Kutxan sartu eta zulotik irteten hasi nintzenekoa. Sikologo azkarra, Seguran harrera, Agustina eta Kornelius. Errekan gora eroso. Trebatzaile eta animatzaile, gailurrean. Zakildun diadema. Komertzial mugatua eta gainbehera profesionala. Ingurua euskaldunagotzen.
Tantai-ren atalean kontatzen dut nola kooperatibaren porrotak jarri ninduen aurrezki kutxaren atean. Lehenago batere tentagarri ez zitzaidan ogibidea, amets zerutiarra bihurtu zidan egoera berri negargarriak.
85eko negu sarreran iragarki magikoa irakurri nuen egunkarian: Kutxa Probintzialaren hainbat lanpostuko deialdi bat zen Goierrirako, bertako herrietan erroldatutako gazteak eskatuz. Nik baldintzak betetzen nituen: Ormaiztegin jarraitzen nuen erroldatuta nahiz Bergaran bizi; unibertsitate titulurik ez zuten eskatzen; mekanografia soberan neukan Gipuzkoako Osasun Planarekin egindako maratoiari esker; eta adinean… ozta-ozta gainditzen nuen haiek jarritako 30 urteren muga, hori ezin zen erabakigarri izan! Horretaz aparte, baneukan lanean ia 10 urteko ibilbidea (ez oso arrakastatsua, egia esan) Dena bilduta, aukera argia ikusi nuen Kutxan sartu eta zulotik irteten hasteko; eta biak lortu nituen, lanpostua eta zulotik irtetea.
Hautaketa borrokatu nuen nire indar guztiekin. Tartean sikologoaren elkarrizketa ere pasatu nuen, eta hari saiatu nintzen eskaintzen berak ustez erosi nahi zuena. Gero jakin nuen ez nuela batere engainatu. Behin kontratua sinatuta, enpresak eman zizkigun hautaketaren emaitza nagusiak, tartean azterketa fisikoarenak, baina ez sikologoarenak. Bidezkoa iruditu zitzaidan hauek ere eskatzea eta, ezohikoa zen arren, baimena eman zioten sikologoari bere txostena niri azaltzeko. Bilboraino joan eta azalpena entzunda, ohartu nintzen oso agerikoa zela nire nortasuna eta, antzezpenak gora behera, ondo eskaneatu nindutela: “Puede ser muy buen colaborador, pero tiene que sentirse identificado con el proyecto y con su jefe” (alegia, ez neukala morroiaren profila). Bitxia egin zitzaidan txostenean “viste bien” ere irakurtzea, hain zuzen ondo jantzita joateko ahalegina egin nuelako.
Kontua da 86ko maiatzaren 19an, aurten beteko dira 40 urte, izan nuela lehen lan eguna Gipuzkoako Kutxan. 32 urte hautaketan beteta, sartu ginen taldeko zaharrena nintzen, gazteena baino 10 urte zaharragoa. Bi asteko sarrera-ikastaro potentea egin nuen, Beasaingo bulegoan hasteko planarekin, baina azken orduan Seguran hartu nuen lur. Mikel eta Pello zeuden lanean bertan, Pello Ormaiztegira joan zen eta bi Mikel geratu ginen. Handik gutxira beste Mikel eraman zuten eta Pello etorri zen bueltan. Gaur egun oraindik laguna dut.
Berez, nik Seguran neukan basea, baina inguru guztian ibiltzen nintzen, Tolosa/Ibarran hasi eta Zumarraga/Legazpiraino. Izan zen egunen bat goiz berean hiru bulegotatik pasatu nintzena ere. Oro har, gustura egiten nuen itinerantzia hau. Aukera ematen zidan bulegotik bulegora zeuden aldeak ikusteko, molde desberdinak ikasteko, eta pertsona askotarikoak ezagutzeko. Soltura handia hartu nuen joan-etorri bolada honetan.
Baina Segura zen nire tokia eta herritarrek kuriositatez hartu ninduten. “Atrebentziarekin, nongoa zaitugu?” galdetzen zidaten ausartenek, eta nik “Lierniz beste aldekoa, Ormaiztegikoa” Berehala eman zidaten konfiantza osoa eta, bakarrik nengoenetan, bezeroek zaintzen zuten bulegoa komunera joan behar nuenean, adibidez; inoiz odolki egin berria ere ekarri zidaten, labean erreta eta ogi bitartean! Oso giro ona aurkitu nuen Seguran eta benetan zoriontsu izan nintzen han emandako lau urteetan.
Segurako bulegoak zerbitzua ematen zien baita Zeraini eta Mutiloari ere. Eta hileroko lehen lanegunean bulego handia bete egiten zitzaigun pentsioa kobratzera zetozen jubilatuekin. Ni larritu egiten nintzen ikusita zenbat denbora itxoin behar izaten zuten, eta hasi nintzaien proposatzen ez etortzea denak egun berean. Erantzuna aho batekoa izan zen: “Ez ba, alderantziz! Batera etortzen gara elkar ikusteko, Bestela gero eta nekezago kointziditzen dugu tokitan, hemen badakigu behintzat hilean behin topo egingo dugula!” Zahartu ahala ari naiz jabetzen errutinen garrantziaz, eta zein onuragarriak diren hitzordu errepikakorrak dinamika sozialetatik aparte geratzeko bidean gaudenontzat.
Egun batean emakume bat sartu zen bulegoan, libreta zirriztutik pasa, eta galdetu zidan ea nongoa nintzen. Ormaiztegikoa nintzela; bera ere baietz. Libretan izena begiratu, eta Agustina ikusi nuen; abizenei erreparatu eta… nire mitologiako pertsonaia bat zen! Gure etxean pasadizo xelebreak kontatzen ziren maiz, eta haietako batek zioen aitona bat bilobarekin zihoala norbaitek neskatilari izena galdetu ziola; eta nola aitonak, totela izan (eta nonbait petrala ere bai) neskatilari esan zion: “Eeeez esan, Aaaaagustiña!” Gure artean galdera askori erantzuteko erabiltzen genuen formula hori. Beno, ba sudur parean neukan ipuineko Agustina! Ez nion berari ezer esan, badaezpada, baina sekulako ilusioa egin zidan.
Izan ziren bestelakoak ere, noski. Sartu nintzeneko udan, eguzki egun bat, herria hutsik, eta ni bakarrik bulegoan. Halako batean non sartzen den motxilero bat, holandarra, 100 florineko traveller txeke bat saltzera. Tresna ezagutzen nuen, geuk ere atzerrian erabiltzen genuelako, baina lehen aldiz egin behar nuen eragiketa eta urduri samar nengoen; gainera operatiba ez zen on-line, prezioa eskatu behar genuen zentralera eta inprimaki bidez eragiketa eskuz egin, gero haiek prozesatzeko. Deitu nuen, eta eman zidaten prezioa: florin holandarra ordaintzen genuen 40,183 pezeta. Bete nuen inprimakia, eman nizkion gazteari 40.183 pezetak eta agurtu nuen egonaldi on bat opatuz. Goiz amaierako koadrea egiteko orduan konturatu nintzen: 100 florinen truke eman behar nizkion 4.018,3 pezeta, ez 40.183!!! Normalean bi dezimal erabiltzen genituen eta hiru ikusteak nahastu egin ninduen. Kontua da eman nizkiola 36.000 pezeta gehiago. Egoera oso larria zen, ze oraindik 6 hilabeteko probaldian nengoen, eta derrepente kalean ikusi nuen nire burua. Agonian larri, pentsatu nuen Kornelius gazte hura lokalizatu behar nuela eta egoera azaldu, ea gehiegizko dirua itzultzen zidan. Eta telefonoz nahastu nituen zeruak eta lurrak, iritsi nintzen deitzera New York-eko American Express txeke jaulkitzailearen zentralera, Holandak Bilbon zuen kontsulatura, Espainiak Holandan zuenera… Kornelius lokalizatzeko. Dena alferrik.
Bi egun zororen bueltan, etsita, zonako nagusiari zintzo azaldu nion gertatutakoa eta hura konpontzeko egindako ahalegina; nire etorkizuna bere eskuetan zegoen. Arretaz entzun eta ez zidan momentuan ezer esan; baina handik gutxira jakinarazi zidaten ez zutela nire kontrako neurririk hartuko, akatsa handia izanik, nire erreakzioari balio handiagoa ematen ziotelako. Asko eskertu nion bizitzari nola saritu zidan arduratsu jokatu izana.
Bulegoetan, bataz beste, egunean 100 pertsona inguru pasatzen zitzaigun aurretik, kontu xelebreak noiznahi gertatzen ziren. Behin gizon adineko batek alkandoraren bi botoi askatu, barrutik paper bat atera eta eskatu zidan “piñuena”. Buelta askoren ondoren ulertu nion pinudia bota zuenean dirua epeko lamina batean jarri zuela, eta urtean behingo interesak kobratzera zetorrela. Portzierto, jende nahikotxok ibiltzen zuen kartilla galtzarbean, eta batzuei zorabiatzeko moduko usaina pilatzen zitzaien. Beste behin, emakume gazte batek pasa zidan kartilla zirrikitutik, artean haiek eguneratzeko makinarik ez geneukanean, eta eskatu zidan: “Métemela, que me faltan algunos movimientos”. (Sartuidazu, mugimendu batzuk falta ditut-eta). Bozgora esan, esaldiaren polisemiaz jabetu eta fraust! gorritu zen emakumea.
Lau urteren ondoren, ordurako Arrasaten bizi nintzela, Bergarara mugitzeko proposamena egin zidaten, bulego handiago batera. Kutxan sartu berritan jabetu nintzen kokaleku preziatuena zentrala zela. Sarrerako osasun-miaketan kointziditu nuen beterano batekin, eta galdetu zidan ea non hasiko nintzen lanean, eta nire erantzuna entzunda bota zidan: “¿A sucursales? ¡Qué putada!” (Bulegoetara? Zelako putada!) Eta ni txoratzen bulegoetara joateko! Kontua zen Kutxaren zentral preziatura iristeko tarteko helmuga zirela Donostiako bulegoak; horregatik, lankideek joera zuten -zibilizazioak ohikoa izan duen bezala- errekan behera mugitzeko, eta bide horretan pilatu egiten ziren. Nik, aldiz, errekan gora Arrasaterainoko bidea egiteko ez nuen inongo oztoporik izan.
Bergaran ere giro ona aurkitu nuen. 90. urtea zen eta haren amaieran erabaki zuten kutxa probintziala eta munizipala batu egingo zirela. Horrek aldaketa handiak zekartzan eta denetan potoloena zen sistema operatiboarena. Sistema komunaren enborra probintzialekoa izango zen, eguneratze askorekin; munizipalekoentzat, aldiz, sistema berria izango zen goitik behera. Horrek, noski, trebakuntza lan handia eskatzen zuen, eta trebatzaile talde bat sortu zuten propio, eskualdeka. Ni izan nintzen Debagoienekoa.
Ilusioz hartu nuen eginkizuna eta, nonbait, banuen hartarako gaitasuna ze, ikastaro bakoitzaren amaieran hartzaileen balorazioa eskatu behar genuen, eta nireak onenetakoak ziren. Horrek konfiantzaz aritzen lagundu zidan, eta operatiban aditu bihurtu nintzen. Trebetasuna dominatuta, saiatu nintzen fusioaren une kritikoetan bi komunitateen artean zubiak eraikitzen. Gogoan dut munizipalekoei aldaketa erabatekoa ezarri zitzaiela 91ko aste santuan, opor egunak baliatuta sistemaren tripak aldatzeko. Kontua da haiek oporretan joan zirela sistema zaharrarekin, eta bueltan hasi behar zutela berriarekin. Ni jarri ninduten Bergarako munizipaleko bulego handian, han sortuko zen zalaparta gobernatzen laguntzeko. Egun oso gogorrak izan ziren, jendea erruz zetorren eta erantzuteko gaitasuna mugatua zen, gauza bakoitzak eskatzen zuen ohikoa baino askoz denbora gehiago. Bigarren egunean edo, lehiatilak sutan zeudela, aldamenean neukan Antoniori galdetu nion ea zer moduz ari zen eta berak erantzun: “Larri, hasitta najaok bihotza eskuman sentitzen!”
Gainditu genuen estutasuna eta ni oso posizio onean geratu nintzen: lana dominatu egiten nuen, jendearen estimazioa sentitzen nuen, eta baita enpresarena ere. Nahiz unibertsitatean eta Tantai-n porrot egin, bizitan garatutako beste abileziei esker lortu nitzakeen arrakastak ere. Seguruenik Kutxaren bulegoetan eman nituen 20 urteetan hau izan zen nire gailur profesionala.
Horren adierazle, ezkon-despedidan gertatu zitzaidana. Esteñibar atalean azalduko dut nola baserriak ezkontarazi gintuen Fatima eta biok, ia 20 urte bikotean eman eta gero. Ezkontza klandestinoa izan zen, baina Kutxan 15 eguneko ezkon-baimena neukan, hura ezkatu nuenean zabaldu egin zen albistea eta batzuk berehala hasi ziren despedida antolatzen. Nik abisua eman nien antolatzaileei: “Konforme, egingo ditut behar diren patrifilio guztiak, baita buruan jarri zakildun diadema ere! Baina, gainera, ez didazue oparituko zeramikazko lanpara iguingarri bat. Musika-ekipoa behar dut Esteñibarrerako, beraz nik aukeratuko dut nahi dudana, zuek dagokizuen partea ordaindu, eta nik falta dena”. Azkenean 60 lagunetik gora etorri ziren afaltzera, eta 100dik gora bildu ziren oparirako; ekipoa oso-osorik ordaintzeko beste! Oraindik martxan daukat Mendrakan.
Bategite prozesuaren parean, nire bizitza paraleloan ARKO eraikitzen aritu nintzen. Gero, 93an Esteñibar baserria erosteko aukera izan genuen eta, bizitokia Elorriora eramateko perspektiban, lantokia Arrasatera aldatzeko erabakia hartu nuen. Beti ere, lan eta bizi herri ezberdinetan (hurbil, hori bai), lanak ez zezan kalean jarraipenik izan. Aldaketa eskatu nuenean, bategite garaiko trebatzaile itzalak irauten zuen eta beso zabalik hartu ninduten Arrasaten.
Hala ere, Kutxa hasia zen bere estrategia komertziala bankuenera hurbiltzen eta ni hor ez nengoen eroso, ez naiz komertzial ona. Saltzeko gai banaiz, baina soilik neuk erosiko nukeena, ez enpresak saldu nahi duena. Banituen arazo etikoak bezeroei proaktiboki saltzeko, produktua behar ala ez. Geratzen zitzaidan aukera zen bezeroen arretan jarraitzea, arazo operatiboei erantzuna ematen, horretan bainintzen ona (Ikus Kutxako aldizkarian 99an egin zidaten elkarrizketa hau) Kontua da jarrera honekin sintonia galtzen nuela enpresarekin eta, beraz, nagusiekin. Une batetik aurrera arazoak izaten hasi nintzen, sarrerako sikologoak iragarri zuen bezala. Zorionez, 99an Goiena sortzeko proposamena etorri zitzaidan eta bi urtez alde egin nuen gustura ez nengoen lanetik; tamalez, itzuli nintzenean gauzak antzera edo okerrago zeuden, eta arazoak bueltan etorri ziren, areagotuta. Milurteko lehen urteak txarrak izan nituen lanean, harik eta 2006an Carlosek zentralera eraman ninduen arte, atal honetan kontatzen dudan bezala.
Bulegoetako 20 urteko ibilaldiak ikasgai onak utzi zizkidan giza abereari buruz, ez alferrik egunero ehun pertsona inguru artatzen nituen, bataz beste. Orokortu daitekeen ikasgai bat: arreta pertsonalizatua eta aurrez aurrekoa da zerbitzurik onena emateko moldea, akats larria deritzot harreman digitalei eta robotei lehentasuna emateari, are larriagoa kalitatearen izenean egiten bada. Kutxak bere nortasunaren zati handi bat galdu zuen arreta zuzeneko ordutegiak mugatzen hasi zenean.
Beste ikasgai polit bat ere jaso nuen euskararekin. Ahobizi jokatu izan dut beti, izena asmatu baino askoz lehenagotik ere. Eta Kutxa toki aproposa zen, erakundearen posizioa oso argia zelako euskararen alde, nahiz barruko errealitate soziolinguistikoan argien ondoan ilunak egon. Gainera, komunikabideetan (Debagoienean, ETBn edo Euskadi Irratian) euskaraz jardunda hartu nuen izen apur bat, eta jendeak beti lotu izan nau euskararekin. Kontua da bai lankideek eta bai bezeroek niri euskaraz egiteko joera argia izan dutela, normalean dutena baino nabarmen handiagoa. Alegia, posible da pertsona banakoak bihurtzea euskararen erabileraren sustatzaile, jarrera aldi berean irmo eta lagunkoia erakutsita. Kutxako lankide batzuk elkartzen gara oraindik tarteka, eta haien arteko harremana orain euskaldunagoa da duela 20 urte baino.
