Mahastizaintzari nekazalturismoa erantsi eta Fatima ogibidez emakume baserritar bihurtu zenekoa; gurean baino gurekin bizitzeko aukera; bisitariekin harreman laburrak eta sakonak; eta hizkuntza askoren artean, euskara beti presente, pizgarri.
Esteñibar zaharberritzeko orduan ez genuen nahikoa diru izan etxe osoari heltzeko eta zati dezente bat geratu zitzaigun konpondu gabe. Behin Kutxan lizentzia hartuta, pentsatu nuen momentua zela zor hori kitatzeko. Baneukan buruan eskema bat -oso lege zaharrekoa- bizitzaz eta ondareaz: ahal izanez gero, bizitzaren lehen zatiak balio behar zuen ondarea metatzeko, zahartzaroan lasai egoteko neurrian; eta zahartzaroa berriz izango zen ondare hori jaten joateko garaia. Zorte pixka batekin, ondarerik gabe jaio eta ondarerik gabe hil. Ez naiz herentzien aldekoa, uste dut areago kalte egiten dutela mesede baino, oro har.
Eskema horretatik abiatuta, pentsatu nuen Esteñibar osatuta amaiera ematea metatze faseari, eta gero gerokoak. Kutxako azken urteetan soldata oso ona jasotzen nuen eta horren aurrezkia etxean inbertitzea erabaki genuen. Hau izan zen plan berriaren lehen osagaia.
Bigarrena zen Fatimaren egoera. Ni Kutxatik libratu eta nahieran bizitzeko moduan nengoen, baina bera ikastolan 35 bat urtez jardunda nahikoa ‘gastatuta’ zegoen irakaskuntzarako. Hain egoera desberdinetan, nekez biziko ginen elkarrekin eroso; orduan berak eszedentzia eskatu zuen. Baina horrek esan nahi zuen ez zuela diru sarrerarik izango; eta bere belaunaldiko emakumeak aitzindari izan zirenez masiboki lan ordaindua egiten, ez zitzaion balekoa soldata propiorik gabe bizitzea. Jarduera ekonomiko eramangarri bat behar zuen.
Eta hirugarrena zen etxe handiarena. Esteñibar guk behar genuena baino askozaz handiagoa zen, eta zaharberritzerakoan etxearen handiak zorra handitu egin zuen. Horregatik aipatzen genuen gure artean etxeak berak lagundu behar ligukeela zorra ordaintzen. Nola? Ba mahastizaintza jarduera bagenuenez, nekazalturismoa eranstea zen aukera garbi bat. Hartara, mahastizaintza eta nezakazalturismoa elkartuta, lanpostu bat sortu genuen Fatimarentzat, bere autonomoak ordaindu eta diru sarrera propioak izan zitzan. Soluzio bikaina izan zen, emakume nekazari gisa hartu baitzuen erretiroa, ikastolara bueltatu beharrik gabe.
Beraz, Esteñibar bukatzeko obrak egokitu genituen nekazalturismoaren beharretara. Gela bakoitzak bere komuna izango zuen barruan, egongela bat sortu genuen propio bisitarientzat, eta saiatu ginen dekorazioa ere erakargarria izan zedin. Lanak amaituta, hiru gela eder atera zitzaizkigun alokatzeko; baina ganbarakoak ez omen zituen betetzen araututako altuerak eta lizentziatik kanpo utzi behar izan genuen. Bi gelekin egin genuen aurrera 2012ko hasieran.
Negozio ereduari buruz, hausnarketa bat egin genuen. Elorrion bazeuden beste hainbat nekazaletxe, gelak alokatzen zituztenak merkatu prezio arruntetan; guk ez genuen haiekin lehian sartu nahi. Biok etxean egonda, denbora geneukan libre eta gustuko genuen jendearekin egotea; gainera atzerriko hizkuntza batzuk ere manejatzen genituen, gutxi-asko. Eta pentsatu genuen zerbait berezia eskaintzea: gurekin bizitzeko aukera. Ez soilik gurean egotea, baizik eta gure bizitzaren parte izatea, bisitariak nahi zuen neurrian. Gu bidaiari izan garenean, bidaia bat berezia bihurtu da txiripaz-edo bertako norbaitekin konektatu dugunean, ohiko turismoaren azala apur bat urratu eta barrurago sartzeko aukera eman digutenean. Ba gure asmakizuna izan zen txiriparik gabe, zuzenean aukera hori ematea. ‘Viure amb bascos’ jarri genion leloa webguneari, ‘Living with basque people’. Eta bertan eskaintzen genituen hainbat aukera: mendi ibiliak, herriko bizitza, museoak edota hiriak bisitatzea, etxean berriketan eta mahastian lasai ibiltzea, edota bisitariek nahi zuten beste edozein plan. Beti ere, guk lagunduta haiek nahi zuten neurrian eta doinuan. Noski, gure dedikazioak prezio bat zeukan eta ezarri genituen tarifak dezente altuagoak ziren nekazaletxe ohikoenak baino; horrela ez genien haiei lehiarik egiten.
Beste galga bat ere jarri genuen. Gure denbora bisitariekin ematekotan, ezin genuen batera plan bat baino gehiago egin. Hau da, behin erreserba bat jasotzen genuenean (nahiz gela bakarrekoa izan) nekazaletxea beteta zegoen.
Lau urtez iraun zuen esperientziak eta zoragarria izan zen. Zinez uste dut hedatzeko moduko estrategia osagarri bat dela, turismo kontrolatua eta humanoa sustatu nahi badugu. Formalki ere azaldu genizkion Jaurlaritzako Turismo sailari gure esperimentua eta aurkitzen ari ginen aukerak; baina orduan eta orain, turismoan arrakasta neurtzeko adierazle nagusia urtez urte kopuruak igotzea da, eta ez ziguten kasurik ere egin. Gurea ez zen hori. Jendea tantaka etorri zitzaigun, behar genuen neurrian; ze bisita bakoitzak asko eskatzen zigun eta denek utzi zuen arrastoa gugan. Batzuk nabarmenduko ditut, hain zuzen utzitako arrastoa sakonagoa izan zelako.
Gure lehen bezeroak Bäerschi suitzar bikotea izan ziren. Semea zeukaten Erasmus egiten Mondragon Unibertsitatean, eta Joxe bertako irakaslea izanda mahats-biltzera gonbidatu zuen Esteñibarrera. Mutilak hain gustura pasatu zuen eguna, pentsatu zuela gurasoak bisitan etorraraztea gure etxera. Udazkeneko eguraldi ederrarekin iritsi ziren, hiruzpalau egunetarako. Gure adin bueltako bikote adeitsua zen eta oso gustura hartu genuen elkar. Haien artean alemanez egiten zuten, baina gurekin bitxia zen senarrak nahiago zuela ingelesez egitea eta emazteak frantsesez. Besteak beste oso mendizaleak zirenez, txango gogoangarria egin genuen Arantzazura, eta handik oinez Urbiara; fonda aurrean eguzki gozotan bazkaldu genuen: entsalada, arrautza parea txorizoarekin, sagardoa, gazta, kafea eta buelta. Suitzan ere bazuten mendi ederrik, baina txundituta geratu ziren gurearekin.
Azken egunean elkarrekin gosaldu eta bazihoazen. Gauez euria egin zuen eta goizean gure etxeko atean eguzkiak sortu zuen inoiz ikusi dudan ortzadarrik osoena eta ederrena. Gosaria utzi eta mahaitik jaikiarazi nituen esanaz despedidarako sorpresa bat prestatu geniela; eta ate aurrean marabilla hura ikusi zutenean… ufa! Peter-ek argazki panoramikoa ezin -hurbilegi zegoen nonbait- eta zatika atera zuen ostarkua (gero Suitzan ordenagailuan integratu eta argazki ikusgarria bidali zigun). Hunkituta eta malko artean esan genion agur elkarri.
Kasu berezia izan zen baita ere Llamas familiarena. Paco Leonen jaioa zen eta umetan Elorrioko frailetan ikasitakoa. Bi alaba helduren aita zela Valentzian, haur garaiak haiekin berpiztu nahi izan zituen eta Elorriora etorri ziren egun batzuk ematera. Lagundu genion bere ikaskide ohiak eta haurtzaroko parajeak bilatzen, eta horrekin hurbiltasun berezia sortu zen gure artean. Alabetako batek bere blogean idatzi zuen serendipia behar zela izan haiek Elorriora ekarri zituena, eta orduan ikasi nuen nik hitzaren esanahia. Harrezkero sarri itzuli ziren formatu desberdinetan -alaben bikoterik ere ezagutu genuen- eta, egindako bisiten artean, Paco sindikalista komunistarentzat ahaztezina izan zen Gallartara egin genuena, Pasionaria-ren jaioterrira, eta hango meatzen museora. Haiekin harremanetan jarraitzen dugu oraindik.
Urte berean etorri ziren Spikedrivers taldekoak ere, Constance, Ben eta Maurice. Blues oinarriko musika talde bat zen, eta kontzertu-biran zetozen Lisboan azkena emanda, handik lau bat egunera beste bat Gasteizen emateko. Hauek ere gure adin bueltakoak ziren, eta trotearekin nekatu samar zeuden, beraz manager-ak gurean utzi zituen atseden hartzeko. Eta baita haiek hartu ere! Zenbat lo, zenbat barre, nolako otorduak eta whisky zurrutadak! Ez zeuden asko ibiltzeko, baina Elorrioko paraje eder batzuk ikusi genituen; eta, batez ere, Esteñibar gozatu zuten ikaragarri: mahastian lan pixka bat, arbolape batean entsegua, mahai bueltan berriketaldia. argitasuna, bakea… Haien webgunean Esteñibarren argazki bati oin hau jarri zioten hitzez-hitz: “Esteñibar, our three-days-house in heaven (gure hiru eguneko etxea zeruan)”
Joan bezperan bapatean esan ziguten egonaldi zoragarria eskertzeko kontzertu pribatu bat emango zigutela, Belengo estalpearen antza zeukan etxeko atarian. Han jarri zuten Maurice-n bateria, alfonbratxo baten gainean, Constance-n anplifikagailua baixuarentzat, eta Ben libre kitarra akustikoarekin. Izar eta ilargipean eta dozena bat entzulerentzat, han eman ziguten kontzertu gozoa, begietara begirakoa, ahaztezina. Eta diska bikoitz bat ere oparitu ziguten, Scary a vasca esaldia eskuz idatzita (ikus bideoa). Haiek hura Eskerrik asko irakurtzen zuten.
Orduan sortu zen ideia: hurrengo egunean Gasteizko kontzertuan euskaraz hitz egingo zuten. Eta prestatzen hasi ginen: haiek esan beharrekoa ingelesez esan, guk euskarara itzuli eta esan, gero haiek hura idazteko haien arau fonetikoen arabera. Nahikoa barre egin genuen!
Hurrengo egunean, nola ez!, haiekin joan ginen Gasteizera. Fallerina lorategian zuten kontzertua eta jende asko bildu zen. Sarrera euskaraz oso txukun egin zuten, eta jendeak sekulako txalo zaparrada jo zien. Ez dago esan beharrik zenbateraino geunden gu pozik. Kontzertua oso ondo joan zen, Esteñibarren intimoa izan zena han indartsu jo zuten, eta ondoren mokadu bat elkarrekin eginda besarkada luze artean agurtu genuen hirukoa. Ukituta oso, beste behin.
Zerrenda errepasatzen, Kelly Luscombe nabarmendu zait. Amerikako Estatu Batuetatik etorri zen, Chris Bea senarrarekin, jatorri bizkaitarreko enpresaria berau. Sarri etortzen ziren Euskal Herrira, eta kasu honetan Elorriora etortzeko arrazoia izan zen Xarnege musika taldearen emanaldi bat; oso zaleak ziren haien musika euskal-okzitaniar hibridoarena. Eta Elorrion geratzeko ostatu bila hasi zirenean, Kelly-k esan zigun webgunean aurkitu zuen arteak harrapatu zuela, bera artista plastikoa baitzen, besteak beste. Egia esan, webgunean diru dezente eta denbora asko inbertitu genuen; eta guk nahi genituen bezeroek estimatzen ziguten ahalegina.
Izan genituen bisitari ilustreak ere: Joxe Mari Porrotx, Kepa Junkera edota Marcos Eguren ardogilea, esaterako. Xelebreak ere bai, txakurzale alemaniar bat auzoko txakur-eskolara etorritakoa; Mike Pinkepank zuen izena eta, gaitzizena badirudi ere, kreditu txartelak hori bera zioen.
Seguruenik poz handienetakoa eman ziguna izan zen Annie eta Xavier-ena. Australiarrak ziren, itxuraz asiatikoak eta Hong-Kong-en bizi ziren. Gure beste bisitari batzuren antzera, Etxebarri jatetxe ospetsura zetozen turismo gastronomikoan, eta lotarako Esteñibar aukeratu zuten. Hartatu genituen eguerdian etxean, lagundu genien Axpera eta iluntzean zain egon gintzaien. Egia esan, Llamas valentziarrak ere bazeuden gurean, baina bisitari berriek gurekin egon behar handirik ez zutenez, ez genuen bateraezintasunik ikusi.
Kontua da Annie eta Xavier iluntzean etxera itzuli zirenean, mahai bueltan aurkitu gintuztela dozena erdi bat lagun, mokadua egiten eta berriketan, aldarte onean. Gurekin esertzera gonbidatu genituen eta haiek pozik onartu. Eta elkarrizketa jariotu zen heinean jakin genuen haien bizimodu profesionalaren gogorraz, merkatu kapitalistaren eta txinatar inperioaren baturaren menpe. Kontatu ziguten lan profesionaleko lehen urteetako presioak zenbat jenderi eragiten zioen gaixotasun fisikoa ala mentala, eta sarritan suizidioa. Haiek faserik gogorrena pasatua zuten, hasita zeuden oporrak izaten (urtean 15 egun) eta gurean zeuden 10 egunetan gure 10 jatetxe onenak probatzeko planarekin. Ikuspegi azeleratu horrekin guri begira jarri zirenean, flipatu egin zuten: lasai bizi ginen, hitz egiteko astia geneukan, barre egiteko beta ere bai… Esan genien saiatzen ginela bizipoza praktikatzen, bizitzaren alde onei zukurik handiena ateratzen. Eta ondo ikasi zuten hitza, bai horixe!
Hurrengo goizean gosaldu eta alde egitekoak ziren, baina aipatu genien Urkiolamendira igotzeko asmoa geneukala valentziarrekin, eta nahi bazuten… Ba han joan ginen denok Urkiolatik gora, behi, behor, haitz, eguzki eta txori kanta artean. Eta gure bikote asiarra ahoa eta begiak zabalik, dena irentsi nahian, argazkietan oroitzapenak gordetzeko. Hamabitako gozoa egin genuen eta etxera bueltan trasteak jaso eta han joan ziren bigun-bigun, programatutako hurrengo jatetxera, autoaren lehiotik buruak atera eta “bizipoza, bizipoza” oihukatuz. Handik astebetera, etxera itzuli berritan, mezu luze eta eder bat idatzi ziguten, bizi-ikuspegia aldatu zien topaketa hura eskertuz.
Arrasto ederrak utzi dizkigu bihotzean nekazalturismo aldi hark. Eta guk bisitariei gutxienez erakutsi genien badela munduan euskaraz bizi den jende adeitsua. Kike Amonarriz-i bideoan azaldu genion bezala, euskaraz interes erantsia baitaukagu, baita turistentzat ere.
