Zimino esistentzialista


dore2

Polydore Marasquin tximinoen uharteko zirkuan, uztaiaren-jauzia egiteko prest. Gustave Doré.


Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegik 1957. urtean idatzitako Orangutanen Uhartea ipuina nabarmendu du Markos Zapiain filosofoak Txillardegi eta ziminoa liburuan.  Tximinoen eta gizakien arteko hibridoak populaturiko uhartea irudikatu zuen Txillardegik, Tximinoen Planeta eleberria eta filma zabaldu baino urte batzuk lehenago. Halere, Orangutanen Uhartea narrazioaren aurrekaririk nabarmenenak XVIII. eta XIX. mendeko literaturan daude.

‘Gizakia tximinoen lurraldean’ egoera hori baino askoz zaharragoa da, edonola ere. H. W. Jansonen kontatzen du horren jatorria, blog honetan lehen ere aipatu dudan Apes and apes Lore in the Middle Ages and the Renaissance (1952) klasikoan. Erdi aroko Romuloren Alegiak deiturikoetan badago bat bidaiari bikote baten inguruan. Horietako bat gizon zintzoa zen, bestea, berriz, zuri hutsa. Tximinoen herrialdean daudela, tximuen erregearen aurrera eramaten dituzte. Ikusten dutena deskribatzeko eskatzen die erregeak. Zuriak diotso monarka indartsu bat eta haren kortea ikusten duela. Zintzoak, berriz, tximino koadrila penagarri bat besterik ez duela ikusten esaten du eta gogor jipoitu egiten dute.

Vulcano jainkoa Lemnos tximinoen uhartean nola babestu eta elikatu zuten kontatu zuen Bocacciok De Genealogia Deorumen (1350. urtea inguru).

XVIII. mendean eta hurrengoetan sarri erabili da eskema, batez ere, garaian garaiko gizartearen egitura eta ohituren satira egiteko. Jonathan Swiftek Yahoo deituriko izakien berri ematen du Gulliverren Bidaiak liburuan (1726). Iletsu eta higuingarritzat jotzen ditu Gulliverrek yahotarrak, nazkagarriak, batez ere, gizakiaren antza izugarria dutelako.

Gulliverren bidaietaz eginiko parodia batek gehiago sakontzen du gaian. Ludvig Baron Holbergek danimarkarrak, uharte batean barik, Lurrazpiko erresuma batean jartzen du ziminoen gizartea, Nicolai Klimii Iter Subterraneum narrazioan (1741). Martiniako erresumako tximino pinpirin eta argiak deskribatzen ditu (Frantziako Louis XV. kortearen satira, Jansonen aburuz).

Nils Klim bidaiariaren abentura hauek arrakasta handia izan zuten garaian eta antzeko lanak inspiratu zituzten.

Dore1

Marasquin harrapatu eta preso daramate, tximinoek osaturiko zubi batetik. Gustave Doré.

Horietako nabarmenena Leon Gozlan judu-frantziarrak argitaratu zuen 1856. urtean: Les émotions de Polydore Marasquin. Itsasontzia hondoratu ondoren, tximinoek populaturiko uharte batera heltzen da Marasquin merkataria. Ziminoen buruzagi izatera heltzen da, konspirazio politikoaren bitartez. Gozlan kazetaria izan zen eta bere idazkien bitartez parte hartze zuzena izan zuen bere garaiko politikagintzan. Gustave Doré grabatugileak ilustrazio zoragarriak egin zituen liburuarentzat (mezu honetan jarri ditudan adibideak ez dira kalitate onekoak, baina ezin izan dut besterik aurkitu).

Gero etorri ziren Tarzan (1912), Tximinoen planeta (eleberria  1963, filma, 1967), eta bestelakoak…

Non dago, orduan, Txillardegiren originaltasuna?

Gizartearen satiraz landa, gizabanakoaren egoera ontologikoa bera jartzen du Txillardegik tximinoen ispiluan. Hibridazioa da hor giltzarria. Txilardegirenean ez dago dagoeneko funtsezko diferentziarik, muga ontologikorik, gizakia eta tximinoaren artean. Horregatik Txillardegik ez ditu jainkoak, merkatariak edo bidaiariak bidaltzen tximinoen uhartera, baizik eta zientzialariak. Hauen arrazionaltasuna hausten du tximuekiko indefinizioak eta eromenera eramaten ditu horietako asko. Txillardegiren istorioa tximinoen uharte zaharra da, Kafka irakurri duen esistentzialista posmodernoak revisited.

4 thoughts on “Zimino esistentzialista

  1. gure garaiko artistarik handiena den amy winehousek ere ez dio ezikusia egin gizakiaren eta ziminoaren arteko nahasketari; oso polita da “monkey man”, zimino bat erakusten duena zaldi zuri baten gainean londresen kalean, hatzak eraztunez beteta

    http://www.youtube.com/watch?v=x-0gSD7zZPc

    Monkey Man

    This one’s for the bouncers. Big, big Monkey Man

    Aye aye aye, aye aye aye
    Tell you baby, you huggin up the big monkey man
    Aye aye aye, aye aye aye
    Tell you baby, you huggin up the big monkey man

    I never saw you, I only heard of you
    huggin up the big monkey man
    I never saw you, I only heard of you
    huggin up the big monkey man

    It’s no lie, it’s no lie
    Them a tell me, you huggin up the big monkey man
    It’s no lie, it’s no lie
    Them a tell me, you huggin up the big monkey man

    Now I know that, now I understand
    You’re turning a monkey on me
    Now I know that, now I understand
    You’re turning a monkey on me

    Aye aye aye, aye aye aye
    Tell you baby, you huggin up the big monkey man
    Aye aye aye, aye aye aye
    Tell you baby, you huggin up the big monkey man

    I was on my way to Banbury Cross,
    Then I see a monkey upon a white horse
    With rings on he fingers, bells on him toes
    Sing a little song, wherever he be
    ‘Cos he’s a monkey, ‘cos he’s a monkey
    ‘Cos he’s a weedy little monkey man

    Aye aye aye, aye aye aye
    Tell you baby, you huggin up the big monkey man
    Aye aye aye, aye aye aye
    Tell you baby, you huggin up the big monkey man

  2. Amy Winehouse, hori bai indarra eta sormena (kanta hori bertsio bat bada ere). Kixmitar ororen musa ofizialtzat deklaratzen dut. Ai ene! Norbera suntsitzea bai dela erabateko artelana. Amyk egiten du, mediokre guztiok egin behar izan ez dezagun

Utzi erantzuna

Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko. Beharrezko eremuak * markatuta daude