Katalunia independentea ekonomikoki bideragarria dela dioten bi aditu.

Asko idatzi eta hitz egin izan da  Katalunia askearen bideragarritasun ekonomikoaz. Aurka boteretik eta estatusetik, emozioekin jokatuz eta beldurra eragiteko asmo hutsarekin.  Alde beste askok Katalunia independente baten bideragarritasuna garbi ikusten dutelako.

Post honetara  bi ekonomilari eta  irakasle ospetsuren iritziak ekarri nahi ditut. Batetik, Niño Becerra irakaslea, egitura ekonomikoan eta makroekonomian aditua, eta bestetik Joseph Stiglitz Nobel Saria globalizazioa eta honen eraginak herrialde desberdinetan aztertu dituena.

Biño Becerrak Noticias taldeko aldizkariek egindako elkarrizketan ez zuen zalantza izpirik Katalunia independente baten bideragarritasun ekonomikoaz. Arazoak Espainian kokatzen zituen independentziaren hipotesian 23.000 milioi gutxiago jasoko omen dituelako Erreinuak eta bere BPGaren %20a desagertuko omen delako.

Ideia interesgarri bat dago elkarrizketan. Uste du Katalunia esperimentu bat dela Estatuen Europatik Erregioen Europarako bidean. Nik uste horrela bada hobe zutela beste estatu bat aukeratzea esperimentua arrakastarekin amaitu nahi izatekotan behintzat.

Stiglitzek berriz, El Economista aldizkarian zioenez Katalunia erabat bideragarria izango litzateke baita Eurogunetik kanpo.

Aurrekoekin lotuta astean jakin dugu  txirotasun eta bazterkeria sozialaren arriskuan daudenen portzentajeak oso handiak direla Estatuaren hegoaldean: %44,6 Kanariar Irletan, %41,9 Ceutan eta %41,7 Andaluzian.  

Marko honek  klabe ekonomikoetan (espainia handiarena eta beste gako batzuk ahaztu gabe) azaltzen du  zein den eta zein izango den gaur gaurkoz Espainiako politikarien jarduera: bideragarria dena, itotzen saiatuko dira erne ez dadin, eta diruak aberririk ez duenez ikusten ari garen bezala bide erdia eginda dutela esan genezake.

Amaitzeko ez nator bat enpresen egoitza sozialen aldaketei  garrantzia kentzen dietenekin. Ez dute ondorio handirik ekarriko gaur bezala jarraitzekotan, baina zer gertatuko litzateke Katalunia independente baten hipotesian erabakigune guztiak Kataluniatik kanpo baleude? Zer Iberdrola edota MCCko, Laboral  Kutxa edota Kutxabankeko  egoitzak Euskal Herritik kanpo baleude?

Artikuluak interesgarriak direlakoan hemen Niño Becerrarekin elkarrizketa eta Joseph Stiglitzen iritzia

Oñati lanaren paradisu.

Oñatiarrok arraroak garela esaten dute bergarar baztzuek zer esan ez dakitenean. Niri irribarrea eragiten dit, baietz esan eta aurrera jarraitzen dut. Baina jakinekoa da gauzak hainbeste aldiz errepikatuta norbera sinestera ere iristen dela. Hor arriskua.
Horrelako zerbait gertatu behar zaigu langabezia kontuekin. Hainbeste aldiz irakurri behar izaten dugu aldizkarietan, Oñati estatuan langabezia txikiena duen herria dela, guztiok sinesten amaitzen dugula, lan duin bat ez duenak edo besterik gabe lanik ez duenak izan ezik. Horiek nekez egingo dute bat hedabide batzuek noiz behinka eskaintzen diguten irudi idilikoarekin
Astean, Cambio16 aldizkariak argitaratutako artikuluari (nahiko itxurosoa), lehenago El Paisek, La Vanguardiak, El Paiseko ekonomia sailak, edota Tiempo de Hoyk argitaratutakoak gehitu behar zaizkie. Zerrenda hau hautaketa bat da, benetakoa askoz luzeagoa delako
Azkenean sinetsi egingo dugu arraro samarrak izateaz gain lan egin nahi duten guztiak lanean ari direla Oñatin, eta lanik egiten ez duenak ez duelako nahi dela. Ni lehenengoa onartzeko prest nago, baina bigarrenarekin bat egitea kosta egiten zait, izan ere guztiok dakigu gazte dezente lanik gabe, edota bere trebezia eta prestakuntzak mereziko luketen lana aurkitu ezinik ari direla, behin-behinekotasunean murgilduta eta mila euroko soldaten marraren inguruan.

 

Minotauro globala

Yanis Varoufakisek, egungo Greziako finantza ministroak, El Minotauro Global izenburuko liburua idatzi zuen 2011n. Gazteleraz ere irakur daiteke Capitán Swing editorialak argitaratuta.
Ezaguna den bezala, Minotauroa Kretako labirinto batean bizi zen munstroa zen, erdi gizaki erdi zezen, eta inguruetako herriak bera elikatzeko dontzeilak eramatera derrigortuta zeuden. Minotauro globalaren azala
Honela irudikatzen du Varoufakisek 2007ko krisia arteko munduko ekonomia. Minotauroa, noski Estatu Batuetako ekonomia da, eta ekonomia sozialista erori arte superabitak sortzen zituen ekonomia, defizit bikoitz bat sortzen hasi zen Sobiet Batasunaten erorketarekin batera: aurrekontuen defizita eta defizit komertziala. Nola elikatzen zen Minotauro hau? Soberakinak sortzen zituzten lurraldeetako elikagaiekin (produktuak nahiz dirua); Alemaniak, Japonek edo Txinak, eta oro har, munduak eskaintzen zizkion elikagaiekin hain zuzen.
Beldurgarri gizendu zen munstroa 2007-2008an inplosionatu zuen arte, aspaldian ezagututako krisi finantzario eta ekonomiko larriena sortuaz: Bankuen krisiaren ondoren enpresen itxierak etorri ziren, familia ekonomien porrotak, langabezia ikaragarria, soldaten murrizketak, eta jakina, Minotauroa globala zenez, mundu zabalera hedatu zituen bere leherketaren (inplosioaren) ondorioak.
Minotauroa hilik Minotaurokumeak piztu ziren: Alemania eta Iparraldeko lurraldeak Europan, Errusia, Txina eta beste hainbat kume. Baina Minotauro berriek dontzeilekiko lotura hertsiak sortzen jakin dute elikadura bi norabidetako hoditik ibili araziz: nik emango dizut diote, baina zuk ere emango didazu edo ematen dizudana itzuliko didazula bermatuko duen neurriak hartu beharko dituzu zure etxe barruan. Greziak Europako Minotauroa hautatua du, eta hor agertu zaigu Varoufakis, Teseo modernoa bailitzan Minotauroarekin amaitu nahian. Ezinean, agian Ariadnaren haria falta zuelako itzulerako bidaia egiteko, Hiru buruko munstroa nola gainditu zaion ikusi eta buru makur itzuli da Atenasera hainbat jakinarazpen jasota.
Orain Teseo bere lurraldean da, eta han hasten da bere benetako eginkizuna, egoera sozio-ekonomikoa latza delako diotenez. Bertan eta bertako hiritarrentzat lan egitea dagokio eta lan horren emaitzen arabera epaituko dute greziarrek. Lan gabezia eta kanpo zorra murriztea lan kontrajarriak dirudite; Zergen iruzurrarekin amaitzea eta zerbitzu sozialak hobetzea berriz lerrokatu daitezke. Puzzlea ordea zaila da eta lortutako emaitzek eta herrikideentzat ekarritako hobekuntzek esango dute Teseo modernoa garaile izan den ala ez, bere borroka ez delako izan behar Minotauro baten edo bestearen aurkakoa, bere herritarren ongizatearen aldekoa baizik.
Liburuetako jakituria baino dezente gehiago beharko du.

Amaitu da bidaia

Amaitu da bidaia. Alfa taldea urtebete konkurtsoan egon ondoren hartzekodunekin taldearen etorkizuna berma dezakeen hitzarmenera  iristeko unean dagoela jakin dugun astean, etxetresnak likidazioarena hartu duela irakurri  dugu urte askoko historia arrakastatsuari amaiera emanaz. Hartzekodunen konkurtsoaren helburua likidazioak eta enpresen itxierak saihestea izanik, denboraz, eta irtenbide  posibleekin iristea derrigorrezkoa izaten da. Bideragarritasun plan bat eskuan, hartzekodunekin hitzarmen bat lortzea ezinbestekoa izaten da enpresaren (edo enpresena, hartzekoduna ere antzeko egoeran egon baitaiteke) biziraupena ziurtatzeko.

Baina hori guztia denbora agortu aurretik egin behar izaten da, partidaren luzapenean sartu aurretik. Kasuan, dirudienez, partida amaituta zegoen emaitza aldatzen saiatu nahi izan dutenerako.

Etxetresnen bukaera porrot kolektibo mingarri bat da. Mingarria bazkide asko bere bizitzako aurrezki barik geratuko direlako; beste asko, bazkide ala ez, partaidetza berezietan sartutakoa galduko dutelako,  eta bazkide langileak  lan barik utziko dituelako,  seguru asko  drama bat baino gehiago sortuaz. Porrot kolektibo bat da, bertako bazkideena, MCCrena eta orokorrean kooperatiben mugimenduarena,  ez duelako jakin etor zitekeena aurreikusten edota ikusi arren, eta hau okerragoa da, beste toki batera begiratzea nahiago izan dutelako.

“Egoeraren berri ez geneukan”, “inork ez zigun hain egoera larrian geundenik esan”, eta horrelakoak ere entzun diegu bertako lan bazkideei. Harridura eragiten dute esaldiok, Kooperatibak desegitearen arrazoien artean eta kasuari dagokiona, honako hau dagoelako,  baltzu-kapitala, estatutuetan ezarritako gutxieneko kapitalaren azpitik 12 hilabete jarraian egotea, kapital ekarpen berriak egin gabe, eta   egoera honetara ez delako gauetik goizera iristen. Garagartzako plantak ez ziren salduko likidezia beharik ez bazegoen edota irabazi atipiko batzuk behar ez baziren.  Korporazioak berak ez zituen 300 milioi bideratuko azken urteotan beste kooperatibei kenduta, egoera oso larria izan ez bazen.

Orain  diotenez, likidazioak ez du drama sozialik ekarriko. Jakina ekarriko dituela. Agian gutxitu egingo dira bateko eta besteko Gobernuek euren eremuko filialei emandako abal eta laguntzen bidez, baina gurean lanpostu suntsiketa garrantzitsuak izango dira. Horrek  betik dakartza ondorio sozial latzak. Agian langile bazkide gehienen arazoa konponduko da epe ertainean, baina hauentzat gordetako lan postu berriek beste pertsona batzuen esperantzen suntsipena ekarriko du. Ez da drama sozialik ekidingo korporazioak dioen bezala, asko jota beste pertsona batzuei atxikiko zaie drama hori.

Kooperatibismoak badauka zer ikasi honetatik. Garai onenetan arrakasta eredua izan dena eta aberastasuna sortzeko balio izan duenak, ez du jakin ekaitzei aurre egiten. Prestatuta al dago kooperatibismoa egoera zailei aurre egiteko? Eta prestatuta badago, zerk egin du kale kasu honetan?

Erorketa iragarri baten kronika?

Uda oporren amaieran esan zidan lagun batek Fagorren benetako egoera oso larria zela; ordura arte kaleratutakoa baino askoz larriagoa. Kasu eginda ere ez nuen uste hainbesterainokoa izango zenik.

Eskualdeko eta Euskal herriko traktore izateaz gain gauzak egiteko beste filosofia batean oinarritu da Fagor. Munduan zehar eredu sozial bihurtu den ikuskera izan da. Baina eredu sozialak ez daude krisien erasoetatik libre, eta zazpi buruko munstroak Arrasateko dragoia garaitu du momentuz behintzat.

Eredu bakoitzak bere berokiak ditu krisiari aurre egiteko. Kooperatibei dagokionez beti goraipatu izan dira soldatak berregokitzeko duten malgutasuna edota baten lan soberakinak beste batean  birkokatzeko duten gaitasuna. Hau guztia ez da nahikoa izan kasuan, eta konkurtsora deitu beste irtenbiderik ez du izan. Orain, futbol zaletuek igandero entrenatzaile izatera jokatzen duten bezala, estratega izatera jokatzen dugu arazoa bere sakontasunean ezagutuko bagenu bezala, zer dagoen gaizki eta zer ez zen inoiz egin behar azpimarratuz tabernako edo kaleko berbaldietan. Fagor gurean sortua  da eta islatzen duen mezua ikaragarri ederra da: Bospasei gaztek hutsetik sortutako ekimena, herri eta hein batean eskualde batek elikatutako egitasmoa, berrikuntza eta  arriskuei aurre egiteko harrotasuna, demokrazian oinarritutako eredu justuagoa,  elkartasunaren paradigma…

Hori guztia eta gehiago, baina krisiak ez dio barkatu. Haize ufadek eta marrumek itsasontziaren masta nagusia hautsi dute hondoratzeko beldurra eskifaian zabalduaz, eta beldurrak  geldiarazten  gaitu eta erabakiak hartzeko argitasuna ilundu egiten du. Horrela erabakiak hartzen direnerako aukera asko galtzen dira bidean.

Seguru asko arazoa ez da finantzarioa bakarrik, ez da injekzio finantzario batekin konpontzen, eta egitura merkatuaren beharretara egokitu ezean etorkizun iluna izango du horizonte hurbilean.  Salba daitekeen enplegua ziurtatuko duen bideragarritasun plan bat ezinbestekoa da finantzazio plan batek bakarrik ezin duelako arazo ekonomiko bat estali.

Gipuzkoan ikur diren beste enpresa batzuk ere pasa dira egoera honetatik. Irizar eta Erreala dira azken adibideak, baina CAF bera ere ez da beti ibili gaur egun bezala. Balentziaga edo Zamakona untziolak dira aurrekoekin batera krisi sakonetik bideragarritasun plan on batekin atera daitekeela erakusten duten beste eredu batzuk.

Ez dute erronka makala Fagorreko kudeatzaile eta bazkideek balore kooperatiboak baztertu  gabe esku artean duten arazoari buelta eman nahi badiote. Kapital elkarte batek ERE bat eska dezake langileentzat eta berregituratzeari ekin. Bide horiek itxita daude jabe eta administratzaileentzat. Kooperatibek, eta kasuan Fagorrek beste bide batzuk urratu beharko dituzte aurrera egin daitekeen guztiarekin aurrera egin ahal izateko. Dagoeneko berandu ez bada,eta urak pasa ondoren presa eraikitzeari ekin ez badiote.

Asma bezate guztion onerako izango baita.

Pentsioak berrikusteko formula erraza.

Urteetan aurrera joan ahala, egunen batean lan egiteko zigor biblikotik libre geratuko garela pentsatzen hasten gara. Data hori gerturatzen ikusten dugunean hasten zaizkigu kezkak: ze pentsio izango dugun da lehena, eta hori bezain garrantzitsua, behin zigorretik libre geratuz gero, zertan eman denbora librea.

Orain arte, kasu askotan behintzat, bigarren kezkak buruhauste handiagoak eman izan ditu, lehenengoa algoritmo sinple batzuk erabiliaz argitzen zelako. Esan behar da kasu askotan algoritmoaren interpretazioa baino, algoritmoaren emaitza izan dela kezka erretiroa hartu dutenentzat.

Gizarte Asegurantzako kutxa hustear dagoela eta, pentsionistak entretenituta edukitzeko algoritmo berri bat asmatzen aritu da aditu talde bat. Form1369596827_040463_1369652554_noticia_normalula berriak abantaila galantak eskainiko dizkio denbora zertan eman ez dakienari. Aurrerantzean, orduak eman beharko ditu formula bera ulertzen eta inoiz ulertzea badu  ez du denbora gutxiago beharko pentsioaren balioa nola handitu edo txikituko (normalean) zaion kalkulatzen. Denbora nola erabili erabakitzen arazoak zituenari amaitu zaizkio. Aurrerantzean ez du mota honetako arazorik izango aditu talde honi esker.

Aitzitik, perretxikoak biltzen, hirugarren adinekoentzako geletan matrikulatua, edota antzerki taldean murgilduta bere bizimodua antolatuta zuenarentzat buruhauste berri bat. Nola ulertu formula madarikatua!

Mugarik gabeko aitona-amonak Gobernuz Kanpoko Erakundeko kideentzat ere arazo bihurtu daiteke. Eurentzat eta euren seme-alabentzat. Ez da harritzekoa izango formula hori interpretatu nahian bilobaren bila ikastolara joan behar zuela ahaztu eta irteteko orduan haurrak irakasleen eskuetara atxikita geratzea ikastoletako atarietan aittaittaren edo amamaren zain.

Lehen buruhauste gutxi eta orain bat gehiago! Hori, pentsio duin bat duenak, ze besteak nahikoa izango du hil amaieraraino nola iritsi pentsatzearekin.

Bateon batek formula ulertu badu, bidal dezala interpretazioa iruzkin gisa blog honetara. Eskertuko diot. Niri ere kontu hauetan pentsatzen hastea komeni zait eta.

Barne Produktu Gordina ala Barne Zoriontasun Gordina?

Barne Produktu Gordina mintzagai dugu berriro. 2013an zenbat jaitsiko den da eztabaida. Ez dago adostasunik. Batzuek kopuru bat, besteek beste bat, urte amaierara itxoitea onena. Orduan seguru jakingo dugu zein izan den 2013ko jaitsiera baina %2tik %1etik baino gertuago ibiliko dela dirudi, eta 2006ko mailatik gertu ibiliko garela ere bai. Aterta kontuak KPIa zenbat igo den kontuan izanik.

Ezin esan kezkatzen ez gaituen gaia denik, gure ingurura ere hurbildu baitira egoera honen ondorioak eta sortzen ari diren giza tragediak egunero betetzen baitute gure egunkarietako orriak. Bhutan_Royal_Wedding.jpg_full_600

Batzuek diote BPGa ez dela herri baten bizitza maila neurtzeko parametro bakarra. Bhutaneko erregea aurrerago joan zen eta Barne Zorion Gordina kontzeptua asmatu zuen, edo asmatzea agindu zuen horretarako baita errege:  BPGaren taulan azkenengotakoak garenez, neur dezagun gure zoriontasuna pentsatu omen zuen; honetan seguru herrialde bat baino gehiago aurreratzen dugula eskalan.

Ez du arrazoirik falta neurri batean, dirua ez delako zoriontasuna bermatzen duen faktore garrantzitsuena, nahiz eta onartu behar dugun bere eragina duela.

Kuriositatez hasi naiz Barne Zoriontasun Gordinaren gaia aztertzen eta iruditu zait gurean ere izan dezakeela aplikazio praktikorik. Zer da BZGa? Herri bateko hainbat faktore neurtzen dituen bateria konbinatu bat da: Ongizate  psikologikoa, denboraren erabilpena, komunitatearen bizkortasuna (bitalitatea, bizinahia),  Kultur aniztasuna eta erresilentzia, osasuna, hezkuntza, ingurumen aniztasuna, bizitza maila eta gobernu ona.

Bizitza maila eta faktore ekonomikoak ere bai noski, baina ez hauek bakarrik. Beste hainbat faktorek ere laguntzen digute zoriontsuago izaten. Agian mereziko luke Bhutaneko erregeak egindako azterketa hori gurera  ekartzea zoriontasunetik urruti ala hurbil gabiltzan jakiteko.

Gaia sakonago ezagutu nahi izatera, Grossnationalhappiness.com webgunean duzu behar duzun informazio guztia. Ni neure aldetik saiatuko naiz zerbait ikasten, eta aldika ikasitakoaren berri ematen blog honetan. Ariketa interesgarria iruditzen zait.

Gaueko aterpea

Warren Buffet, Bill eta Melinda Gates eta beste 105 mega-aberatsek euren ondasunen erdia hirugarren munduari eta munduko behartsuenei  laguntzen erabiltzea erabaki dute, euren ondorengoei utzi ordez, igandeko (2013-02-25) El País-en irakur daitekeenez.

Ezaguna da Bill  Gates eta bere emazte Melindak duela urte batzuetatik hona bere aberastasunaren zati bat IHESAren  aurkako ekimenetara bideratu dutela Afrikan.  George  Soros berak,  dirutza handiak bideratu ei ditu bere fundazioen bidez  demokrazia eta gizarte irekiak sustatzera.

Asko eztabaida daiteke batzuen aberastasunaren zilegitasunaz. Nola lortu dituzten, espekulazioan edota hirugarren edo lehen munduko langileen esplotazioan oinarritu ote dituzten euren dirutzak.  Baina sikiera kasu bakan hauetan, modu batera edo bestera metatutako ondasunak behar gorrian daudenengan itzultzeko bidean jartzen dira.

Ez naiz jende hau eredutzat jartzen hasiko. Ez dira nire eredua. Baina pobreok edota hainbeste diru ez dugunok gure ale txikia jartzen badugu kooperazio lanetan, zergatik ukatu fortuna handienei bere bihotza era honetan zuritzeko eskubidea? Ez al dugu denok gure bizitza moldea hein handi batean zuritu beharra  hirugarren munduko biztanleen aurrean? Are gehiago; zergatik ukatu laguntza jasotzeko eskubidea laguntza horien onuradunei; HIESa jota bizi denari edota etxean ur txorrotik ez duenari?

Gurekin lotutako gogoetak ere badakarzkit ekimen honek. Ez dakit, esate baterako,  nola ikusiko genukeen Euskadiko fortuna handienek beren diruen %50 hirugarren munduko behartsuenei laguntzen erabiltzea erabakiko balute, gurean  inbertitu eta gure seme-alabentzat lanpostuak sortu ordez.

Eta beste hainbat galdera; seguru.  Bitartean, Mikel Laboak Bertold Bretchen hitzak euskaratuaz egin zuen kantua datorkit burura.

 

Kontatu didate Nueva York-en
Broadway eta 26 karrikaren kantoian,
Negu gorrian, gizon batek gabero
jendeari otoi eskatzen
aterbea bilatzen duela
bilutsirik daudenentzat.

Mundua ez da era hortan aldatzen
Gizonen hartu-emanak ez dira hobekitzen
zama-aroa ez da hola laburtzen
Baina gizon batzuek gau batez, ohea dute,
aterbean haize otzik ez eta
bereri zijoakien elurra, karrikan ari da.
Liburuaren irakaspenik ez ahaztu gizona!