun epiko horren barnean egonik, ezin izan du aurreratu, noski, Legutioko saihesbidea Statkraften poligono eolikorako material-garraioaren ahalbidetzea eta erraztea bilatzen duen saihesbidea dela nagusiki.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Ahaztu egin zaio argitzea, orobat, zergatik Legutiori dagozkion lur-soberakin horiek ez diren Legutioko udalbarruti zabalaren esparruan geratu. Edo, zer dela-eta ez dituen eraman, eman dezagun, hurbilago zituen Zigoitia edo Arratzua-Ubarrundia aldera, zinez pentsatzekoa baita haietan ere izango zuela biltze-funtzio hori bete dezakeen lurralde propiorik, eta akaso estalia izateko premia gehiagoko arro, troka edota zulo arriskutsurik.

Hortaz, irizpide tekniko on batzuekin eta trafikoaren ziurtasuna beti ikusmiran, Kurtzetarantz eraman nahi izan ditu “material natural” horiek, garraio-kamiotzar prozesio etengabea zortzi-hamar kilometroko errepide ezin estuagoan paratuz.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Arabako Foru Aldundiko berri-emaileari ahaztu egin zaio zehaztea, halaber, nondik ateratzen dituen obren kontzesioa daukan Yarritu enpresak hainbeste kamioikada kare-harri. 

Goiena (2024.04.18). Argazkia: Jokin Salido

Goienak berak kaleratutako argazkian ikusi bezala, sagu albinoak (ez Albinakoak!) baino zuri-garbiagoak dirudite metatutako harri horiek guztiek, harrobi batetik atera berriak balira bezala, eta ez Legutioko soberakinekin batera lokaztuak ateratzen ari diren arbel-xaflak eta harriak. 

Eta, nola ez, komenigarria litzateke kare-harri orbangabez betetako kamioikada horien jatorria (ez ote daude Artziniega eta Arraia-Maeztuko harrobiak urrunegi?) eta funtzioa argitzea, zeren eta gaizki pentsatzeaz eta maiseatzeaz lanbide egin dezaketen alprojek –hemengo belabeltz zenbait barne, jakina– erraz asko pentsa lezakete, bete-lana baino gehiago, lur-zoruak gotortzeko eta finkatzeko izan daitezkeela harri horiek guztiak. Eta hortik Statkraften proiekturako plataforma sendoak egitera bideratuak izan litezkeela pentsatzera… urrats txiki bat baino ez dago. 

Argituko ahal dira, bada, lehenbailehen kontutxu madarikatuok, segurua baita ez dagoela horren atzean inolako asmo ilun zitalik!

Kategoriak Aerosorgailuak, Hizka-mizka | Utzi iruzkina

Aramaioko doinu bat “Eusko Gudariak” abestiaren oinarri

Amaiur batailoiaren atal bat (1937)

Historia txikiak dioenez, 1932an, Done Mikel Aralarkoan eguna igaro eta gero, gazte-talde batek euskal kantak abesten ekin zion baselizatik jaisteari. Orduko abertzaleek beren patroiari eskainitako jaia izan zen hura eta ez zen bertan kemen eta alaitasunik falta. 

Giroa goxotzen zuten abestien artean bazen bat, gainerakoetatik desberdin samarra eta ez ezagunegia, asko gustatu omen zitzaiena geroago EAJren BBBko lehendakaria izatera iritsiko zen Jose Mari Garate Azkarraga algortarrari eta harekin batera zihoazen beste hainbat burkideri. Eta solasean ari zirela, planteatu zen ea hain doinu duin eta martziala izanik, ez ote zuen hitz eta mezu egokiagorik izatea merezi.

Gau hartan bertan ondu omen zuen Garatek letra berria izango zenaren lehen zirriborroa. Geroago etorri bide ziren Alexandro Lizaso errenteriarrak (1937ko apirilean Otxandio-Legutioko frontean zendua) eta Basilio Pujana zeanuritarrak abestiari eman zizkioten behin betiko moldaketak.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Ekimen haren fruitu izan zen harrezkero Eusko Gudariak izenburuarekin ezagutuko zen abestia.

Eusko gudariak gara

Euskadi askatzeko,

gerturik daukagu odola

bere aldez emateko.

Irrintzi bat entzun da

mendi tontorrean,

goazen gudari denok

ikurrina(re)n atzean.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Doinu hura, kantari gazteek ondo zekitenez, lar hedatua ez zen herri-kanta bati zegokion eta ordurako Resurreccion Maria Azkuek argitaratua zeukan bere Cancionero Popular Vasco izenekoan (205. zenbakia), Aramaioko Oleta elizateko Engrazia Lazkano-ren ezpainetatik jasoa. Honatx:

∞∞∞∞∞∞∞∞

Ezin da ahaztu, bestalde, Azkuek ukitu eta “egokitu” ere egiten zituela jasotako bertsioak, baina ez dakigu zenbateraino “zuzendu” zuen honako hau. Esaterako, badakigu, ohar batean dioelako, Engrazia andreak “nau” (< nago) kantatu ziola, ez besterik. Eta ia segurua da ez ziola oletarrak “nengoan”, “ta”, “Bitorian”, “utsik”, etab. esan.

Azkueren aldaketak gorabehera, pentsatzekoa da Aralarko kantari adoretsu haiek Aramaio-Oleta-Otxandio ingurukoak izan zitezkeela edo, akaso –bitxiagoa hipotesi hau–, 1923an kaleratutako hirugarren kantutegi-liburukitik bertatik ikasia izan zezaketela abestia. Edo, zergatik ez, hedadura handiagoa zuela abesti hark Bizkaia aldean.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Garate-Lizaso-Pujanaren bertsio berriak, ordea, ez zuen arrakasta gehiegirik izan, baina hainbaten oroimenean geratu zen iltzatuta, itxura duenez, eta gordetako hazitxo hori izan zen abesti egokituaren ibilaldi berriaren hasiera.

1936ko abuztuan, izan ere, hilabete lehenago gertatutako altxamendu faxistari aurre egiteko gudari-konpainia bat osatu zen Bilbon, Gasteizen fusilatutako burkide baten omenez “Kortabarria” izena hartu zuena. Felipe Bediaga buru zeukan konpainia hark Eusko gudariak –doinua eta letra, alegia– hartu zuen himno gisa.

Hilabete eskasean (irailaren 24an, hain zuzen) sortu zen Euzko Gudarosteko lehen batailoia, “Arana Goiri” izenekoa, berau ere Bediaga komandantearen agindupean. Eta fronteko lubakietara joan behar zutela eta, “Kortabarria” izandako konpainiako kideek Eusko gudariak kantatzeari ekin zioten formazioan zeudenean, gainerako burkideek (“Garaizabal”, “Etxebarria” eta “Zubiaur” konpainietakoek) martxan zihoazela ikasi zutelarik himno berria. Huraxe, beraz, abestiaren sarrera ofiziala Eusko Gudarostean. Euskal munduak laster bilakatuko zuen askatasunaren aldarri.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Gerra galdutakoan, diktadurak ezarritako debekuak ezin izan zuen eragotzi, 1970ean, Burgosko Auzi ospetsuan publikoki kantatua izan zedin. Eta diktadurak ezin izan zuen debekatu Euskal Herri osoan himnotzat agertzea politikarekin zerikusia zuten ekitaldi eta manifestazio guztietan.

1977ra arte itxaron behar izan zen Eusko Gudariak beldur gehiegirik gabe kantatu ahal izateko.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Historiaren inguruabarrak medio, bateratsu suertatu ziren jeltzaleen mundua behinolako himnoa baztertzen hastea eta, berriz, 60. hamarkadan sortutako ezker abertzaleak Eusko Gudariak bere-berea sentitzearena. Nolabaiteko patrimonializatze hartan esanguratsuak izan ziren Burgosko Auziak mundura hedatutako mezua eta irudia.

Ubide beretik zihoazen ur guztiak espainiar errege borboiak –gaur egun “emerito” ere deituak– Gernikara etortzea erabaki zuenean (1981.02.04). Ekitaldi politiko hartan ere Eusko Gudariak kantatzeari ekin zioten Herri Batasuna-ko hautetsiek espainiar monarkiaren presentziak islatu nahi zuen menperatze politikoa arbuiatzeko.

Aurrerantzean EAJk ez zuen bere magalekotzat hartu euskal erresistentziaren sinbolo gisa sortutako Eusko Gudariak abestia. Are gehiago, 1979an eratutako Euskal Autonomia Erkidegoak himno gisa euskal abesti bat hautatzera jo zuenean, Eusko Legebiltzarrean gehiengoa zeukan EAJk nahiago izan zuen bere alderdiaren ereserkia lehenestea ukitu alderdikoirik ez zeukan Gernikako Arbola edo Eusko Gudariak bera baino. Transustantziatze hartan izena ere aldatu zitzaion Sabin Aranak prestatutako himnoari: Eusko Abendaren Ereserkia

Izenburu hanpurusegia, beharbada, zazpi herrialde historikoetatik hiru besterik hartzen ez zuen komunitate baten himnoarentzat.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Honaino, bada, Historia txikiak erakusten duen haria. Horra, orain, ikasgaia, hots, Euskal Autonomia Erkidegoaren erdi-erdian dagoen Aramaioko Oleta elizatean gordea zela Engrazia Lazkano andrearen bitartez transmititutako kanta hori; R. M. Azkuek jaso eta zabaldu zuela Euskal Herrian bizitza bermatuko zion lekukoa; Garate, Lizaso eta Pujana izan zirela kantaren azken moldaketa burutu zutenak. Eta garrantzizkoena: haien guztien artean ehundutako ahaleginak oparitu ziola Herri honi jadanik lau belaunaldik euskaldunon erresistentziaren sinbolo nazionaltzat sentitu duten kanta.

Kategoriak Historia eta istorioak | Utzi iruzkina

Aramaioko poligono eolikoa: hondamendia ikusten hasteko gida praktikoa

Inork ezer ez omen dakien arren, badirudi nolabaiteko lanak hasi direla Statkraftek Aramaion industria-poligono eoliko bilakatu nahi duen esparruan. Hain zuzen ere, Kurtzetatik Gatzagarantz doan “GR 12” deritzon Ibilbide Luzearen lehen kilometro erdian.

Eta bai: inor gutxik sinetsi nahi bazuen ere, 2024ko otsaila zeukan markatuta Statkraftek bere kronograman poligono eolikoaren eraikitze-lanei ekiteko datatzat. Eta data horietan hasi bide da lanean.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Kasualitate hutsaren ondorioz ziurrenik, nekez atzeman daiteke ezer berezirik bertaratu ezik, harako bidea beti bezala agertzen da-eta lehen metroetan. Hondeamakinek eragindako ur-mugimenduak, gainera, nahiko toki babestuan burutzen ari dira eta zail samarra da haietaz ohartzea Gasteizko A-2620 errepidetik begiratuz gero.

Edonola ere, hango lanak-eta ikusteko, ibiltariak aski du zuri-gorriz markatuta dagoen GR 12 delako ibilbide publikoa Kurtzetan hartzea, diskretuki geldirik eta galduta moduan paratuta dagoen zapalgailu baten ondotik hasita eta kamioikada bat legar eskuinean utzita.

Aurreraxeago, bide ondoan harro zutunik ageri den Pago Urtetsu miresgarriari omen egin diezaioke ibiltariak, azken urtea izango baitu agian aurtengoa.

Beste berrehun bat metro gehiago egitea du gero ibiltariak hondeamakinak zabaltzen ari diren eremu lokaztura iristeko.

∞∞∞∞∞∞∞∞

Hara eta hona dabiltzan mendizaleen iritziz, aerosorgailu bakoitzaren eraikuntzarako ezinbesteko diren “muntatze-plataforma” horietako bat prestatzeko aurreko lanak izan daitezke horiek erraz asko. Baina inork ez ei daki ezer garbirik.

Jakina, uste hutsak berezko eraman dezakeen ustela kenduta ere, egia da Statkraftek bere proiektu eolikoan ITS-02 izenarekin identifikatzen duen aerosorgailurako plataforma izan litekeela prestatzen ari direna. Horrelako zerbait adierazten bide du ondoko grafikoak behintzat:

Fuxia kolorez markatutakoen artean, ezkerreko bigarrena da ITS-02 aerosorgailua

∞∞∞∞∞∞∞∞

Ezin, zoritxarrez, hipotesia inon egiaztatu, inork ez baitu horren berririk, ezta, antza denez, lizentzia luzatu ohi duten –eta luzatu behar luketen– erakundeek ere.

Misterio larri hori dela eta, hango paisaiari ematen ari zaion aurpegi berriaren irudiekin konformatu beharko da ibiltaria momentuz, beraz.

Bai, hala dirudi: obrei ekiteko data 2024ko otsailean zeukan Statkraftek markatuta bere lan-kronograman eta badirudi ez duela inolako atzerapenik izan nahi.

∞∞∞∞∞∞∞∞

AZKEN ORDUKOA (2024.04.09)

Edozeinek ikus dezakeenez, biziki areagotu da azken egunotan Legutioko saihespidea egiteko kentzen ari diren lurren garraioa Aramaioko poligono eolikora.

Belabeltz honek berak atzeman izan du lur-garraiorako erabilitako kamioien krono-kadentzia matematikoa Kurtzetatik Legutiorainoko bidea egin bitartean: lehen kamioia Kurtzetan bertan, lurra jadanik utzita eta Legutiorantz bueltan; bigarren kamioia, lurrez gainezka, Albinan, poligonorako norantzan; hirugarrena ere, lurrez betea, Legutioko zerrategiaren pareko aldapa igotzen; eta laugarren kamioia, azkenik, saihespide berria izango den lekuan bertan, lurra kargatzen.

Belabeltzak hamar minutu exkaxetan ikusia.

Darabiltzaten kamioi guztiak (bospasei, nonbait) kontuan hartuz gero, kalkulaerraza da eguneko lur-mugimenduen kopurua…, antza denez, Aramaioko Udalaren lizentzia gabe burutua.

Eta oraindik poligono eolikoaren proiketuari azken alegazioak aurkezteko epea bukatu gabe dagoenean!

Kategoriak Aerosorgailuak | Utzi iruzkina