Eraikitzeko ordua

Argia, 2017.12.03

Uste dut egintzat eman dezakegula euskararen prozesua aro berri batean sartzeko lehen baldintza: zoru komun bat identifikatzea, terminologia eta diagnostikoak hurbiltzea, lubakien gainean zubi behin-behinekoak jartzea… Zantzu asko dago, izan Korrikaren Santiago zubiko argazkia, Udaltop jardunaldiko ekimena, Euskal Herriko euskararen erakunde publikoen lankidetza akordioa… Azken zantzua, Kontseiluak berriki egin duen ekitaldian azaldu zuen diskurtso berriaren osagaiak: konplizitate publiko-soziala, hizkuntza politika elkarrekin birpentsatu, egitasmo partekatuak eta jauzi esanguratsu bat egiteko aukera.

Behin oinarrizkoa zen baldintza sortuta, ordua da zoru komun horren gainean eraikitzen hasteko. Eraiki beharko genituzke, ordena honetan:

  1. Elkarrenganako konfiantza. Mesfidantzaren garaian, ohiko bihurtu zaigu solaskidearen hitzei baino intentzio ustezkoei gehiago erreparatzea. Konfiantza da sinestea solaskidearen nahia dela hain justu esaten ari zaigun hori, beste tolesdurarik gabe.
  2. Ekimen partekatuak. Konfiantza igurtziarekin sortzen da; eta igurtzia, ekimen partekatuekin. Balekoa da batek antolatzea eta besteak atxikitzea, baina hobea da elkarrekin antolatzea eta gauzatzea, bide osoa elkarrekin egitea; ekintzan bezainbat, ideien artean ere igurtzia bilatzea. Praktikatzeko aukera ezin hobea da indartzen ari den aktibazioaren dinamika, ahobizi-en eta belarriprest-en festa.
  3. Marko instituzionala. Aspaldi amestutako urratsak gauzatzen hasi dira, bai erakunde publikoen artean (euskararen herriko hiru administrazioen akordioa), bai erakunde publiko eta gizartekoen artean (HPS-Topagunea ardatza aktibaziorako) Marko hau osatu eta egonkortu egin behar da, prozesua baliabidez eta bermez hornitzeko. Erakunde publiko/sozialen egitekoa da baldintzak sortzea hiztunak bidea egin dezan, gero eta erosoago, haizea alde jarrita.
  4. Ibilbide planifikatua. Behin bidean elkarrekin abiatuta, ezinbestekoa izango da ibilbidearen mapa adostea: epe jakin bateko helburua (25 urte?), haraino iristeko palankak eta palankariak (funtzio banaketa), tarteko helmugak eta helburuak, neurketa sistema, beharrezko baliabideak…

Lehen bi esparruak emozioekin lotzen dira, batik bat, eta inguru hurbilean landu behar dira nagusiki, ohiko harremanen esparruan. Azken biak, aldiz, jakintza eskatzen dute borondateaz gain, eta egituren bidez ekin behar zaie. Alde horretatik, oso lagungarri litzateke gune bat propio sortzea, euskararen erakunde publiko guztiak eta unibertsitateak bilduko lituzkeena, ezagutza zientifikotik marko instituzional bateratua eta plangintza adostua bultzatzeko.

Kategoriak Sailkatugabeak | Erantzun

Kale neurketa

2017.07.20

Zalaparta dezente piztu da euskararen azken kale neurketaren emaitzekin. Oro har, ez dira onak, ez. Baina bere tokian kokatu behar dira, negarrari ekin aurretik.

Kale neurketarena metodo atipiko bat da, ezohikoa. Argazkia beti antzera eginda, balio lezake argazki arteko bilakaera antzemateko. Balioa irabazten du, ordea, inkesta estatistikoekin gurutzatuta. Are gehiago irabaziko luke erabileraren neurketa sistema oso bat garatuko balitz, biziberritze prozesuaren beste adierazleekin bateratuta.

Duela bost urte kale erabilerari sabaiak ikusi zitzaizkion, eta oraingo neurketak sabai horiek berretsi egin ditu. Badira datu onak –gazteen eta emakumeen lidergoa- baina baita arriskua adierazten dutenak.

Lanean ari gara, baina, are gogorrago bost urtetik hona; lanean, gauzak ezberdin egiteko, eraginkortasun bila; lanean, hiztunak aktibatzeko eta euskararen baldintza sozialak hobetzeko. Elkarrekin ari gara lanean, bateko eta bestekoak, indarrak metatuta ahal handiagoa izango dugulakoan. Elkarrekin bide berrien bila, bost urte barru joera alda dezakegula sinetsita. Gogotsu eta bizi, inertzia aurka daukanak lana baitu eguneroko afana.

Kategoriak Sailkatugabeak | Erantzun

Elkarrekin bide bila

ARGIA, 2017.06.25

Maiatzaren 18a, Hernaniko Orona Galleryn. Ehun lagun bildu ginen, Gipuzkoako aldundiak deituta, Euskara 4.0 dinamikaren bueltan. Ia bi orduz aletu genituen euskararen prozesuan aurrera egiteko jorratzen ari garen bilaketak. Hizlariak, jardun esparru ezberdinetakoak: GFA (Diputatu nagusia eta biok, Ogasuna, Kabia), EHU, HPS, Euskaltzaleen Topagunea, Soziolinguistika Klusterra, Hekimen, Euskalit eta Mondragon korporazioa. Euskararen biziberritze prozesua bidegurutzetik aurrera eramateko, elkarrekin bide bila gabiltza mota askotako erakunde eta eragileak; lankidetza emankorrean eta berrikuntza aldartearekin.

 

Bitxia izan zen ARGIAk han bertatik idatzitako kronikari jarri zion izenburua: “Euskalgintzaren zati bat eta Gipuzkoako Aldundiaren arteko lankidetza” Ez nuen oso ondo ulertu, baina egunkari ingeles haren izenburu famatua ekarri zidan gogora: “Mantxa itsasarteko behe-laino itxiak isolatuta utzi du kontinentea”.

Txantxak alde batera, nabari diren mugimenduak serioak eta sakonak dira. Neronek ikusi ditut ezin argiago aldundian egiten ari garen partaidetza prozesuan. Aurten bigarren fasea osatu dugu, eta oso bistakoa izan da partaide gehienak ez gaudela orain bi urte geunden toki berean.

Publiko eta nabarmena izan da, norabide berean, Udaltop jardunaldian gertatu dena. Gizarte aktibazioaren gaurkotasunak eta proposamen berritzaile baten iragarpenak eraginda, gainezka egin zuen izen-emateak, eta itxaron zerrenda ere ireki behar izan zen. Ohiko kopurua ia bikoizten zuten partaideek ‘itxaropentsu’ hartu zuten HPSk eta Euskaltzaleen Topaguneak elkarrekin landutako proposamena, Euskal Herri osoan aktibazioa sustatzeko lan ildo baten inguruan. Ilusio giroan bukatu zen jardunaldia eta inoizko baloraziorik altuena jaso du ondorengo inkestan.

Hiztun komunitate emantzipatua eta indartsua aldarrikatzen dugunontzat, dinamika hau oso pozgarria da; erakunde publikoak eta gizartekoak lankidetzan natural aritzea, urte luzez amestu dugun zerbait. Esango nuke eraikitzen ari garela ‘gu’ berri bat, zabala, komuna, bateratzailea, euskararen inguruan.

Ez da batasuna, bateratasuna baino; ez da ibilbide bakarra, ibilbideen sinkronizazioa baino; ez da helburu monolitikoa, helburuen konstelazioa baino. Gizarte konplexua gara, ez dugu uniformerik behar. Bai, ordea, interes komunen alde lankidetzan jarduteko kultura. Euskara biziberritzen, esaterako.

Kategoriak Sailkatugabeak | Erantzun

Benetako ipuina

2017.06.16

Behin batean, EAEko hizkuntza arduradunak esan zuen euskararen biziberritze prozesuan beharrezkoa zela erakunde publikoen eta gizarte eragileen arteko lankidetza, horrekin egingo zela jauzi handi bat aurrera. Eta adibide argia emate aldera, gobernuaren izenean eta gizarte mugimendu euskaltzaleko arduradunarekin batera, proposamen zehatz bat aurkeztu zuen, lankidetzan garatutakoa eta irekia erakunde publikoei eta eragileei.

Nafarroako hizkuntza arduradunak azaldu zuen lurraldean lehen aldiz egin dutela plan estrategiko bat euskararentzat; bikoiztu egin dutela euskararen aurrekontua; eta, udalek hala eskatuta, milaka herritar asko ihesi doazela zonalde ez erdaldunetik zonalde mistora. Baita nafar arartekoak arrazoia eman diela, ihes horrekin eskubide eta berme gehiago lortzen dituztelako.

Iparraldeko hizkuntza arduradunak azaldu zuen lehen aldiz egitura administratiboa dutela, hizkuntza politikan eskumenduna, eta azken urteotako neurriekin dagoeneko lortu dutela hiztun galera etengabeari galga jartzea.

Azkenik, hirurek batera iragarri zuten lankidetza hitzarmen bat sinatzekotan direla.

Ipuin hau benetan gertatu da asteon, Bilbon.

Kategoriak Sailkatugabeak | Erantzun

Euskara 4.0

2017.05.12

Industria hasi zen, baina gero eta esparru gehiagotan erabiltzen da 4.0 marka. Adierazten du teknologian eta metodoetan belaunaldi berri baten etorrera, gauzak egiteko modu aurreratua.

Gipuzkoako Aldundian 4.0 moldean ari gara, hizkuntza gaietan ere. Legealdi hasieran esan genuen, diputatu nagusiaren ahotik, euskararen biziberritze prozesuan bidegurutze batera ailegatuta geundela, bide berriak elkarrekin bilatzeko ordua zela.

Ba horretan gabiltza aldundian, beste euskal administrazioekin eta, bereziki, euskararen gizarte erakundeekin batera, pentsatzen: “zer egin behar dugu diferente eraginkorrago izateko?”

Bi urte pasata, bilatze lanaren lehen emaitzak erakutsi nahi ditugu. Aurkezpena datorren astean egingo dugu Orona Galleryn, eta uda ondoren eskualdeetan ibiliko gara, tokiko eragileekin lankidetza sendotzen.

Aurrez, ostiral eguerdi honetan Udaltop jardunaldian agertu da 4.0 moldearen adierazle ezin argiagoa: Jaurlaritzako HPSk eta Euskaltzaleen Topaguneak elkarrekin landu ondoren aurkeztu dute gizarte aktibazioan lankidetzan jarduteko lan ildo bat, epe luzekoa, erakunde publiko eta gizarteko guztiei zabalduko zaiena. Ona!

Kategoriak Sailkatugabeak | Erantzun

Hiru egun, amets egiteko

Europako hizkuntza-aniztasunaren foroa, hizkuntza eskubideak bermatzeko protokoloa barne, ostegun eta ostiralean; protokoloaren aurkezpen publikoa, larunbatean. Hiru egun bete, entzuteko, ikasteko eta harremanak lantzeko. Hiru egunotan -eta honainoko bidean- bizi izandakoak aukera ematen du amets egiteko.

presentacion-del-nuevo13605967_27173_1protokoloa

Korapiloa

Korapilo bihurria azaleratu zuten 2015eko udal eta foru hauteskundeek. Aurrez goi-bileraren eta protokoloa lantzeko hitzarmenaren aurka egin zutenek erabat kontrolatzen zuten patronatu berria. Are bihurriago, hitzarmena salatuz hitzordu zehatza ere bazegoen epaitegian urrirako. Lehergailuaren eztandarako atzera kontaketa hasia zegoela osatu zen desaktibazio komandoa: Miren Azkarate, Paul Bilbao, Xabi Paya eta laurok. Joxean Muñoz eta Iker Martinez de Lagos izan genituen ezinbesteko lagun. Eskuzabaltasun itzela egon zen alde guztietatik; horri esker, emaitzak etorri ziren bata bestearen segidan: goi-bilera eta protokoloa bereiztea, epaitegia -eta leherketa- saihestea eta, hamabost zirriborro landu ondoren, hamaseigarrenean alde guztiek akordio berria sinatzea. Une horretan aski zitzaigun azken emaitza –hiru egun hauek- txukun samar irtetea.

Unesco etxea

Akordio berriak protagonista bihurtu zuen ordura arte antolakuntzan kide soil zena: Unesco etxeak antolatuko zuen Foroa (goi-bilera bakarrik goi-agintarienak omen). Gurdia abian zela igo behar izan zuten gainera; hala, ez zen erraza izan bi dinamikak –foroa eta protokoloa- indartzea, bakoitza berean eta besteari adi. Baina hemen ere lan bikaina egin da. Eta ez bakarrik Unesco etxea uztartu da euskalgintzarekin; gainera lortu du Unesco ere parte garrantzitsua izatea azken emaitzan.

Unesco

Ez zaio gehiegi erreparatu, baina seguruenik Nazio Batuen erakunde honek eman du hiru egunotako albisterik esanguratsuena: bere hizkuntzen Atlas berriaren norabidea. Atlas berri hau otsailean aurkeztuko du Unescok Parisen, duela 20 urte sortu zuenaren ordez. Orduan arriskuan zeuden hizkuntzak kokatzen zituen soilik, haien iraupenaz kezkatuta. Aldiz, jauzi luzea egin eta Atlas berriak munduko hizkuntza guztiak jasoko ditu, hizkuntza-aniztasuna bermatzeko politika aktiboak sustatuz. Komunitate txikientzat albiste ezin hobea da: Unesco gure lankide izan daiteke aurrerantzean, gure bozemaile munduko aginte-gune gorenetan, bestela iristen ez garen tokietaraino igo gaitzakeen eskailera. Ederra litzateke DSS2016ak utziko duen ondarearen baitan Unescoren bulego edo egoitza egonkor bat geratuko balitz Donostian, lankidetza hori bideratzeko ‘Donostiako protokoloa’ren bueltan.

DSS2016

Iritziak jasoko dira kultur hiriburutzaren gainean, balantzea eta balorazioa egiteko ordua heldu bai da. Nik meritu handi bat eman behar diot: hizkuntzen esparruan egin duen ekarpen bikaina. Lehenik eta behin, euskarak eta komunitate euskaldunak presentzia handia eta duina izan du urteko programak, ohikoaren oso goitik. Aldeak alde, Bartzelonako Joko Olinpikoetan katalana ‘ikusi’ genuen bezala ikusi dugu euskara eta euskalduna aurten, ezohiko tokian eta mailan.

Hori gutxi ez, eta bigarren ekarpena azpimarratu nahi dut: euskal gizarteari bistaratu dio Europan –eta munduan- dagoen hizkuntza-aniztasuna, hizkuntza hegemonikoetatik harago. Ikuspegi berri honek baditu bi bertute: bat, gure ahaleginaren neurria ematen digu, lortu dugunaren tamaina, hizkuntza gutxituen tropelean aurrean bai gabiltza; bestetik, erantzukizun galanta ezartzen digu gu baino ahulago dauden komunitateekin, haientzat bidegile bai gara, bidelagun izan gintezke. Elkartasun linguistikoaren ideia aipatu da egunotan. Uste dut asko daukagula emateko eta asko jasotzeko. Ziur nago emate eta hartze horrek bizkortu egingo dituela gure eta beste guztien prozesuak.

Protokoloa

Foroan zorroztasuna nabari bazen, protokoloan emozioa izan zen nagusi. Larunbateko hitzaldietan pasioa egon zen; giroan, berotasuna. Honetan ere osagarri izan dira bi ekimenak. Zorroztasun teknikoa behar dugu lege markoen azterketan edo protokoloa bera lantzean; pasioa behar dugu gero, lege aukerak nahiz tresnak hizkuntza berdintasunaren -elkarbizitza justuaren- mesedetan erabiltzeko.

Duela urte eta erdi korapilo bihurri zena, bi ekimen arrakastatsutan bihurtu dugu. Korapiloa askatu ahala emaitza txukun batekin konformatzen ginenok, bereziki antzematen dugu egindakoaren neurria eta emaitzaren bikaina. Gure itxaropenik onena ere gainditu du hiru egunotakoak.

Uste dut badugula motiborik egindakoaz harro egoteko, eta etorkizunaz amets egiteko.

Kategoriak Sailkatugabeak | Erantzun

Kontzertazioa

argiaArgia, 2016.10.23

Ituna edo hitzarmena behar zuen, baina hiztegiaren kontra ere eutsi egin diot hitzari, bide bat egina duelako gurean: baditugu ikastetxe kontzertatuak, eta baita euskaltegiak edo ospitaleak. Beste hamaika ekimen ditugu hitzarmen bidez funtzionatzen dutenak, baina ez da gauza bera. Nolabait esateko, kontzertazioak iraun egiten du, hitzarmenak tarteka erori egiten dira.

kontzertazioaBi kasuetan funtzio soziala duten ekimenez ari gara, gehienetan gizartetik sortuak, eta erakunde publikoen dirua jasotzen dute bere jardueraren funtzio soziala mantendu eta garatu dezaten.

Europan ezohikoa den tamainan daukagu Euskal Herrian gizarte ekimena, eta hori kapital soziala da, aberastasuna. Parean daude erakunde publikoen ahalmena eta baliabideak. Biak ondo uztartu direnean lortu ditugu emaitza bikainak. Eta biak uztartuta lortuko ditugu aurrerantzean ere. Alegia, kontzertazioa sakontzeko eta hedatzeko bideak aurkitzea komeni zaigu.

Lehenik eta behin, lankidetzarako konfiantza areagotu beharra dago; oraindik bada zer hobetua esparru askotan. Bigarren, uztarriaren kalitate juridikoa gorenera eraman behar da; errazegi ezartzen zaizkio lankidetza publiko-sozialari helegiteak edo susmoak. Azkenik, ikuspegiak adostu behar dira erakunde publiko eta gizarte ekimenaren artean, honen jarduerak bete dezan bere funtzio soziala, eta bi aldeen artean osagarritasunik handiena egon dadin.

Aplika dezagun goian esandakoa euskal komunikazioaren esparrura. Badago zati bat publikoa –EITBren ‘euskal’ atala- eta bigarren bat diru laguntzak jasotzen dituena, euskararen sustapenean duen eraginagatik. Esparru horretan badaude 1.000 profesionaletik gora, baina kostata lortzen da arrakasta –hau da, eragin indartsua- noizean behin, han edo hemen.

Gainera, euskal hedabideak murgilduta daude komunikazio orokorraren bilakaera azkar eta kontrolik gabean. Galderak pilatu egiten dira: iraungo du egungo telebista ereduak ala mila pantailetan zatikatuko da? Egongo da egunkaririk paperean etorkizun hurbilean ala egunerokoa osorik doa Internetera?

Demagun gurean adosten dela hamar urte barrurako ikuspegi bat, telebista publikoaren eta prentsa idatziaren etorkizuna barne; eta zehazten dela funtzio sozial bat hainbat helbururekin lotua –hizkuntza eta genero berdintasuna, bizikidetza…- Eta demagun kontzertatzen dela egitura ezberdinen arteko artikulazioa lankidetzan jarduteko, eta adostutako funtzio sozialari dagokion finantzazio partekatua eta egonkorra. Orain baino hobeto genbiltzake, edo?

Orduan, zergatik dago antzeko zerbait oso garatua –esaterako- euskaltegietan eta komunikabideetan ameskeria dirudi?

Kategoriak Sailkatugabeak | Erantzun

Oasia

Behin datorren asteko hauteskundeak pasata, ia hiru urteko oasia irekitzen zaigu hauteskunderik gabe. Europakoak egon daitezke tartean, baina horiek ez dute oraindik interferentzia handiegirik sortzen euskal politikan.

oasia

Eta asko komeni zaizkigu oasiak, oso nabarmena delako hauteskunde usainak zorabiatu egiten dituela alderdiak. Oraindik urrun dauzkagu kanpaina erakargarriak, edukien gaineko eztabaida piztuko dutenak; eta soberan gaiztakeria batzuk, edota zaindu beharreko hainbat gai harrika erabiltzeko joerak.

Hauteskunderik gabeko oasia dator eta aprobetxatu behar genuke herri ikuspegitik airean ditugun galderak egiteko, lehenik nork bere buruari eta gero elkarri. Euskalgintzan esaten ari gara hizkuntzaren biziberritze prozesua bidegurutzean dagoela, baina uste dut orotara gaudela despiste handi baten erdian. Zehaztu gabe ditugu gure egitasmo politiko ezberdinak eta ezinbesteko ditugun hainbat azpiegitura, hala nola, euskal komunikazio sistema, edo liburutegi nazionala, edo kultur eredua, edo garapen sozio-ekonomikoaren markoa, edo…

Ea hiru urteko oasia baliatzen dugun gure herriaren etorkizuna irudikatzeko eta prestatzeko.

Kategoriak Sailkatugabeak | Erantzun

Euskararen herria

argiaArgia, 2016.06.12

Nafarroan aldaketa politikoa gobernuan nabarmendu da baina maila bertsuan aldatu dira udalak eta kontzejuak; eta hauek biltzen dituen federazioan udal euskaltzaleak

euskara_herria__1365495794

dira nagusi. Ez daukat ahazteko irratian Tuterako alkatea –Ezkerrakoa- euskaraz entzuteak eragin zidan emozioa.

Autonomia erkidegoan EUDELen inguruan akordio politiko zabala egon da eta baita udalen legea adosteko ere. Kasu honetan, azpimarratzekoa da euskararen aldeko konpromisoa indartu izana, bai legean eta bai elkargoan.

Eta Iparraldean udalen gehiengo zabalak dagoeneko onartu du haien elkargoa, hizkuntza politikan ere eskumenak izango dituena. Okerrik ezean, urte berriarekin abiatuko da eta aurrekontu polita aurreikusten zaio.

Gauzak horrela, uste dut eskura daukagula euskararen herria antolatzeko aukera udalgintzatik. Udal elkargoen arteko lankidetza normala da, eta lege orokorrek erraz onartzen dute ondasun komun immaterialak –kultura eta hizkuntza- kudeatzeko. Alde horretatik, Europako legedian aukera balegoke. Eta gurean borondatea? Zertan da euskalgintza?

Euskararen inguruan gogoeta ugari dabil azken urteotan. Biziberritze prozesua bidegurutze batera iritsi dela eta, euskaltzaleon buruak dantzan jarri dira. Esanguratsua izan da Berrikusi eta berrikasi dokumentuak herriz herri egin duen ibilbidea, edota Patxi Saez-en Elefantea ikusi proposamenak izan zuen hedapena, sarean eta bestela.

Uste dut orain arteko emaitzarik biribilena dela HPSren Euskararen Aholku Batzordeak aho batez eta ilusioz onartu berri duen Eta hemendik aurrera zer? dokumentua. Esango nuke hor finkatu direla etorkizuneko hizkuntza politikaren kontzeptuak eta ikuspegia, hor dagoela egitekoaren enborra.

Beste bi ekimen aipagarri: lehena, Eusko Ikaskuntzak gidatzen du eta bi urteko ortzimugarekin ari da lanean. Hastapenetan badago ere, anbizioa eta berritasuna dario, eta jarraitu beharrekoa da. Bigarrena da Gipuzkoako aldundian euskararen gizarte erakundeekin hasi dugun parte hartze prozesua. Zer egin behar dugu diferente eraginkorrago izateko? galdetu diogu geure buruari eta ahalegin berezia egin dugu metodologian ere berritzaile izateko. Ilusioa sumatu dut prozesuan, eragileon jarduera berrasmatzeko prestutasuna; eta deigarria egin zait oraintsu arte nagusi ziren ikuspegi zenbaiten kotizazio baxua.

Labur: aukera badago euskararen herria artikulatzeko udal elkargoak oinarri, eta borondatea sendotzen ari da euskalgintzan bide eta molde berriei ekiteko.

Eta euskararen herria indartuta, biziberritze prozesuan jauzi egingo genuke eta hiztun komunitatea eraginkorragoa litzateke erabaki orokorrak hartzeko orduan.

Kategoriak Sailkatugabeak | Erantzun

Krisi aktiboa

Aspaldi gabiltza euskalgintzan egungo egoerarentzat izen argi baten bila. Erabili ditugu apalaldia, bidegurutzea, ziklo amaiera, ziurgabetasuna… Hitz egin dugu elefanteaz eta paradigmaz. Esan dugu prozesuak goia jo duela, golde aroan gaudela, berrikusi eta berrikasi beharrean….

Iñaki Marko soziolinguista zorrotzaren lan dokumentu batean aurkitu dut ondoko puska:

Microsoft Word - Documento1

Eta asko gustatu zait  krisi aktiboa kontzeptua, primeran uztartzen dituelako egoeraren larria (krisian gaude) eta jarreraren norabidea (lanean ari gara krisitik irteteko)

Nik behintzat, eta Iñakik baimena ematen badit, izen hori erabiliko dut aurrerantzean.

Kategoriak Sailkatugabeak | 2 erantzun