{"id":6418,"date":"2026-06-19T08:28:23","date_gmt":"2026-06-19T07:28:23","guid":{"rendered":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/elexpuru\/?p=6418"},"modified":"2026-06-20T12:44:47","modified_gmt":"2026-06-20T11:44:47","slug":"iruna-veleian-une-honetan-gehiago-dira-eta-kalitatez-hobeak-ostraken-benetakotasunaren-aldeko-lan-idatziak-kontrakoak-baino-joseba-lizeaga-argian","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/elexpuru\/2026\/06\/19\/iruna-veleian-une-honetan-gehiago-dira-eta-kalitatez-hobeak-ostraken-benetakotasunaren-aldeko-lan-idatziak-kontrakoak-baino-joseba-lizeaga-argian\/","title":{"rendered":"\u201cIru\u00f1a-Veleian, une honetan gehiago dira, eta kalitatez hobeak, ostraken benetakotasunaren aldeko lan idatziak, kontrakoak baino\u201d, Joseba Lizeaga Argian"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.argia.eus\/template\/images\/argia.jpg\" alt=\"argia.eus\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>2026ko ekainaren 17a.  <a href=\"https:\/\/www.argia.eus\/argia-astekaria\/2968\/joseba-lizeaga-ikerketa-beste-biderik-ez\/inprimatu\">Hemen lotura<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Joseba Lizeaga. <em>Ikerketa beste biderik ez<\/em><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>(ABAJO, TRADUCCI\u00d3N AL CASTELLANO)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>2006an zabaldu zen sua. Iru\u00f1a-Veleian aurkikuntza epigrafiko harrigarriak egin zituzten. Aztarnategian, besteak beste, euskararen jatorria argitzera etorriko ziren idazkunak aurkitu zirela zabaldu zen. Faltsutze hotsak eta zalaparta. Ikerketa gehiago egiteko eskaria. Zarata nagusitu zen. Joseba Lizeaga Ricak nahiago izan du ikerketa egin, eta emaitza plazaratu. Azkena, artikulua argitaratu du <em>Archaeometry<\/em> aldizkari prestigiozkoan.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.argia.eus\/argia-astekaria\/egileak\/miel-anjel-elustondo\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Miel Anjel Elustondo<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><img decoding=\"async\" alt=\"\" src=\"https:\/\/www.argia.eus\/astekaria\/docs\/2968\/argazkiak\/17-1.jpg\"><\/p>\n\n\n\n<p>Zaldi Ero \/ ARGIA CC BY-SA<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Joseba Lizeaga Rica (Donostia, 1963)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Biologian lizentziatua, dendrokronologiaren arlora bideratu du bere jarduna; zuhaitzen eraztunen azterketaren bidez datazioak egiteko tekniketan sakondu du. Diziplina horrek eskatzen zuen estatistika bereganatu nahian, Estatistika, Informatika eta Matematikan Ikasketa Aurreratuen Diploma eskuratu zuen Nafarroako Unibertsitate Publikoan eta, ondoren, matematikako irakasle elkartu izan zen bertan. Dendrokronologian han eta hemen, Andelon eta Arellanon-eta, hainbat lan egina, Espainiako Natur Zientzien Museo Nazionaleko Hidrologia eta Klima Aldaketaren Laborategiko laguntzaile gisa ari da.<\/h5>\n\n\n\n<p><strong>Ezer baino lehen, utzidazu galdera la\u00f1o bat egiten: Nola liteke, hainbat urte eta gero ere, Iru\u00f1a-Veleiaz jardutea, edo jardun behar izatea? Arabako Diputazioak eratutako batzorde zientifikoak faltsutzat jo zituen ostrakak 2008an! Alegia, zertan jardun, faltsuak badira? Edo ezezkoan egon behar dugu?<\/strong><br>Zientziaren ikuspegitik, konpondu gabe dagoen arazo larri bat dugu: gaur-gaurkoz ez daukagu metodo fidagarririk zehazteko zeramika zahar batean agertzen diren ebakiak antzinakoak diren, ala modernoak. Arazo hau ez da Iru\u00f1a-Veleiakoa bakarrik; munduko edozein aztarnategitan ebakiak dituzten piezek arazo bera dute. Beraz, oinarrizko galdera metodologikoa ebatzi gabe dago oraindik eta, nola ez, Iru\u00f1a-Veleian ere berdin gertatzen da.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zer dakar, hortaz, zuk <em>Archaeometry<\/em> aldizkarian argitaratutako artikuluak?<\/strong><br>Artikulu horixe da, hain zuzen, hutsune hori betetzeko lehen saiakera sistematikoa. Esaterako, Iru\u00f1a-Veleiako Batzorde Zientifiko Aholkulariko kideek \u2013eta hamar aholkulari ziren!\u2013, ez dute ezer argitaratu nazioarteko aldizkari zientifiko indexatuetan. Batzordeko kide kimikari Madariaga da salbuespena, honen lanek beste ikerketa batzuetarako bide interesgarria ireki baitute. Gainerako kideen txostenek proposatutako bideak antzuak izan dira: ez dute jarraipenik izan, ezta komunitate zientifikoan eraginik ere. Horrez gain, kontuan hartu behar da azken urteotan benetakotasunaren aldeko lanak ere argitaratu direla.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Adibidez?<\/strong><br>Adibidez, nik neuk, 2017an, idazkunen letren tamaina aztertu, eta esan nuen esku-idazle askoren hipotesia zela azalpen egokiena. Horixe adierazi nuen <em>Journal of Forensic Sciences &amp; Criminal Investigation<\/em> aldizkarian idatzitako artikulu batean. Bestalde, aipatzekoa da 2024an Xabier Gorrotxategik gai honetaz publikatutako liburua, eta baita Gorrotxategik berak eta Filloyk 2022an <em>Arse<\/em> aldizkarian argitaratutako artikulua. Bi autoreek IR14469 ostrakaren azterketa egin zuten.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zer ageri du delako ostraka horrek?<\/strong><br>Iru\u00f1a-Veleiako plano zaharra \u2013ebakien bidez egina\u2013, erromatar garaiko Iru\u00f1a-Veleiako bi auzoen izenak idatzita dituela. Gorrotxategik eta Filloyk benetakotasunaren aldeko argudioak eskaini zituzten. Egia esan, une honetan gehiago dira, eta kalitatez hobeak, ostraken benetakotasunaren aldeko lan idatziak, kontrakoak baino.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>&#8220;Ez daukagu metodo fidagarririk zehazteko zeramika zahar batean agertzen diren ebakiak antzinakoak diren, ala modernoak&#8221;<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p><strong>Faborez,&nbsp; zuzendu oker ari banaiz: analisi kritiko bat egin eta, esan dugunez, artikulua argitaratu duzu<em> Archaeometry<\/em>-n, Iru\u00f1a-Veleiako materialetako ebakien faltsutze-adierazleei buruz. Ezbaian jartzen duzu Espainiako Kultur Ondarearen Institutuko (IPCE) Vicente Navarroren lana, zeinak esaten baitu grafitoen zati handi bat modernoa eta faltsua dela. Zein dituzu Navarrori kontra egiteko arrazoi edota argumentuak?<\/strong><br>Lehenengo, utzidazu esaten <em>Archaeometry i<\/em>zen handiko aldizkaria dela arkeologiaren arloan: Q1 mailakoa da, hau da, eragin handiena dutenen artean dago eta aldizkarien rankingean %25 onenen artean kokatzen da. Bertara bidaltzen diren artikuluen %47 besterik ez dituzte onartzen eta, beraz, oso selektiboa eta prestigioduna da. Nire artikuluaren kasuan, bi ikuskari itsuk aztertu zuten eta, ondoren, zuzenketak proposatu zizkidaten. Bestalde, aldizkariaren editoreek ere nire artikuluaren balorazio oso ona egin zuten, eta planteatutako argudioak sendoak eta koherentziaz garatuak zirela nabarmendu zuten.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.argia.eus\/fitxategiak\/ckfinder\/images\/15-2(2).jpg\" alt=\"\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Argazkia:&nbsp;Zaldi Ero \/ ARGIA CC BY-SA<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Eta Navarroren lanari kontra egiteko argudioak?<\/strong><br>Nire artikuluaren ondorio nagusia da IPCE-Navarroren lanak ez duela oinarri zientifikorik, eta, ondorioz, autore horren txostenetan \u20132013, 2014, 2022 eta 2024an egindako lanez ari naiz\u2013, jasotako ondorioak ez direla zientifikoki defendagarriak. <em>Archaeometry<\/em> aldizkarian azaldu bezala, hainbat arazo larri daude IPCE-Navarroren lanean. Esaterako, konfirmazio-alborapena agerikoa da.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Konfirmazio-alborapena?<\/strong><br>Bai. Gogoan dut IPCEko partaide batek kongresu batean esan zuela: \u201cBagenekien [ostrakak] faltsuak zirela, baina hori frogatzea zaila da\u201d. Horrek aldez aurreko jarrera bat dagoela erakusten du. Bestalde, IPCE-Navarro txostenetan ez dira aipatzen ez Madariagaren ez Albisuren lanak \u2013honek, esaterako, erromatar garaiko konposizio bera duten zeramika modernoetan ebaki berriak egin eta barruan geratzen ziren metal arrastoak aztertu zituen\u2013, ezta beste zenbait ikerlarik aurretik egindako azterlanak ere. Hau da, ez dute oinarri bibliografiko sendo eta eguneraturik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hortaz?<\/strong><br>IPCE-Navarroren ikerketa hasieratik hasten da, ez dago aurretik landutako teoria edo marko sendorik, eta ez dago \u2013oraindik, behintzat\u2013, lan erabakigarri gisa aurkezterik. Gainera, inon ez da adierazten IPCEren tresneriaren errore-maila zein den, eta hori ezinbestekoa da edozein analisi fisiko-kimikotan. Albisuk, berriz, probak egin, eta ikusi zuen ebakietan agertzen ziren metalak askoz handiagoak zirela IPCEk identifikatu zituenak baino. IPCE-Navarrok ez du aipatzen ikerketa zientifiko garrantzitsu hau ere. Horrelako ikerketa batean, laginak nahasian eman behar zaizkie ikerlariei: batzuk benetakoak eta beste batzuk faltsuak, baina ikerlariek ez dakite zein den zein.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Horretaz ari zara \u201cikuskari itsuak\u201d aipaturik?<\/strong><br>Bai. Itsutasuna da ikertzaileak ez jakitea zer lagin ari den aztertzen, aurreiritzirik ez izateko eta emaitzak benetan objektiboak izateko. Alabaina, horrelakorik&nbsp; ez zen egin IPCE-Navarroren txostenetan. Arazo larriena, hala ere, emaitzen interpretazioan dago, ez baitira aipatzen interpretazio posible guztiak. Eta, jakina, ostraka guztiak aztertu beharko lirateke talde-koherentziarik dagoen ala ez erabakitzeko; bakarrik lagin batzuk aztertzeak ez du horretarako aukerarik ematen.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Anomaliak aipatzen dira IPCE-Navarroren lanean. Hori ere kritikagai duzu zuk&#8230;<\/strong><br>IPCE-Navarrok hainbat ezaugarri identifikatzen ditu bere txostenetan, eta \u201canomalia\u201d-tzat hartzen ditu; halaxe izendatzen ditu. Horien azalpen bakar gisa, berriz, ebakien modernotasuna proposatzen du. Hark, besteak beste, anomaliatzat jotzen ditu ostraka bat berean alde batean letra-molde bat agertzea, eta beste aldean beste bat; zenbait piezaren haustura \u201cez normala\u201d izatea; testu bukatugabeak; ertzera iristen ez diren idazkunak&#8230;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Eta, horren aurrean, zer diozu zuk?<\/strong><br>Ezaugarri horiek ez dutela zertan faltsutzearen adierazle izan. Analogia bat erabiliz: gaitz kroniko bat duen pertsona batek anomalia bat du. Ados. Baina, hala ere, ohiko bizimodua egin dezake. Hau da, anomalia bat egoteak ez du automatikoki esan nahi haren jatorria&nbsp; artifiziala denik. Gauza bera gertatzen da ostraken kasuan: aipatutako ezaugarriak hainbat arrazoiren bidez azal daitezke. Alegia, ez da frogatu modernotasuna dela \u201canomalien\u201d azalpen bakar edo sinesgarriena.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Metodologiaz ari garela, Navarrok erabilitako tresnak eta teknikak ere kritikatzen dituzu, oso oker ez banago.<\/strong><br>Ez, hori ez da guztiz horrela: Navarrok erabiltzen dituen tresna eta teknika asko egokiak dira, eta, gainera, ezinbestean erabili beharrekoak halako analisi batean. Nire kritikaren muina ez dago tresnetan bertan, baizik eta nola erabili diren eta nola interpretatu diren lortutako emaitzak.<em>Archaeometry<\/em> aldizkarian argitaratu dudan artikuluan bi puntu nagusi azpimarratzen ditut: batetik, teknikak ez direla erabili lagin itsu batean \u2013eta hori oinarrizkoa da edozein analisi objektiboa egiteko\u2013, eta, bestetik, lortutako emaitzen interpretazioa ez dela zientifikoki sendoa. Bi arrazoi horiek kinka larrian jartzen dute IPCE-Navarroren lanaren oinarri metodologikoa.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.argia.eus\/fitxategiak\/ckfinder\/images\/18-3.jpg\" alt=\"\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Iru\u00f1a-Veleiako aztarnategia. (Zaldi Ero \/ ARGIA CC BY-SA)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Zure artikuluan salatzen duzunez, hainbat ikertzaileren lanik ez dute aipatzen IPCE-Navarroren txostenek. Zer dakar hutsune horrek?<\/strong><br>Hasteko, horrek ondorio metodologiko eta zientifiko larriak ditu. Lehenik eta behin, edozein ikerketa serio eta fidagarri, aurretik egindako lanetan oinarritu behar da. IPCE-Navarrok ez ditu ez Madariaga, ez Albisu, ez beste zenbait aditu aipatzen \u2013ez 2022ko, ez 2024ko txostenetan\u2013, eta horrek esan nahi du IPCE-Navarroren txostenak ez duela oinarri bibliografiko sendo eta eguneraturik. Horrekin batera, ez aipatze horrek esan nahi du analisia ez dela kokatzen ez eztabaida zientifikoan, ezta aurreko ezagutza metatuan ere. Bigarrenik, aurreko lanak ez kontuan hartzeak interpretazio-aukera batzuk baztertzea dakar, eta horrek konfirmazio-alborapena areagotzen du.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>&#8220;Iru\u00f1a-Veleian horixe gertatu da: hondeamakinen erabilera, gardentasun eza, irudirik eta bideorik eza, ostraken bahitzea\u2026&#8221;<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p><strong>Bakarrik aurrez espero den ondorioa bilatzea, gorago esan duzunez.<\/strong><br>Ondorioa indartzen duten datuak soilik bilatzea edo nabarmentzea. Ikerketa baten balioa ez da soilik erabilitako tekniketan oinarritzen, baizik eta komunitate zientifikoarekin duen elkarrizketan. Aurreko lanak ez aipatzearen ondorioz, IPCE-Navarro txostenek ez dute elkarrizketa hori gauzatzen, eta, ondorioz, ez da egiaztagarria, ezta kontrastagarria ere. Eta, zientzian, halakorik ez egitea arazo larria da.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Harako menditik mundura bezala, utzidazu zientziatik kalera egiten: egia da ostraken kontserbazio txarraren frogak suntsitu egin dituztela?<\/strong><br>Hori beste modu batean azaldu behar da. Lur azpitik ateratako pieza arkeologikoetan, indusketa-prozesuak berak \u2013alegia, piezak lurretik ateratzea, garraiatzea, garbitzea,&nbsp; zaharberritzea&#8230;\u2013 aldaketak eragiten ditu, eta hori guztia normala da edozein aztarnategitan. Prozesu horiek guztiek eragina dute, noski, ondoren egiten diren analisi eta interpretazioetan. IPCE-Navarroren lanetan, ordea, prozesu horiek \u2013eta haien ondorio posibleak, hau da, kostren haustura eta metal modernoen agerpena\u2013, ez dira behar bezala kontuan hartu: batzuetan ukatu egin dira, eta beste batzuetan, zuzenean, ez ikusi. Horrek, ordea, interpretazioan distortsio handia sortzen du. Izan ere, kontserbazio-egoeraren ondorio diren ezaugarriak faltsutzearen froga gisa aurkez daitezke.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Eta atzera berriz kaletik zientziara eginez, zer dio Arkeologiak Iru\u00f1a-Veleiaz? Ostraken ebidentziez ez ezik, prozesu osoaz?<\/strong><br>Arestian esan dudanez, pieza zeramikoetan egindako ebakien antzinatasuna edo modernotasuna zehazteko, arazo oso larri bat dago, oraindik konpondu gabe dago, eta ez da Iru\u00f1a-Veleiaren berezitasuna: munduko edozein aztarnategitan gertatzen da. Hain da arazoa sakona, non \u2013eta nahiago nuke oker egon\u2013, badirudien, zenbait aztarnategitan egindako aurkikuntzek sortzen duten beldurraren ondorioz, arkeologiaren azken helburua desitxuratu dela.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>&#8220;<strong>Arkeologiaren xede nagusia gure arbasoen bizimodua ezagutzea izan beharrean, badirudi orain eraikinen harriak eta egiturak interpretatzearekin konformatzen dela&#8221;<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p><strong>Zer esan nahi duzu, arkeologiaren azken helburua desitxuratu dela esanda?<\/strong><br>Arkeologiaren xede nagusia gure arbasoen bizimodua ezagutzea izan beharrean, badirudi orain eraikinen harriak eta egiturak interpretatzearekin konformatzen dela. Eta muturrera eramanez, horretarako nahikoa litzateke arkitekto bat eta igeltsero-talde bat aztarnategi bat \u201cinduskatzeko\u201d. Nire ustez, horixe gertatu da Iru\u00f1a-Veleian: hondeamakinen erabilera, gardentasun eza, irudirik eta bideorik eza, ostraken bahitzea\u2026 Horrek guztiak ez du laguntzen ez zientzian, ez komunitate arkeologikoan, ezta herritarren konfiantza sustatzen ere. Arkeologoen komunitate osoaren onerako, ezinbestekoa da pieza arkeologikoetako ebakien antzinatasuna edo modernotasuna fidagarritasun osoz ezartzeko metodo sendo bat garatzea. Konponbidea badago, eta ez da konplexua: ikerketa, ikerketa eta ikerketa, ez dago besterik.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.argia.eus\/fitxategiak\/ckfinder\/images\/IMG_4325-4.jpg\" alt=\"\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Zaldi Ero \/ ARGIA CC BY-SA<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>LABURREAN<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zein misterio ezkutatzen dute Iru\u00f1a-Veleiako ostrakek?<\/strong><br>Misterio arkeologikorik ez, baizik eta arkeologiak berak oraindik konpondu ez duen erronka: nola bereizi antzinako ebakiak, batetik, eta modernoak, berriz, bestetik. Eta nola egin hori modu garden, kontrastagarri eta zientifikoki sendoan.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zergatik da hain eztabaidagarria Iru\u00f1a-Veleiako idazkunen faltsifikazioa, edota egiatasuna?<\/strong><br>Nire uste xumean, hainbat diziplinatan \u2013historia, filologia, erlijioen historia\u2013 urteetan eraikitako oinarri teoriko batzuk kolokan jartzen dituztelako. Diziplina horietan, lan handia egin ondoren, ezarritako zenbait premisa erdi ustelak izan daitezkeela iradokitzen dute ostrakek. Oinarri horiek zalantzan ikusten dituztenentzat, ostrakak irrazionalak edo onartezinak bihurtzen dira.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nola baloratzen duzu aurkitutako grafitoen garrantzi historikoa?<\/strong><br>Irulegiko eskuaren parekoa.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zer iritzi duzu grafitoen benetakotasunari buruz sortutako polemikaz?&nbsp;<\/strong><br>Piezak bahituta daudenez, eztabaida zaila da, eta probetxu gutxikoa. Benetako eztabaida aldizkari zientifikoetan egin behar da.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zer diozu erakundeek auzi honetan izan duten parte hartzeaz?<\/strong><br>Ni eztabaida zientifikoan murgildurik nago. Nire uste apalean, erakundeek askoz proaktiboagoak izan beharko lukete.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zein ondorio atera daitezke orain arteko ebidentzietatik?<\/strong><br>Ikerketa, ikerketa eta ikerketa behar dela: ikerketa zabala eta irekia, aurreiritzirik gabekoa.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Esate baterako, zer ikerketa gehiago behar dira auzia argitzeko?<\/strong><br>Pila bat! Gaia hastapenean dago. Eta askotan ez da jakiten nondik joko duen ere. Nire artikuluaren azken atalean ikerketa batzuk proposatzen dira, baina ez dira bakarrak.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nola komunikatu da gaia gizarteari zure ustez?&nbsp;<\/strong><br>Ni eztabaida zientifikoan murgildurik nago. Ez dut komunikazioari buruzko ezagutzarik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>AUZIAREN INGURUKO EZTABAIDA<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1. 2006an aurkikuntza epigrafikoak egin ziren Iru\u00f1a-Veleian. Eliseo Gil arkeologoak zuzendu zituen indusketak. Txostena egin zuen, grafitoak benetakoak zirela erakutsiz eta defendatuz. Aditu-batzordeak dokumentazioari buruzko hutsune eta zalantza batzuk identifikatu zituen, eta beste aditu batzuek (Harris) dokumentazioa egokia zela adierazi zuten.<\/p>\n\n\n\n<p>2. Arkeologo batzuek adierazi zuten piezen kokapena eta estratigrafiaren dokumentazioa ez zegoela guztiz osatua, eta indusketako erregistroetan zenbait hutsune identifikatu zituzten. Horrek zalantzak sortu zituen piezak testuinguru horretan, benetan, agertu ote ziren. Beste arkeologo batzuek, hala ere, (Harris, Silgo, Gorrotxategi\u2026) erregistroa egokia zela adierazi zuten.<\/p>\n\n\n\n<p>3. Zenbait historialarik adierazi zuten kristautasunari lotutako irudi eta testuak k.o. III. menderako oso goiztiarrak izan zitezkeela, Antzinako munduan ezagunak ez ziren erreferentziak edo formulazioak agertzen zirelako, eta zenbait inskripzio gaur egungo ikuspegitik \u201cdidaktikoegiak\u201d iruditzen zitzaizkielako. Beste historialari batzuek, aldiz, halako edukiak garai horretan posibleak zirela defendatu dute.<\/p>\n\n\n\n<p>4. Zenbait hizkuntzalarik, grafitoetako hizkuntza aztertu, eta anomalia ugari identifikatu zituzten. Hain zuzen, adierazi zuten latinezko, euskarazko eta beste hizkuntza batzuetako testuek ez zutela bat egiten garaiko formekin. Latinezko esamolde batzuk \u201cmodernoegiak\u201d iruditzen zitzaizkien; euskarazko hitzek, hain goiztiarrak izanik, egitura susmagarriak agertzen zituzten; haien ustez, hizkuntzen arteko nahasketak (latina, grekoa, euskara\u2026) ezohiko moduan azaltzen ziren. Beste hizkuntzalari batzuek (Elexpuru, Txillardegi, Iglesias, Orpustan, Kn\u00f6rr&#8230;) bestelako iritzia plazaratu zuten. Aditu-batzordeak faltsutasunaren aldeko argudioak aurkeztu zituen, eta ondoren hainbat txosten egin ziren argudio horiek banan-banan kritikatuz.<\/p>\n\n\n\n<p>5. Arabako Foru Aldundiak eratutako batzorde zientifikoak 2008an ondorioztatu zuen grafitoek akats historiko eta linguistiko larriak zituztela, eta gehienak faltsuak zirela. Diziplina ezberdinetako aditu askok bat egin zuten ondorio horrekin. Hala ere, batzordearen emaitza aldundiko teknikari batek idatzitako dokumentu batean jaso zen, eta batzordekideek ez zuten bilera bateraturik egin ondorio bat adosteko. Txostenak indibidualak dira eta izaera hori mantentzen dute, eta horietako zenbaitek ez dute faltsutasuna ondorioztatzen. Iritzi guztiak zaku berean sartzea ez bide da zehatza.<\/p>\n\n\n\n<p>6. 2020an, aurkikuntzak egin eta hamabost urtera!, epaiketa egin zen, eta ondorio juridikoak izan zituen: indusketen arduradun Eliseo Gil auzipetu zuten, eta epaileak ondorioztatu zuen pieza batzuk manipulatu edo faltsutu egin zirela. Gilek zigor penala jaso zuen, baina diru-kudeaketa desegokiagatik. Epaiketan aurkeztutako froga bakarra IPCEren txostena zen, eta froga hori <em>Archaeometr<\/em><em>y<\/em> aldizkarian argitaratutako Lizeagaren artikuluan zalantzan jarri da.<\/p>\n\n\n\n<p>7. Hala ere, eta komunitate zientifikoaren zati handi batek grafitoak faltsutzat jo baditu ere, oraindik badaude kontrako iritzia, grafitoen benetakotasuna, defendatzen duten ikertzaileak, eta eztabaida sozial zein akademikoak luze iraun du. Nolanahi ere, komunitate zientifikoaren adostasuna, oro har, goi-mailako aldizkarietan argitaratutako eta parekoen ebaluazioa gainditutako lanetan islatzen da. Une honetan, halako argitalpenak Lizeagarenak dira: maila horretan ez ei dago bestelako lanik.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\" \/>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.argia.eus\/template\/images\/argia.jpg\" alt=\"argia.eus\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>TRADUCCI\u00d3N CASTELLANA DE LA ENTREVISTA<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Joseba Lizeaga<\/strong><em>: &#8220;<\/em><em>Investigaci\u00f3n, no hay otro camino<\/em>&#8220;.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cEn Iru\u00f1a-Veleia, en este momento, los trabajos escritos a favor de la autenticidad de las ostracas son m\u00e1s numerosos y de mejor calidad que los contrarios\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>El fuego se propag\u00f3 en 2006. En Iru\u00f1a-Veleia se realizaron hallazgos epigr\u00e1ficos sorprendentes. Se difundi\u00f3 que en el yacimiento se hab\u00edan encontrado, entre otras, inscripciones que vendr\u00edan a esclarecer el origen del euskera. Rumores de falsificaci\u00f3n y alboroto. Petici\u00f3n de m\u00e1s investigaciones. El ruido se impuso. Joseba Lizeaga Rica ha preferido investigar y publicar el resultado. El \u00faltimo es un art\u00edculo publicado en la prestigiosa revista <em>Archaeometry<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Miel Anjel Elustondo<\/strong> \/ 17 de junio de 2026<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Joseba Lizeaga Rica (Donostia, 1963)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Licenciado en Biolog\u00eda, ha orientado su actividad hacia el campo de la dendrocronolog\u00eda; ha profundizado en las t\u00e9cnicas de dataci\u00f3n mediante el an\u00e1lisis de los anillos de los \u00e1rboles. Con el fin de asimilar la estad\u00edstica que requer\u00eda dicha disciplina, obtuvo el Diploma de Estudios Avanzados en Estad\u00edstica, Inform\u00e1tica y Matem\u00e1ticas en la Universidad P\u00fablica de Navarra y, posteriormente, fue profesor asociado de matem\u00e1ticas en la misma. Tras realizar diversos trabajos en dendrocronolog\u00eda aqu\u00ed y all\u00e1, como en Andelo y Arellano, colabora en el Laboratorio de Hidrolog\u00eda y Cambio Clim\u00e1tico del Museo Nacional de Ciencias Naturales de Espa\u00f1a.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Antes de nada, d\u00e9jame hacerte una pregunta ingenua: \u00bfC\u00f3mo es posible que, despu\u00e9s de tantos a\u00f1os, se siga hablando, o se tenga que hablar, de Iru\u00f1a-Veleia? \u00a1La comisi\u00f3n cient\u00edfica constituida por la Diputaci\u00f3n de \u00c1lava dictamin\u00f3 en 2008 que las ostracas eran falsas! Es decir, \u00bfde qu\u00e9 hay que hablar si son falsas? \u00bfO debemos estar en la negativa?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Desde el punto de vista de la ciencia, tenemos un problema grave que est\u00e1 sin resolver: a d\u00eda de hoy no disponemos de un m\u00e9todo fiable para determinar si las incisiones que aparecen en una cer\u00e1mica antigua son antiguas o modernas. Este problema no es exclusivo de Iru\u00f1a-Veleia; las piezas que presentan incisiones en cualquier yacimiento del mundo tienen el mismo problema. Por lo tanto, la pregunta metodol\u00f3gica fundamental sigue sin resolverse y, c\u00f3mo no, en Iru\u00f1a-Veleia ocurre lo mismo.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00bfQu\u00e9 aporta, por tanto, el art\u00edculo que has publicado en la revista <em>Archaeometry<\/em>?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ese art\u00edculo es, precisamente, el primer intento sistem\u00e1tico de llenar ese vac\u00edo. Por ejemplo, los miembros de la Comisi\u00f3n Cient\u00edfica Asesora de Iru\u00f1a-Veleia \u2013\u00a1y eran diez asesores! \u2013 no han publicado nada en revistas cient\u00edficas internacionales indexadas. El qu\u00edmico Madariaga, miembro de la comisi\u00f3n, es la excepci\u00f3n, ya que sus trabajos han abierto una v\u00eda interesante para otras investigaciones. Las v\u00edas propuestas por los informes del resto de los miembros han sido est\u00e9riles: no han tenido continuidad ni impacto en la comunidad cient\u00edfica. Adem\u00e1s, hay que tener en cuenta que en los \u00faltimos a\u00f1os tambi\u00e9n se han publicado trabajos a favor de la autenticidad.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00bfPor ejemplo?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Por ejemplo, yo mismo, en 2017, analic\u00e9 el tama\u00f1o de las letras de las inscripciones y se\u00f1al\u00e9 que la hip\u00f3tesis de m\u00faltiples escribas era la explicaci\u00f3n m\u00e1s adecuada. As\u00ed lo expuse en un art\u00edculo escrito en la revista <em>Journal of Forensic Sciences &amp; Criminal Investigation<\/em>. Por otro lado, cabe destacar el libro publicado sobre este tema por Xabier Gorrotxategi en 2024, as\u00ed como el art\u00edculo publicado por el propio Gorrotxategi y Filloy en 2022 en la revista <em>Arse<\/em>. Ambos autores realizaron el an\u00e1lisis de la ostraca IR14469.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00bfQu\u00e9 muestra dicha ostraca?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>El plano antiguo de Iru\u00f1a-Veleia \u2013realizado mediante incisiones\u2013, con los nombres de dos barrios de la Iru\u00f1a-Veleia de la \u00e9poca romana escritos en \u00e9l. Gorrotxategi y Filloy ofrecieron argumentos a favor de la autenticidad. A decir verdad, en este momento son m\u00e1s, y de mejor calidad, los trabajos escritos a favor de la autenticidad de las ostracas que los contrarios.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Por favor, corr\u00edgeme si me equivoco: has realizado un an\u00e1lisis cr\u00edtico y, como hemos dicho, has publicado un art\u00edculo en <em>Archaeometry<\/em> sobre los indicadores de falsificaci\u00f3n de las incisiones en los materiales de Iru\u00f1a-Veleia. Pones en entredicho el trabajo de Vicente Navarro, del Instituto del Patrimonio Cultural de Espa\u00f1a (IPCE), quien afirma que gran parte de los grafitos son modernos y falsos. \u00bfCu\u00e1les son tus razones o argumentos para oponerte a Navarro?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Primero, perm\u00edteme decir que <em>Archaeometry<\/em> es una revista de gran renombre en el \u00e1mbito de la arqueolog\u00eda: es de nivel Q1, es decir, se encuentra entre las de mayor impacto y se sit\u00faa en el 25% superior del ranking de revistas. Solo aceptan el 47% de los art\u00edculos que se env\u00edan, por lo que es muy selectiva y prestigiosa. En el caso de mi art\u00edculo, fue analizado por dos revisores ciegos que, posteriormente, me propusieron correcciones. Por otra parte, los editores de la revista tambi\u00e9n hicieron una valoraci\u00f3n muy buena de mi art\u00edculo y destacaron que los argumentos planteados eran s\u00f3lidos y estaban desarrollados con coherencia.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00bfY los argumentos para oponerse al trabajo de Navarro?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>La conclusi\u00f3n principal de mi art\u00edculo es que el trabajo del IPCE-Navarro carece de base cient\u00edfica y, en consecuencia, las conclusiones recogidas en los informes de este autor \u2013me refiero a los trabajos realizados en 2013, 2014, 2022 y 2024\u2013 no son cient\u00edficamente defendibles. Como se explica en la revista <em>Archaeometry<\/em>, existen varios problemas graves en el trabajo del IPCE-Navarro. Por ejemplo, el sesgo de confirmaci\u00f3n es evidente.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00bfSesgo de confirmaci\u00f3n?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S\u00ed. Recuerdo que un miembro del IPCE dijo en un congreso: \u201cSab\u00edamos que [las ostracas] eran falsas, pero demostrar eso es dif\u00edcil\u201d. Esto demuestra que existe una postura previa. Por otra parte, en los informes del IPCE-Navarro no se mencionan los trabajos ni de Madariaga ni de Albisu \u2013este \u00faltimo, por ejemplo, realiz\u00f3 nuevas incisiones en cer\u00e1micas modernas que ten\u00edan la misma composici\u00f3n que las de la \u00e9poca romana y analiz\u00f3 los restos de metal que quedaban en su interior\u2013, ni los estudios realizados previamente por otros investigadores. Es decir, carecen de una base bibliogr\u00e1fica s\u00f3lida y actualizada.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00bfEntonces?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>La investigaci\u00f3n del IPCE-Navarro empieza desde cero, no hay una teor\u00eda o marco s\u00f3lido desarrollado previamente, y no se puede presentar \u2013al menos todav\u00eda\u2013 como un trabajo definitivo. Adem\u00e1s, en ninguna parte se indica cu\u00e1l es el margen de error del instrumental del IPCE, lo cual es imprescindible en cualquier an\u00e1lisis f\u00edsico-qu\u00edmico. Albisu, en cambio, realiz\u00f3 pruebas y vio que los metales que aparec\u00edan en las incisiones eran mucho mayores que los identificados por el IPCE. El IPCE-Navarro tampoco menciona esta importante investigaci\u00f3n cient\u00edfica. En una investigaci\u00f3n de este tipo, las muestras deben entregarse mezcladas a los investigadores: unas aut\u00e9nticas y otras falsas, pero sin que los investigadores sepan cu\u00e1l es cu\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00bfA eso te refieres al mencionar los &#8220;revisores ciegos&#8221;?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S\u00ed. La ceguera consiste en que el investigador no sepa qu\u00e9 muestra est\u00e1 analizando, para evitar prejuicios y que los resultados sean realmente objetivos. Sin embargo, no se hizo nada de eso en los informes del IPCE-Navarro. El problema m\u00e1s grave, no obstante, radica en la interpretaci\u00f3n de los resultados, ya que no se mencionan todas las interpretaciones posibles. Y, por supuesto, se deber\u00edan analizar todas las ostracas para determinar si existe o no una coherencia de grupo; analizar solo unas pocas muestras no da margen para ello.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Se mencionan anomal\u00edas en el trabajo del IPCE-Navarro. Eso tambi\u00e9n lo criticas&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>El IPCE-Navarro identifica varias caracter\u00edsticas en sus informes y las considera \u201canomal\u00edas\u201d; as\u00ed las denomina. Como \u00fanica explicaci\u00f3n a las mismas, propone la modernidad de las incisiones. \u00c9l, entre otras cosas, considera una anomal\u00eda que en una misma ostraca aparezca un tipo de letra en un lado y otro diferente en el otro; que la rotura de algunas piezas no sea \u201cnormal\u201d; los textos incompletos; las inscripciones que no llegan al borde&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Y frente a eso, \u00bfqu\u00e9 dices t\u00fa?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Que esas caracter\u00edsticas no tienen por qu\u00e9 ser indicativas de falsificaci\u00f3n. Utilizando una analog\u00eda: una persona con una enfermedad cr\u00f3nica tiene una anomal\u00eda. De acuerdo. Pero, aun as\u00ed, puede llevar una vida normal. Es decir, que exista una anomal\u00eda no significa autom\u00e1ticamente que su origen sea artificial. Lo mismo ocurre en el caso de las ostracas: las caracter\u00edsticas mencionadas pueden explicarse por diversas razones. Es decir, no se ha demostrado que la modernidad sea la \u00fanica explicaci\u00f3n o la m\u00e1s cre\u00edble para las \u201canomal\u00edas\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hablando de metodolog\u00eda, tambi\u00e9n criticas las herramientas y t\u00e9cnicas utilizadas por Navarro, si no me equivoco.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>No, eso no es del todo as\u00ed: muchas de las herramientas y t\u00e9cnicas que utiliza Navarro son adecuadas y, adem\u00e1s, de uso obligado en un an\u00e1lisis de este tipo. El n\u00facleo de mi cr\u00edtica no est\u00e1 en las herramientas en s\u00ed, sino en c\u00f3mo se han utilizado y c\u00f3mo se han interpretado los resultados obtenidos. En el art\u00edculo que he publicado en la revista <em>Archaeometry<\/em> destaco dos puntos principales: por un lado, que las t\u00e9cnicas no se utilizaron en una muestra ciega \u2013lo cual es b\u00e1sico para realizar cualquier an\u00e1lisis objetivo\u2013 y, por otro, que la interpretaci\u00f3n de los resultados obtenidos no es cient\u00edficamente s\u00f3lida. Estas dos razones ponen en serio aprieto la base metodol\u00f3gica del trabajo del IPCE-Navarro.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Seg\u00fan denuncias en tu art\u00edculo, los informes del IPCE-Navarro no mencionan los trabajos de varios investigadores. \u00bfQu\u00e9 consecuencias tiene esa carencia?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Para empezar, esto tiene graves consecuencias metodol\u00f3gicas y cient\u00edficas. En primer lugar, cualquier investigaci\u00f3n seria y fiable debe basarse en los trabajos realizados previamente. El IPCE-Navarro no menciona ni a Madariaga, ni a Albisu, ni a otros expertos \u2013ni en los informes de 2022 ni en los de 2024\u2013, lo que significa que el informe del IPCE-Navarro carece de una base bibliogr\u00e1fica s\u00f3lida y actualizada. Junto a esto, esa falta de menci\u00f3n significa que el an\u00e1lisis no se sit\u00faa ni en el debate cient\u00edfico ni en el conocimiento previo acumulado. En segundo lugar, el no tener en cuenta los trabajos anteriores conlleva descartar ciertas opciones de interpretaci\u00f3n, lo que aumenta el sesgo de confirmaci\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Buscar \u00fanicamente la conclusi\u00f3n que se espera de antemano, como has dicho m\u00e1s arriba.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Buscar o destacar \u00fanicamente los datos que refuerzan la conclusi\u00f3n. El valor de una investigaci\u00f3n no se basa solo en las t\u00e9cnicas utilizadas, sino en su di\u00e1logo con la comunidad cient\u00edfica. Al no mencionar los trabajos anteriores, los informes del IPCE-Navarro no llevan a cabo ese di\u00e1logo y, por consiguiente, no es verificable ni contrastable. Y, en la ciencia, no hacer algo as\u00ed es un problema grave.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Perm\u00edteme pasar de la ciencia a la calle: \u00bfEs cierto que se han destruido las pruebas de la mala conservaci\u00f3n de las ostracas?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Eso hay que explicarlo de otra manera. En las piezas arqueol\u00f3gicas extra\u00eddas del subsuelo, el propio proceso de excavaci\u00f3n \u2013es decir, la extracci\u00f3n de las piezas de la tierra, su transporte, limpieza, restauraci\u00f3n&#8230;\u2013 provoca alteraciones, y eso es normal en cualquier yacimiento. Todos estos procesos influyen, l\u00f3gicamente, en los an\u00e1lisis e interpretaciones posteriores. En los trabajos del IPCE-Navarro, sin embargo, estos procesos \u2013y sus posibles consecuencias, es decir, la rotura de costras y la aparici\u00f3n de metales modernos\u2013 no se han tenido debidamente en cuenta: a veces se han negado y otras, directamente, se han ignorado. Esto, sin embargo, genera una gran distorsi\u00f3n en la interpretaci\u00f3n. De hecho, caracter\u00edsticas que son consecuencia del estado de conservaci\u00f3n pueden presentarse como prueba de falsificaci\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Y volviendo de la calle a la ciencia, \u00bfqu\u00e9 dice la Arqueolog\u00eda sobre Iru\u00f1a-Veleia? \u00bfNo solo sobre las evidencias de las ostracas, sino sobre todo el proceso?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Como he dicho antes, para determinar la antig\u00fcedad o modernidad de las incisiones realizadas en piezas cer\u00e1micas existe un problema muy grave, todav\u00eda sin resolver, y no es una particularidad de Iru\u00f1a-Veleia: ocurre en cualquier yacimiento del mundo. El problema es tan profundo que \u2013y ojal\u00e1 me equivoque\u2013 parece que, como consecuencia del miedo que generan los descubrimientos realizados en algunos yacimientos, se ha desvirtuado el fin \u00faltimo de la arqueolog\u00eda.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00bfQu\u00e9 quieres decir con que se ha desvirtuado el fin \u00faltimo de la arqueolog\u00eda?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>En lugar de que el objeto principal de la arqueolog\u00eda sea conocer el modo de vida de nuestros antepasados, parece que ahora se conforma con interpretar las piedras y estructuras de los edificios. Y llev\u00e1ndolo al extremo, para eso bastar\u00eda con un arquitecto y un grupo de alba\u00f1iles para \u201cexcavar\u201d un yacimiento. En mi opini\u00f3n, eso es lo que ha ocurrido en Iru\u00f1a-Veleia: el uso de excavadoras, la falta de transparencia, la ausencia de im\u00e1genes y v\u00eddeos, el secuestro de las ostracas\u2026 Todo esto no ayuda ni a la ciencia, ni a la comunidad arqueol\u00f3gica, ni a fomentar la confianza de la ciudadan\u00eda. Para el bien de toda la comunidad de arque\u00f3logos, es imprescindible desarrollar un m\u00e9todo s\u00f3lido para establecer con total fiabilidad la antig\u00fcedad o modernidad de las incisiones en las piezas arqueol\u00f3gicas. La soluci\u00f3n existe, y no es compleja: investigaci\u00f3n, investigaci\u00f3n e investigaci\u00f3n, no hay otra cosa.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>EN BREVE<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00bfQu\u00e9 misterio esconden las ostracas de Iru\u00f1a-Veleia?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ning\u00fan misterio arqueol\u00f3gico, sino un reto que la propia arqueolog\u00eda a\u00fan no ha resuelto: c\u00f3mo distinguir las incisiones antiguas, por un lado, y las modernas, por otro. Y c\u00f3mo hacerlo de forma transparente, contrastable y cient\u00edficamente s\u00f3lida.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00bfPor qu\u00e9 es tan controvertida la falsedad o veracidad de las inscripciones de Iru\u00f1a-Veleia?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>En mi humilde opini\u00f3n, porque ponen en entredicho ciertas bases te\u00f3ricas construidas durante a\u00f1os en diversas disciplinas (historia, filolog\u00eda, historia de las religiones). Sugieren que, tras mucho trabajo en esas disciplinas, algunas premisas establecidas podr\u00edan estar medio podridas. Para quienes ven cuestionadas esas bases, las ostracas se vuelven irracionales o inaceptables.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00bfC\u00f3mo valoras la importancia hist\u00f3rica de los grafitos encontrados?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Equivalente a la de la mano de Irulegi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00bfQu\u00e9 opini\u00f3n tienes sobre la pol\u00e9mica surgida en torno a la autenticidad de los grafitos?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Al estar las piezas secuestradas, el debate es dif\u00edcil y de poco provecho. El verdadero debate debe realizarse en las revistas cient\u00edficas.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00bfQu\u00e9 dices sobre la participaci\u00f3n que han tenido las instituciones en este asunto?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yo estoy inmerso en el debate cient\u00edfico. En mi modesta opini\u00f3n, las instituciones deber\u00edan ser mucho m\u00e1s proactivas.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00bfQu\u00e9 conclusiones se pueden extraer de las evidencias obtenidas hasta ahora?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Que se necesita investigaci\u00f3n, investigaci\u00f3n e investigaci\u00f3n: una investigaci\u00f3n amplia y abierta, sin prejuicios.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Por ejemplo, \u00bfqu\u00e9 m\u00e1s investigaciones se necesitan para aclarar el caso?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00a1Un mont\u00f3n! El tema est\u00e1 en sus inicios. Y a veces ni siquiera se sabe por d\u00f3nde va a tirar. En el \u00faltimo apartado de mi art\u00edculo se proponen algunas investigaciones, pero no son las \u00fanicas.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00bfC\u00f3mo se ha comunicado el tema a la sociedad en tu opini\u00f3n?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yo estoy inmerso en el debate cient\u00edfico. No tengo conocimientos sobre comunicaci\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>EL DEBATE EN TORNO AL CASO<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol start=\"1\" class=\"wp-block-list\">\n<li>En 2006 se realizaron hallazgos epigr\u00e1ficos en Iru\u00f1a-Veleia. El arque\u00f3logo Eliseo Gil dirigi\u00f3 las excavaciones. Realiz\u00f3 un informe mostrando y defendiendo que los grafitos eran aut\u00e9nticos. La comisi\u00f3n de expertos identific\u00f3 algunas lagunas y dudas sobre la documentaci\u00f3n, mientras que otros expertos (Harris) se\u00f1alaron que la documentaci\u00f3n era adecuada.<\/li>\n\n\n\n<li>Algunos arque\u00f3logos se\u00f1alaron que la documentaci\u00f3n de la ubicaci\u00f3n de las piezas y de la estratigraf\u00eda no estaba del todo completa, e identificaron algunas lagunas en los registros de la excavaci\u00f3n. Esto gener\u00f3 dudas sobre si las piezas realmente aparecieron en ese contexto. Otros arque\u00f3logos, sin embargo (Harris, Silgo, Gorrotxategi\u2026), afirmaron que el registro era adecuado.<\/li>\n\n\n\n<li>Algunos historiadores se\u00f1alaron que las im\u00e1genes y textos vinculados al cristianismo pod\u00edan ser muy tempranos para el siglo III d.C., debido a que aparec\u00edan referencias o formulaciones desconocidas en el mundo antiguo, y porque algunas inscripciones resultaban \u201cdemasiado did\u00e1cticas\u201d desde la perspectiva actual. Otros historiadores, por el contrario, han defendido que tales contenidos eran posibles en esa \u00e9poca.<\/li>\n\n\n\n<li>Varios ling\u00fcistas analizaron la lengua de los grafitos e identificaron numerosas anomal\u00edas. En concreto, se\u00f1alaron que los textos en lat\u00edn, euskera y otras lenguas no coincid\u00edan con las formas de la \u00e9poca. Algunas expresiones en lat\u00edn les parec\u00edan \u201cdemasiado modernas\u201d; las palabras en euskera, siendo tan tempranas, presentaban estructuras sospechosas; a su juicio, las mezclas entre lenguas (lat\u00edn, griego, euskera\u2026) se mostraban de forma inusual. Otros ling\u00fcistas (Elexpuru, Txillardegi, Iglesias, Orpustan, Kn\u00f6rr&#8230;) manifestaron una opini\u00f3n diferente. La comisi\u00f3n de expertos present\u00f3 argumentos a favor de la falsedad, y posteriormente se realizaron varios informes criticando esos argumentos uno a uno.<\/li>\n\n\n\n<li>La comisi\u00f3n cient\u00edfica constituida por la Diputaci\u00f3n Foral de \u00c1lava concluy\u00f3 en 2008 que los grafitos presentaban graves errores hist\u00f3ricos y ling\u00fc\u00edsticos, y que la mayor\u00eda eran falsos. Muchos expertos de diferentes disciplinas coincidieron con esa conclusi\u00f3n. Sin embargo, el resultado de la comisi\u00f3n se recogi\u00f3 en un documento redactado por un t\u00e9cnico de la diputaci\u00f3n, y los miembros de la comisi\u00f3n no realizaron una reuni\u00f3n conjunta para consensuar una conclusi\u00f3n. Los informes son individuales y mantienen ese car\u00e1cter, y algunos de ellos no concluyen la falsedad. Meter todas las opiniones en el mismo saco no parece exacto.<\/li>\n\n\n\n<li>En 2020, \u00a1quince a\u00f1os despu\u00e9s de realizarse los hallazgos!, se celebr\u00f3 el juicio, que tuvo consecuencias jur\u00eddicas: el responsable de las excavaciones, Eliseo Gil, fue procesado y la jueza concluy\u00f3 que algunas piezas hab\u00edan sido manipuladas o falsificadas. Gil recibi\u00f3 una condena penal, pero por una gesti\u00f3n econ\u00f3mica inapropiada. La \u00fanica prueba presentada en el juicio fue el informe del IPCE, y esa prueba ha sido puesta en duda en el art\u00edculo de Lizeaga publicado en la revista <em>Archaeometry<\/em>.<\/li>\n\n\n\n<li>Sin embargo, y aunque gran parte de la comunidad cient\u00edfica ha considerado falsos los grafitos, todav\u00eda existen investigadores que defienden la opini\u00f3n contraria, la autenticidad de los grafitos, y el debate social y acad\u00e9mico se ha prolongado en el tiempo. En cualquier caso, el consenso de la comunidad cient\u00edfica se refleja, por lo general, en trabajos publicados en revistas de alto nivel que han superado la evaluaci\u00f3n por pares. En este momento, tales publicaciones son las de Lizeaga: no parece haber otros trabajos a ese nivel.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>2026ko ekainaren 17a. Hemen lotura Joseba Lizeaga. Ikerketa beste biderik ez Miel Anjel Elustondo Zaldi Ero \/ ARGIA CC BY-SA Joseba Lizeaga Rica (Donostia, 1963) Biologian lizentziatua, dendrokronologiaren arlora bideratu du bere jarduna; zuhaitzen eraztunen azterketaren bidez datazioak egiteko tekniketan &hellip; <a href=\"https:\/\/blogak.goiena.eus\/elexpuru\/2026\/06\/19\/iruna-veleian-une-honetan-gehiago-dira-eta-kalitatez-hobeak-ostraken-benetakotasunaren-aldeko-lan-idatziak-kontrakoak-baino-joseba-lizeaga-argian\/\">Jarraitu irakurtzen <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":18,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-6418","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sailkatugabeak"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/elexpuru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6418","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/elexpuru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/elexpuru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/elexpuru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/18"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/elexpuru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6418"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/elexpuru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6418\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6423,"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/elexpuru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6418\/revisions\/6423"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/elexpuru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6418"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/elexpuru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6418"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.goiena.eus\/elexpuru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6418"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}