{"id":28,"date":"2008-02-18T06:53:11","date_gmt":"2008-02-18T06:53:11","guid":{"rendered":"http:\/\/goiena.net\/blogak\/kixmi\/zimino-esistentzialista"},"modified":"2008-02-18T06:53:11","modified_gmt":"2008-02-18T06:53:11","slug":"zimino-esistentzialista","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/kixmi\/2008\/02\/18\/zimino-esistentzialista\/","title":{"rendered":"Zimino esistentzialista"},"content":{"rendered":"


\"dore2\"<\/a><\/p>\n

<\/b><\/p>\n

Polydore Marasquin tximinoen uharteko zirkuan, uztaiaren-jauzia egiteko prest. Gustave Dor\u00e9.<\/b><\/h5>\n


Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi<\/a>k 1957. urtean idatzitako Orangutanen Uhartea<\/i> ipuina nabarmendu du Markos Zapiain<\/a> filosofoak Txillardegi eta ziminoa<\/i><\/a> liburuan.  Tximinoen eta gizakien arteko hibridoak populaturiko uhartea irudikatu zuen Txillardegik, Tximinoen Planeta<\/i> eleberria eta filma zabaldu baino urte batzuk lehenago. Halere, Orangutanen Uhartea<\/i><\/a> narrazioaren aurrekaririk nabarmenenak XVIII. eta XIX. mendeko literaturan daude.<\/b><\/p>\n

‘Gizakia tximinoen lurraldean’ egoera hori baino askoz zaharragoa da, edonola ere. H. W. Jansonen kontatzen du horren jatorria, blog honetan lehen ere aipatu dudan Apes and apes Lore in the Middle Ages and the Renaissance<\/i><\/a> (1952) klasikoan. Erdi aroko Romuloren Alegiak<\/i><\/a> deiturikoetan badago bat bidaiari bikote baten inguruan. Horietako bat gizon zintzoa zen, bestea, berriz, zuri hutsa. Tximinoen herrialdean daudela, tximuen erregearen aurrera eramaten dituzte. Ikusten dutena deskribatzeko eskatzen die erregeak. Zuriak diotso monarka indartsu bat eta haren kortea ikusten duela. Zintzoak, berriz, tximino koadrila penagarri bat besterik ez duela ikusten esaten du eta gogor jipoitu egiten dute.<\/p>\n

Vulcano jainkoa Lemnos tximinoen uhartean nola babestu eta elikatu zuten kontatu zuen Bocacciok De Genealogia Deorum<\/a>–<\/i>en (1350. urtea inguru). <\/p>\n

XVIII. mendean eta hurrengoetan sarri erabili da eskema, batez ere, garaian garaiko gizartearen egitura eta ohituren satira egiteko. Jonathan Swift<\/a>ek Yahoo<\/i><\/a> deituriko izakien berri ematen du Gulliverren Bidaiak<\/i> liburuan (1726). Iletsu eta higuingarritzat jotzen ditu Gulliverrek yahotarrak, nazkagarriak, batez ere, gizakiaren antza izugarria dutelako.<\/p>\n

Gulliverren bidaietaz eginiko parodia batek gehiago sakontzen du gaian. Ludvig Baron Holberg<\/a>ek danimarkarrak, uharte batean barik, Lurrazpiko erresuma batean jartzen du ziminoen gizartea, Nicolai Klimii Iter Subterraneum<\/i><\/a> narrazioan (1741). Martinia<\/a>ko erresumako tximino pinpirin eta argiak deskribatzen ditu (Frantziako Louis XV<\/a>. kortearen satira, Jansonen aburuz). <\/p>\n

Nils Klim bidaiariaren abentura hauek arrakasta handia izan zuten garaian eta antzeko lanak inspiratu zituzten.<\/p>\n

\"Dore1\"<\/a><\/p>\n

Marasquin harrapatu eta preso daramate, tximinoek osaturiko zubi batetik. Gustave Dor\u00e9.
<\/h5>\n

Horietako nabarmenena Leon Gozlan <\/a>judu-frantziarrak argitaratu zuen 1856. urtean: Les \u00e9motions de Polydore Marasquin<\/i><\/a>. Itsasontzia hondoratu ondoren, tximinoek populaturiko uharte batera heltzen da Marasquin merkataria. Ziminoen buruzagi izatera heltzen da, konspirazio politikoaren bitartez. Gozlan kazetaria izan zen eta bere idazkien bitartez parte hartze zuzena izan zuen bere garaiko politikagintzan. Gustave Dor\u00e9<\/a> grabatugileak ilustrazio zoragarriak egin zituen liburuarentzat (mezu honetan jarri ditudan adibideak ez dira kalitate onekoak, baina ezin izan dut besterik aurkitu).<\/p>\n

Gero etorri ziren Tarzan<\/i><\/a> (1912), Tximinoen planeta<\/span><\/a> (eleberria  1963, filma, 1967), eta bestelakoak…<\/p>\n

Non dago, orduan, Txillardegiren originaltasuna?<\/p>\n

Gizartearen satiraz landa, gizabanakoaren egoera ontologikoa bera jartzen du Txillardegik tximinoen ispiluan. Hibridazioa da hor giltzarria. Txilardegirenean ez dago dagoeneko funtsezko diferentziarik, muga ontologikorik, gizakia eta tximinoaren artean. Horregatik Txillardegik ez ditu jainkoak, merkatariak edo bidaiariak bidaltzen tximinoen uhartera, baizik eta zientzialariak. Hauen arrazionaltasuna hausten du tximuekiko indefinizioak eta eromenera eramaten ditu horietako asko. Txillardegiren istorioa tximinoen uharte zaharra da, Kafka<\/a> irakurri duen esistentzialista posmodernoak revisited<\/i>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Polydore Marasquin tximinoen uharteko zirkuan, uztaiaren-jauzia egiteko prest. Gustave Dor\u00e9. Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegik 1957. urtean idatzitako Orangutanen Uhartea ipuina nabarmendu du Markos Zapiain filosofoak Txillardegi eta ziminoa liburuan.  Tximinoen eta gizakien arteko hibridoak populaturiko uhartea irudikatu zuen Txillardegik, … Jarraitu irakurtzen →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":30,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[3,33,34],"class_list":["post-28","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sailkatugabeak","tag-kixmi","tag-markos_zapiain","tag-txillardegi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/kixmi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/kixmi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/kixmi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/kixmi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/30"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/kixmi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/kixmi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/kixmi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/kixmi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/kixmi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}