Etorkizuneko kazetaritzarekin bueltaka

(Puntua paperezko aldizkarirako idatzitako artikuluaren moldaketa. 2015-02-20)

Britainia Handiko BBC komunikazio korporazio publikoak ariketa interesgarria egin du: egungo egoeratik abiatuta, prospektiba egin eta irudikatu du nolakoa izango den 2020. hamarkadako kazetaritza. Emaitza interesgarriak jasotzen ditu lanak. Proposamen batzuk dagoeneko aurreikusten dira; beste batzuk, aldiz, zaila da sinesten bost urte barru gauzatzen hasiko direnik.

Batetik, eta teknologiari erreparatuta, BBCren lanaren arabera, gero eta gehiago erabiliko dira teknologia berriak (noiz arte jarraituko dugu “berriak” direla esaten?). Gero eta eskurago egongo dira tresna eta gailuak, bai erabiltzaile arruntentzat eta baita ere informazioa ekoizten dutenentzat. Gauzen internetak ere eragin handia izango du gure bizitzan eta komunikazioa kontsumitzerako orduan, eta, hala, laster, inguratzen gaituen gauza guztiekin komunikatu ahal izango gara, hozkailuarekin, sukaldearekin, kafeterarekin… Horrekin lotuta, gero eta handiagoa izango da big data edo datu masiboen erabileraren garrantzia: hori bai, gero eta datu eta informazio gehiago emango ditugu –eman beharko ditugu– gure ohiturei eta gure buruari buruz. Herrialde eta pertsonen aberats eta pobreen artean alde handiak egongo dira, baina BBCk kalkulatzen du, 2020an, gizaki bakoitzeko 10 dispositibo egongo direla konektatuta Internetera.

Telebista batez ere Internetetik ikusiko dugu. Aipagarria da albistegietako hartzaileak bizi izango duen zahartze prozesua: gazteek alboratu egingo dituzte ohiko formatuak. Etorkizuneko telebista saioak egungoak baino askoz parte hartzaileagoak izango dira. Gainera, orain arteko ikuslea bilakatuko da protagonista. Errealitatea eta fikzioa uztartuko dira, esaterako, ikuslea bilakatuko ahal izango da alegiazko auto gidari benetako auto lasterketa bateko zuzeneko emankizunean. Nobedade gutxiago pantailen masifikazioari dagokionez: pantailak nonahi aurkituko ditugu. Gainera, informazioa sakelako telefonotik jasoko dugu.

Kazetaritzaren esparruan, albiste on bat tokiko komunikabideentzat: garrantzi handia hartuko du tokiko informazioak. Bestalde, aurrera egingo badute, hedabideek gero eta parte hartzaileagoak izan beharko dira: kolaboratzaile bilakatuko da orain arte hartzaile izan dena. Alde horretatik, hedabide baten lehiakiderik handiena ez da beste hedabide bat izango, albistearen protagonista bera baizik (ordurako, informazio ekoizle bilakatutako protagonista). Egungo joeran sakonduta, 2020an robotek egingo dute egun kazetariek egin ohi dituzten lan asko eta asko: buletin pertsonalizatuak, datuen eta emaitzen kudeaketa, albisteen eta alerten bidalketa…  Kazetaritza formatuei dagokienez, tarteko neurrien kaltean, bi formatu nabarmenduko dira: albiste laburrak eta erreportaje luze eta sakonak.

BBCren arabera, hori guztia 20ko hamarkadan gertatuko omen da, Britainia Handian. Eta gurean? Nola irakurriko dugu bost urte barru hau moduko artikulu bat? Paperean inprimatutako Puntua-n?

Zazpi txakur etxe

Zazpi txakur etxe Frantzian? Ez, Araban eta Asturiasen.

Bildu ditut sorta batean, 2014. urtean atentzioa eman didaten txakurren zazpi txabolen argazkiak. Irudi guztiak hartuta daude Araban eta Asturiasen. Bitxia da, baina, txakurrik ez da inon ageri…

1) Isolamendu termikoa duen txakur etxola. Asturiasen dago, Colungako San Xoxe auzoan.

Captura de pantalla 2014-12-16 a la(s) 20.59.33

2) Txakur-mobil-home. Arabako Albina urtegian zegoen aparkatuta.

Captura de pantalla 2014-12-16 a la(s) 21.02.00

3) Txakur aberatsa, txakur pobrea. Colunga, Asturias.

Captura de pantalla 2014-12-16 a la(s) 21.03.19

4) Moketa eta lorategi pribatuarekin. Langraitz Ganboa, Araba.

Captura de pantalla 2014-12-16 a la(s) 21.02.51

5)  Txakur txabolen urbanizazioa. Villademoros, Asturias.

Captura de pantalla 2014-12-16 a la(s) 21.04.31

 7) Jatetxe ondoko txabola. Barazar, Araba.

Captura de pantalla 2014-12-16 a la(s) 21.01.03

eta 7) Txaleta paradisuan. Venta del Pobre, Asturias.

Captura de pantalla 2014-12-16 a la(s) 21.02.22

Jul Bolinagaren omenez, apunte azkarrak

Atzo, azaroak 15, Arrasaten denok pasatuta geratu ginen entzun genuenean Jul Bolinaga derrepentean hil zela, Bergarako gaztetxean, Txapa Irratiaren 30. urteurrena ospatzeko kontzertuan jotzen ari zela.

Bere gordintasunean, oso koherente eta aproposa iruditu zait heriotza: hil da lagun artean, musika egiten eta herri ekimenak bultzatutako ekitaldi bat babesten. Chapeau, Jul.

Sekulako hutsunea utziko du RIP taldearen gitarrista izandakoak. Izan ere, oso gizon maitatua eta errespetatua zen lagun eta ezagunen artean. Ez zen oso pertsona mediatikoa. Horregatik, kostatu egiten da bere irudiak eta berari buruzko informazioa aurkitzea sarean (alde horretatik, Txerra, bere anaia eta RIP taldeko bateria-jotzailea, askoz gehiago agertu izan da hedabideetan, bereziki, Arabako ezker abertzalearen eta LGBT kolektiboen eskubideak defendatzen).

Azpiko hau izan daiteke Jul posatzen ageri den azkenengo argazkia (RIP lagunak Facebook orritik hartuta dago). Arrasaten eginda dago, Arbolapetan, pasa den hilabetean. Irudian ikus daitezke punk sasoiko lagunak, aldian behin Arrasaten egiten duten bazkariaren egunean. Esan beharra dago, punk mugimenduaren garaian egindako harreman estua gaur arte gorde izan dutela batzuek eta besteek.

jul

Izan ere, Jul historiara pasatu da RIP punk taldearen sortzailetarikoa eta gitarra-jotzailea izan zelako. Iker Barandiaran eta Iban Toledok Goienan egindako RIP: punkaren 25 urteko historia bizia dokumentalean ikus daiteke Jul, sasoi hartako –eta goiko argazkiko– protagonista askoren artean, urte gogor bezain eder haiei gainbegiratua egiten.

Captura de pantalla 2014-11-15 a la(s) 23.58.46

Baina, musika zale eta musikari amorratua izanik, ez zen punk musikaren erritmoen bueltan betiko izoztu: azken urteotan, gitarraren distortsioa alde batera utzi, eta banjoa jotzen ari zen arrasateko The Potes banda parranda zalearekin. Taldekideek emandako elkarrizketa batean zioten moduan, gainera, “The Potes sortzearen errua Julena eta bere banjoarena da”.

33-ThePotes_content

Hemen duzue ikusgai The Poteseko taldekideek iaz Juli eskainitako zorion oparia:

Besarkada handi-handi bat Txusi, bere bikote banaezinari, Txerrari eta familia guztiari.

RIP

 

Horrela egin nuen “Zezen Eseri” Sanferminetako kartela

Gaur eman dute jakitera zeintzuk diren 2014ko Sanferminetako kartel lehiaketaren zortzi finalistak. Nik aurkeztutako horien artean ez dagoenez, dagoeneko ez daukat isilpean gorde beharrik kartelaren egilea zein den eta, beraz, konta dezaket nik bidalitako lanaren sortze-prozesua. Horra, Zezen Eseri kartelaren istoriotxoa.

SanFermin-ToroSentadoTxiki

2013ko Sanferminak bukatu orduko otu zitzaidan kartela egitearen ideia, hain zuzen ere, lagun batek oparitutako IKEAko aulki gorri bat eta lepoan jartzekoa begi aurrean ikusi nituenean:

Abiapuntua

“Hara, zelako zezen polita!”, esan nuen nire artean. Beno, egia esan, zezena “izateko” behar zituen ukitu batzuk, baina, horretarako astia banuenez, ekin egin nion lanari. Gainera, ez nuen gauza handirik behar: paper zuri puska batzuk begiak egiteko, kartoia muturra egiteko,  boligrafo beltz bat ninia margotzeko eta, azkenik, cello beltza apatxak egiteko. Listo!

materiala2

Lanean hastea zen kontua.

Celloajartzen

Egia esateko, egin nuen lehenengo aukera, nahikoa FAIL izan zen, izan ere, zezena barik, aulkiak ematen zuen txerritxoa! Hala ere, ez zen zaila izan muturra “birdiseinatzea”.

Kartelaren gaiari lotuta, izan nituen zalantzak zezen bat erabiltzea topikoegia izango ote zen, baina, etorri ere, horrela etorri zitzaidan ideia, beraz… Gainera, aurreko urteetako finalistak ikusita, konturatu nintzen denok ere, urtea joan eta urta etorri, gauza berdinei jira eta buelta ari zirela: kolore gorri-zuri-beltzak, zezenak, erraldoiak, adarrak, santuak, gerriko eta zapi gorriak, tipografiarekin jokoak… Hemen daude bilduta azken urteotako ehunka lan finalista: urte bakoitzaren 100 lanik onenak.

Gainera, banuen beste kezka bat: ni ez naiz batera zezenzalea, kontrakoa, eta, amorrua puntua ematen zidan gai horri heltzea kartela egiterakoan. Beno, emaitza ikusita, nahi dut pentsatu nire zezentxoa oso ondo bizi dela, lasai-lasai eta gustura hartuko duela bisitariak beso artean. Ni hartu ninduen moduan lana bukatu nuen egunean: 2013ko uztailaren 19an. Nola dakidan eguna hori izan zela zehatz-mehatz? ba, begiratu argazkian, eskubiko aldean, egunerokoen orritxoa. Hori ere josota geratu zen, bere momentuan, nire eguneroko zelebre hartan.

Neu-aulkian

Eta, bai. Simpsondarrak iheska ibiltzea zer eta zezen-besaulki horiengandik kasualitate hutsa izan da. Egia esanda, ez dakit horrek lagundu ala kalterik egin didan…

sofa-zezenak

Bideoa ikusteko: zezen-besaulkiak Iruñean.

Errematatzeko, testua kokatzea falta zen. Hitzak konposatzeko orduan, Amplitude izeneko letratipoa hautatu nuen: oso gustuko dut Christian Schwartz tipografoak diseinatutako letratipo dotore eta moldaerraz hori. Ez du inoiz kalerik egiten! Hori bai, lehiaketan aurrera egin ahal izateko, idatzi behar da “San Fermín” tilde eta guzti –ez, Sanferminak– eta “Iruña” jarri behar da, Iruñea beharrean.

Guztira, 546 lan aurkeztu dira lehiaketara. Horietatik 106kin, urtero legez, erakusketa egingo dute hiriko erakusketa areto batean. Gainera, zortzi finalistekin, lehiaketa publikoa egingo dute. Hemen daude zortzi lan finalista horiek ikusgai, eta iruindarra izanez gero, aukeragaikartela aukeratzeko lehiaketa.

Beno, nire kartela laster egongo da etxean ikusgai.

“¡Tienen un minuto para desalojar el local!”

Pasa den astean, Joxe Mari Iriondo kazetari ezaguna egon zen hitzaldi interesgarria ematen MUko Ikus-entzunezko Komunikazioko ikasleen aurrean, Aretxabaletako campusean. Beste kontu askoren artean, hizlariak mahaigaineratu zuen Arrasaten 70. hamarkadan izandako gertaera gogor bezain entzutetsu bat: kantaldi baten erdian, Guardia Zibilak zinema areto batera sartu eta ke-poteka eta kolpeka hustu zuenekoa. 1976an Gurea zineman nik bizi izandako gertaeraz ariko ote zen Iriondo?

Izan ere, lehenago ere, Iriondok aipatu izan du gertaera latz hura. Esaterako, horren gainean hitz egin zuen 2008ko apirilaren 10ean, “Ez Dok Amairu” taldearen gainean emandako hitzaldi baten harira, Diario Vasco egunkarian argitaratutako artikulu batean. Hemen DVren pasartea:

“El popular periodista [Joxe Mari Iriondo] alabó las jornadas y al hilo de la charla que Pantxoa eta Peio ofrecerán el día 17, recordó un recital de éstos en el cine Gurea de Arrasate en el año 1974 que no se celebró porque el posteriormente famoso Antonio Tejero, entró en el recinto con un contundente ‘Tienen cinco minutos para desalojar la sala’. Iriondo explicó que les sobraron cuatro”.

Baina susmoa dut kazetari urrestillarrak nahastu egin dituela Guardia Zibilak egindako bi hustuketa haiek, orduan hain ohikoak, bestalde. Batetik, Iriondok aipatutakoa baino bi urte geroago gertatu zen Arrasateko afera, hain zuzen ere, 1976ko abenduaren 17an, Gurea zineman. Bestetik, Mondragoeko kantaldia ez zen Pantxoa eta Peiorena izan, baizik eta Iparraldeko beste bikote batena: Errobi bikotearena. Gainera, desmasia harekin lotura izan bazuen ere, orduko protagonista zuzena ez zen izan Antonio Tejero guardia zibil ezaguna, baizik eta Alfonso Escuer Mur izeneko teniente gaztea, sasoi hartan Arrasateko kuarteleko nagusia. Aretoa husteko emandako denborari dagokionez ere, kezka: “bost minutu” ala “minutu bat” eman zuten zinema jendez husteko?

Hori bai, 1974. urtean, Eibarren egon zen antzeko gertaera bat. Orduan, Pantxoa eta Peio ziren kantatzekoak Astelena pilotalekuan, baina bonba mehatxu bat zelako aitzakiarekin, guardia zibilek (akaso, Tejero presente egongo zen egun hartan?) hustu egin zuten aretoa eta beroi goitik behera miatu. Bi gertakari desberdin izan behar dute derrigorrez. Izan ere, Iriondok berak esaten du, azkenera, 1974ko kantaldia egin egin zela, aldiz, Arrasateko jaialdia bertan behera geratu zen, istilu larri haien ondoren. Peio Ospital kantariak berak ez du gogoan Arrasaten halako hustuketa bortitzik jasan izana. Aldiz, Guardia Zibilak Eibarren egindako oldarraldiaren irudiak memorian iltzaturik gelditu zaizkio ezpeletarrari. Bere hitzetan, atzo izan balitz bezala gogoratzen du Ospitalek nola guardia zibilek hartu zuten besotik 70 bat urteko gizon zahar bat, eta hark, besoak berokitik aterata, nola ihes egin zuen.

Esan bezala, bi urte geroago, beste kantaldi bat antolatu zen Arrasaten, Errobi taldearekin. Eta, bai, puntu batean arrazoi du Iriondok: Arrasateko hustuketan, modu zuzenean parte hartu ez bazuen ere, ekintza hura egin zen Gipuzkoako Guardia Zibilaren komandantearen aginduz, alegia, Antonio Tejero Molina komandanteren ordenari jarraituta. Erasoaldiaren biharamunean horixe onartu zion, behintzat, Tejerok Jose Antonio Altuna orduko Arrasateko alkateari, Donostiatik propio etorri zenean Arrasateko kuartelera alkateari kontuak eskatzera udal plenoak onartutako tenientearen dimisio eskaera zela-eta. Tejeroren orduko hitzak izan omen ziren: “Nik eman nuen eraso egiteko agindua. Ikurrina legez kanpokoa da. Eta, punto”. Kontuan hartzekoa da, bakarrik 12 egun lehenago, abenduaren 5ean, milaka lagunen aurrean, Inaxio Kortabarriak eta Jose Angel Iribarrek ikurrina historiko hura atera zutela Atotxa futbol zelaian, Donostian (ikurrina, azkenean, legeztatu zuten 1977ko urtarrilaren 19an, hau da, Arrasatekoa gertatu eta hilabete eskasera). Tejeroren ustez, futbolariek egindako legez kanpoko agerraldi hura onartu izanak erakusten zuen zelako epela zen Gipuzkoako gobernadore zibila. Beno, “epela” barik, benetan erabilitako hitza izan zen nolako “marikoia” zen gobernadore zibila.

Gurea zineman gertatutakoa oso gogoan duen beste herritar bat Joxe Aranzabal da. Izan ere, hustuketa hura salatuz, Garaia aldizkarian idatzitako artikulu batengatik (hemen, Garaia aldizkariaren zenbaki haren azala eta, hemen, atxiloketaren albistea El País-en), zigortu zuten bost eguneko kartzela zigorrera Martuteneko espetxean eta astebetez etxean atxilotua egotera. Orduan bizi izandakoak bere blogean kontatu zituen aspaldi.

Bai. 1976ko abenduaren 17an Gurea zineman botatako esaldia, “¡Tienen un minuto para desalojar el local!” (“Minutu bat duzue aretoa husteko!”) oso ezagun bilakatu zen adin bateko arrasatearren artean. Eta, asko zabaldu zen entzule batek mehatxu hari botatako erantzuna: “Hijo puta!”.

Hura entzunda, Escuer tenienteak “fuego!” esan, eta gas maskarekin jantzitako guardia zibilak hasi ziren dinba-danba jendea jotzen eta gomazko pilotak eta ke-poteak botatzen areto barruan (Gasteizen, 1976ko martxoaren 3an egindako sarraskian bezala, baina, eliza batean barik, orduan, zinema areto batean, jendez lepo zegoena; zorionez, Arrasaten ez zuten balarik erabili). Kantaldian ikurrinak atera zirelako aitzakiarekin, Guardia Zibilak Errobiren kantaldia zapuztu zuen, eta, bide batez, herritarrak majo egurtu. Plan hoberik ostiral gau baterako? (kontuan hartu, artean ZEN Plana asmatu barik zegoela). Jose Antonio Altunaren esanetan, biharamunean sekulako itxura zuen aretoak: ke-poteek erretako jarlekuak, han eta hemen zapata eta beroki galduak…

Urteetara ere, jaialdi hartan grabatutako kasete-ak eskuz esku pasatzen ziren arrasatearren artean (natibo digitalentzat oharra: hau da “kasete” bat). Bertan, garbi-garbi entzuten zitzaien Anje Duhalderi eta Mixel Ducauri abesten (“Euskadi” izeneko kantua kantatzen ari ziren?, uste dut baietz), tenientearen mehatxua, ondorengo “hijo puta!”, eta, azkenik, “fuego!” aginduaren ondorengo tiro hotsak, jendearen oihuak eta burrundara. Baliteke oraindik ere herritarren batek gordeta edukitzea kasete zahar —eta argigarri!— haren kopiaren bat bazterren batean…

Beno, Gurea zineman ez, baina Antonio Tejero Molina militar ospetsua ordurako izana zen Arrasaten: etorri zen eraso hura gertatu baino bi aste lehenago, hain zuzen ere, 1976ko abenduaren 1ean, Jose Maria Arizmendiarrieta kooperatibetako sortzailearen hileta elizkizunetara (hemen, hiletaren eskelak PDFan).

Tejero argazkia.jpg

Argazki bitxi hau aterata dago Arrasate Press aldizkaritik, 1989ko 35. zenbakitik. Fotozahar atalean argitaratu zen, hurrengo aipamenarekin: “[…] Hauekin batera, lehen ileran, bere ohizko bibote eta begiratartearekin, orduko Gipuzkoako Guardia Zibilaren Komandantea, gerora otsailaren 23an negargarri hartan, aktualitate bihurtu zen Antonio Tejero Molina”. (Testu osoa irakurtzeko).

Izan ere, 1981eko otsailaren 23 hartan denok ere aukera izan genuen Tejero hobeto ezagutzeko, Espainiako Kongresuan sartu eta bota zuenean, Arrasateko Escuer Mur teniente haren tonu bertsuan, “¡Se sienten, coño!”.

PD. Egongo da eskuratzerik hirietako kultura-etxeetan edo bestelako hemeroteketan orduko kronika zehatzagoak. Interneten hau bakarrik aurkitu dut, El País-eko 1976ko abenduaren 19ko artikulua: “El Ayuntamiento de Mondragón pide la destitución del teniente de la Guardia Civil”.

Ander Arana gazteak erakusketa jarri du Londresko “Window 135″ arte-erakusleihoan

DSC00516

Ander Aranak ikusgai ipini ditu Londresko Window 135 izeneko arte-erakusleihoan plastikozko esne botilekin egindako lanak. Lewisham barrutian dagoen erakustokian, asteko-astero jartzen dituzte jabeek eurek edo beste artista batzuk egindako artelanak eta instalazioak. Leintz Gatzaga eta Basauri artean bizi den 15 urteko gaztea, Londresen egin du ikasturtearen lehenengo lauhilekoa.

Lehenik eta behin, zer dela eta zaude Londresen?

Amak, lanagatik, Londresen egin behar zituen hiru hilabete, eta iruditu zitzaion aukera ona zela neu ere hona etortzea eta ingelesa hobetzea. Egia esateko, hasieran, ez nuen nahi lagunak utzi eta hona etortzerik, baina, dagoeneko ez naiz damutzen etorri izanaz. Kontrakoa, jakin badakit Euskal Herrira itzuli orduko, faltan botako dudala Londres.

Zer da “Window 135”?

Window 135 arte-erakusleiho bat da. Oso toki bitxia da: erdi erakusleihoa, erdi mikro-erakustokia. Londresko New Cross Road izeneko kale jendetsuan dago kokatuta, etxe bateko beheko solairuan. Jabeak dira Tim Jones eta Meena Chodha, bi sortzaile oso jantzita daudenak artean, musikan eta zineman. Tokia, lehenago, barazki denda bat omen zen, baina, etxea berritu zutenean, erabaki zuten erakusleihoa uztea (egun, etxebizitzako egongela da). Txoko horretan kokatzen dituzten jabeek eurek edo beste artista batzuk egindako artelanak. Mugimendu handia dago erakusleihoan: astero-astero aldatzen dute erakusketa. Webgunea ere badute: www.window135.com.

Nola ezagutu zenuen tokia?

Pasa den uztailean, aita eta biok etorri ginenean ikustera hemengo gure etxea izango zena, harrituta geratu ginen gure auzoan aurkitzeaz –Lewisham barrutian, Londresko hego-ekialdean–, halako txoko bitxia. Hartu genuen erakusleihoan bertan idatzita dagoen webgunearen helbidea, eta oso polita iruditu zitzaizkigun Interneten ikusitakoak; ordutik aurrera hasi ginen astero-astero webgunea bisitatzen.

Nola jarri zinetan harremanetan tokiaren jabeekin?

Abuztuan, Londresen geratzera etorri ginen aita eta biok. Erakusleiho aurretik pasatzen ginenen bakoitzean, geratu egiten ginen artelanak ikustera eta komentatzera han ikusitakoak. Halako batean, erakusleihoaren ondoko atetik ikusi genituen irteten gizon bat, emakume bat eta bi ume: txokatuta geratu ginen, izan ere, uste genuen toki hura zela erakustokiren bat edo artearekin zerikusia zuen guneren bat, eta ez etxebizitza arrunt bat. Hurrengo egun batean, orduan ere begira geundela jarritako artelanei, berriz ere ikusi genuen etxetik irteten familia hura. Aita hurbildu, eta eurekin hitz egiten hasi zen. Oso jator egon ziren, eta te bat hartzera gonbidatu gintuzten. Orduan azaldu ziguten zer zen Window 135 egitasmoa. Tim Jones eta Meena Chodha-ren etxea artelanez josita dago, eta han ikusi eta entzundakoak oso inspiragarria suertatu zitzaizkidan.

Nola sortu zenituen eskulturok?

Window 135 ezagutu eta gutxira etorri zitzaidan buru-eskulturak egitearen ideia. Hain zuzen ere, egun batean, hortzetako eskuilak jartzeko pote bat behar genuela-eta, aitak erditik moztu zuenean hemen erosi ohi ditugun esne poteetako bat (Britainia Handian ez dago tetra brick-ik!). Poteari buelta eman genioenean, konturatu ginen antz handia zuela Paskua uharteko eskulturekin. Orduantxe hasi nintzen sortzen forma ezberdinetako buruak.

Eta, erakusketa jartzearena?

Behin lanak bukatuta nituela, guraso eta ezagunei erakutsi nizkien eta harrera ona izan zituzten lanok. Gurasoek eurek gomendatu zidaten joatea Window 135-eko Tim eta Meena-rengana. Animatu, eta aste batzuk geroago eurengana abiatu ginen ama eta biok buru guztiak bi poltsa handitan sartuta. Asko gustatu zitzaizkien, eta proposatu zidaten hurrengo astean bertan jartzea erakusketa. Asko lagundu zidaten muntaiarekin. Window 135-ean ohi duten bezala, astebete egon dira lanak ikusgai.

Zelakoak dira erakusleihoan jarri dituzun lanak?

Zazpi buru dira bata bestearen ondoan ilaran jarrita. Plastikozkoak dira, birziklatutako esne poteekin egindakoak, eta daude helduta oinarri metalikoekin. Ezkerretik hasita, lehenengoa da txirrindulari baten burua, betaurreko eta guzti. Bigarrenak, aldiz, punki baten itxura dauka, ileak tente-tente. Hirugarren lanarekin ahalegindu nintzen Frankenstein bat egiten, eta nahiko antza daukala uste dut. Laugarrenak, ostera, dauka Ameriketako indiar baten traza, ile luze eta buruko zintarekin. Bosgarrena errege bat da, koroa eta guzti. Seigarrena, ostera, Elvis Presley musikaria da. Azkenik, zazpigarrena, hondartzan dagoen pertsona bat da, bisera eta betaurrekoekin. Kontua zen obra guztiak egitea bakarrik plastikozko poteekin eta pote horiek dituzten etiketekin, beste ezer erabili barik (etiketak baliatu ditut egiteko betaurrekoak, ilea, koroa…).

 Bukatzeko, egin izan dituzu lehenago antzeko lanik?

Beno, margotu egiten dut. Bost urte nituenetik, astean behin, Basauriko margo eskoletara joaten naiz. Iaztik, gainera, ostiralero, Arrasateko Kultura Etxera ere joaten naiz pintura eskolak hartzera. Etxean ere, noizbehinka, ibiltzen naiz. Hala ere, nire zaletasunik handienak dira argazkiak ateratzea eta bideo laburrak egitea.

Fagor Etxetresnen eta Mondragon taldearen komunikazioa eta tokiko hedabideak

Dagoeneko lerro asko idatzi da Fagorri buruz, baina, askoz gehiago –eta hobeto, kasu askotan– idatzi beharko da, ulertu ahal izateko zer gertatu den Fagor Etxetresnetan, Fagorren eta Mondragon taldean. Egia da, Fagorren auzian hainbeste kontuk egin dutela kale,  zaila dela erabakitzen non jarri fokua eta zein muturretik tira egin korapiloa askatzen hasteko. Nik tiratuko dut bereziki interesatzen zaidan hari-mutur batetik: komunikaziotik, edo hobeto esanda, komunikazio korporatibotik eta horrek tokiko hedabideekin duen harremanetik.

Akaso, “komunikazio korporatibotik” barik, “komunikazio korporatibo faltatik” esan beharko genuke Fagor eta Mondragon taldearen kasuan. Hori da, behintzat, asko eta askoren ahotan egon dena asteotan: Fagor Etxetresnek, Fagorrek eta Mondragon taldeak berak kale handia egin dute komunikazio alorrean, batez ere, krisiaren hasierako egunetan.

Batetik, batzuen zein besteen ordezkariak kostata eta berandu, oso berandu, agertu izan dira jendaurrean, hedabideen aurrean. Horrekin hautsi dute krisi komunikazioaren urrezko legea: ez ezkutatu, eman lehenbailehen eskura dituzun argibideak. Gainera, bulego zulotik atera direnean, ez dituzte zabaldu mezu argi, bateratu eta lagungarriak. Kontrakoa: nahasiak eta, sarritan, kontrajarriak izan dira esandakoak. Adibidez, Sergio Treviño Fagor Etxestresnetako Zuzendari nagusiak El País egunkarian “[lantegia] zarratuko digute, ezelako azalpen barik zarratu ere” zioen bitartean, Xabier Bengoetxea Fagorreko Errektore Kontseiluko presidenteak “errua geurea da” esaldia bota zuen Berria-n.

Beste alde batetik, esango nuke ez dutela jakin izan egoki erabiltzen kanpora zein barrura begiratzeko dituzten hedabideak: TU Lankide aldizkaria eta www.tulankide.com webgunea. Egoeraren larritasunak ez al zuen eskatzen, esaterako, azkar kaleratzea aldizkariaren gehigarri berezi bat edo webgunean irekitzea gune finko bat informatzeko, zalantzak argitzeko eta eztabaida modu eraikitzailean bideratzeko? Horien faltan, kooperatiban bertan barik, kale gorrian kokatu da eztabaida, modu nahasian kokatu ere: oinarrituta zurrumurruetan eta 24 orduko Makuto Irratiaren emisioan. Ondorioz, galduta ibili dira langileak, kaltetuak eta, oro har, herritarrak. Horietatik asko, gainera, sentitu duten informazio falta tarteko, oso kexu agertu izan dira han-hemenka.

Lehenetsi den bidea, alegia, bazkideei informazioa ematea aurrez aurreko bileretan, kooperatiba batean ezinbestekoa bada ere, herren geratu da. Batez ere, krisiaren tamaina ikusita, ez delako berau biribildu beste komunikazio-estrategia zabalago eta osatuago batekin.

Falta izan den komunikazio-estrategia zabalago horretan, egin duten akats handienetarikoa izan da ez dutela jakin izan ikusten tokiko –gertuko, herriko– hedabideen indarra eta eragina. Horregatik, komunikazio alorrean, Fagorrek eta Mondragon taldeak galdu dute iritzi publikoaren partida, etxean bertan, Debagoienean. Esan bezala, besteak beste, ez direlako jabetu tokiko hedabideen ahalmen handiaz.

Begi-bistakoa da Fagor Etxetresnek –eta Fagorrek eta Mondragon taldeak– duen krisiaren dimentsioa maila askotarikoa dela: ekonomikoa, soziala, politikoa, pertsonala, eskualde esparrukoa, nazionala, nazioartekoa… eta, komunikazio aldetik, maila horietan guztietan erantzun beharrean dagoela (esan barik doa, ez dela batere lan erraza halako egoera bati aurre egitea).

Fagorrek, baina, baditu berezko ezaugarriak, kasu honetan behar beste kontuan hartu ez direnak: kooperatiba horretako bazkide gehienak inguru berekoak dira, Debagoienekoak, eta giza komunitate horrek baditu ezaugarri sozio-politiko-linguistiko jakinak. Esaterako, langile eta bazkide horietako asko eta asko euskaldunak dira, eta gehienak Goiena kooperatibaren hedabideen erabiltzaileak (erabiltzaile sutsuak nolanahi ere, erreparatuz gero CIES erakundearen edo Aztikerrek 2012an egindako ikerketaren emaitzei: azterketa horietan ikusten da oso handia dela debagoiendarren atxikimendua Goienaren hedabideekiko).

Aldiz, komunikazioaren estrategian, Fagorrek jo du (eta jo ohi du) lehenengo solairutik gorako hartzaileengana: Vocentoko hedabideetara, El País-era, egunkari ekonomikoetara, nazioartekoetara… Akaso, konturatu barik oraingo krisiaren protagonistak –kooperatibistak, inbertsiogile txikiak eta langileak eurak– beheko solairuan bizi direla, Debagoienean. Hartara, haserreak, egonezinak eta komunikazio premia handienak sortu dira Debagoienean bertan, eta ez hainbeste Donostian, Bilbon edo Madrilen (Basaurin bai, ordea). Hein handi batean, Debagoienean dago kokatuta egun arazoaren muina, eta, aldi berean, bailara horretan bertan finkatu da auziaren balizko konponketa (“Debagoiena-Metropolia” dialektika korapilatsua, beste baterako utziko dugu; izan ere, zer dakigu kaletarrok, esaterako, Poloniako edo Frantziako lantegietan gertatzen ari denaz? Eta, okerrena, jakiterik nahi ote dugu?).

Eztabaidatzeko, argibideak emateko eta haserre eta egonezinak baretzeko, eskura izan dituzte tokiko hedabideak (hedabide “lagunak” esan daiteke? Bai, behintzat, Vocentorenak baino lagunagoak, artikulu honen lehen esaldian argi geratzen den moduan), baina, hala ere, nahikoa baliatu ez dituztenak. Alde horretatik, herritarrek zeukaten informazio egarriarekin, harrigarria izan da entzutea Goiena telebistako aurkezlea ikus-entzuleei jakinarazten, ez Etxetresnetako ezta taldeko inork ez duela parte hartzerik nahi izan Fagor. Eta, orain zer? moduko mahai-inguru batean. (Lerro hauek idatzi direnerako, badago ikusterik Goiena telebistan eta Goiena paperean pasa den ostiralean, hilak 22, Zigor Ezpeleta Mondragon Taldeko Gizarte eta Lan Harremanetarako arduraduna eta Enplegu Bulego Korporatiboko zuzendariari egindako elkarrizketa).

Lepoa jokatuko nuke tamainako komunikazio-krisia bizi izan duten beste erakunde batzuek gustura hartuko luketela antzeko testuingurua, eta pozarren erabiliko luketela halako talde multimediak eskainitako aukerak.

Gainera, ikusi dugu, gaur egun, oso erraza dela etxeko ortuan landatzea, eta uzta jasotzea gertuan zein kanpoan. Hau da: tokiko hedabideak erabilita, egun, samur asko heda daitekeela berria nonahi. Eragin biderkatzaile horren adibide izan da, urriaren 31n, Xabier Bengoetxea Fagorreko Errektore Kontseiluko presidenteak Goiena telebistari esklusiban emandako elkarrizketa. Beste batzuen artean, elkarrizketa hartan esandakoak jaso zituzten EITBko irrati eta telebistek eta Espainiako El Mundo-k, El País-ek, SER irratiak. Edo, esaterako, www.mondraberri.com Internet atarian argitaratutakoak kalean hizpide izatea. Arrasateko atari horrekin lotuta, ikusi da Fagor Etxetresnetako bazkideen ekarpenak eta borondatezko ekarpenak berreskuratzeko ahaleginetan ari diren taldeek ederki baliatu dutela euskarazko webgunea euren mezua jendeari helarazteko. Alabaina, kontrakoak sarriago ikusi ditugu: etxekoek gaztelaniazkoetara jo behar izatea informazio bila, ETB2ra edo El Diario Vasco egunkarietara, hain zuzen ere.

Fagor Etxetresnen arazoak ez dira, noski, konponduko kasu handiagoa eginda tokiko hedabideei; haatik, nago herritarrak zainduago eta maitatuago sentituko liratekeela honelako une gogorretan ere, horiek erabiliz gero. Harri bakarrarekin bi txori jotzeko aukera legoke horrela jokatuta: batetik, erabilita hartzaileek gertukotzat eta sinesgarritzat jotzen dituzten hedabideak, erakutsiko litzaieke gertutasuna eta begirunea nola herritarrei hala kaltetuei; bestetik, komunitateak dituen tresnak baliatuta, mezua mundu zabalera hedatzeko aukera legoke.

Izan ere, tokiko hedabideek informazioa eta berriak gertutik zabaltzeko lekua ez ezik, izan behar dute, era berean, gune egokia jasotzeko kritikak eta iritzi kontrajarriak. Horrelakoak izan ezean, dena alferrik. Denok jai.

(Mondragon Unibertsitateko Atabala blogean argitaratutako artikulua).

Fagor Etxetresna Elektrikoen jokaldi desesperatua

Ikusi duzue Fagorrek, hobeto esateko, Fagor Etxetresna Elektrikoak egindako azken iragarkia? Bi minutuko ikus-entzunezkoan, lelo nagusi bat errepikatzen da behin eta berriro: Hoy más que nunca apostemos por lo nuestro (Gaur inoiz baino gehiago, egin dezagun geurearen alde). Eta, “lo nuestro” horren azalpenarekin geratu gara ikusle batzuk txokatuta. Izan ere, bideoaren arabera, España da (“ñ” handi batekin) hain “geurea” den hori. Are gehiago, Fagor dugu Espainia osoan, “%100 espainiarra den etxetresna elektrikoen marka bakarra”.

Ander Terradillos Fagorreko Zuzendari nagusiak sinatuta, eta Interneten bolo-bolo dabilen kanpaina horren aurkezpen-gutunaren arabera, “azken merkatu-azterketek adierazten digutenez, kontsumitzaile espainiarrek, hein handi baten, kontsumo ohiturak aldatu dituzte krisialdiaren eraginez. Aldaketa horien artean, antzematen dugunaren arabera, gero eta zabalagoa da beren herrialdeko markak kontsumitzearen aldeko atxikimendua. Horregatik erabaki dugu komunikazio-ekintza baten bidez Espainiako kontsumitzaileei jakinaraztea Fagor hemen jaiotako marka dela eta 50 urtetik gora daramala herri honen alde egiten. Honekin batera doakizue mezu hau zabaltzeko baliatuko dugun bideoa: Geurearen alde egiteko garaia dugu. Bertan esaten dugunez: etxetresna elektrikoen marka bakarra gara %100ean kapital espainiarra duena, eta kooperatiba gara eta hortik sortzen da indartsu egiten gaituen elkartasuna”.

Baliteke hori guztia horrela izatea, baina, nik larri eta noraezean dabilenaren traza hartu diot kanpainari.

Baina, ez ekintza desesperatuaren itxura bakarrik. Iragarkia ikusi orduko botatako txio batean esaten nuen, Fagorreko bideoa zela %25a uko egitea + %25a desesperazioa + %25a suizidioa + %25a harridura.

Batetik, euskal nortasunari uko egiten diola uste dut, jartzen duelako gutasuna (kasu honetan, eurentasuna, alegia, Fagorrena) Espainiaren besoetan. Noiz eta orain. Inoiz baino gehiago, Espainia alde batera uztearen diskurtsoa zabaltzen ari denean. Bestetik, jokaldi desesperatuaren antza du: Fagor Etxetresna Elektrikoak oso larri dabil diru aldetik, eta irtenbide hoberik ezean, bera bezain krisi sakonean sartuta dagoen merkatura begira jarri da: Espainiara. Gainera, suizidio itxura ere hartu diot: nola ulertuko da mezu hori Euskal Herrian? Hasteko, Debagoienean bertan, bideoak harrotu ditu bazterrok. Ikusiko da urte amaierako salmenta neurketetan, baina, halako bideo batek eraginik izatekotan, ez dut uste onik egingo dionik hemengo merkatuari. Azkenik, harrigarria ere bada: sinetsiko ote dute Espainia aldean, orain, espainiar zintzoak bilakatu direla Fagorrekoak ala pentsatuko dute diru faltak eragindako marketin estrategia dela? Nago Fagor iritsita dagoela estatuan liderra izatera, Espainiako bandera hain zakar astindu behar izan barik.

Aurreko larunbatean, Josu Ugarte Mondragon Internacionaleko presidentea elkarrizketatu zuten Radio 3eko Mundo Babel saioan (podcasta entzuteko: El mundo en llamas). Arrasatearrak gogotsu defendatu zuen argitaratu berri duen liburuaren tesia: Espainia krisian dago. Mundua, ez. Izan ere, hori da Ugartek idatzi duen liburuan izenburua: España está en crisis. El mundo no. Bere irudikoz, enpresek duten irtenbide bakarra nazioartekotzea da. Horrek ekarriko ditu arazoak eta tentsio larriak baina, bere esanetan, ez dago beste irtenbiderik.

Eta, gaur ikusten dugu Fagor Etxetresna Elektrikoak kontrakoa egiten, eta Espainiara begira jartzen (hori ere izan zitekeen naziortekotzea, baina, tira).

Zertarako atxikitu España markara? Ba ote dago inguruan marka horrekin edo marka hori kudeatzen dutenekin lotzea baino jokaldi kaskarragorik? Ustelkeria, pikareska, lapurreta antolatua, politikari lotsagarriak…

Onena opa diot Fagor Etxetresna Elektrikoari. Besteak beste, beroi pikutara joateak inoizko kalteak ekarriko dituelako: batetik, lagun eta ezagun asko ditut bertan lanean. Bestetik, sekulako eragina du kooperatiba horrek gure inguruko ekonomian. Eta, horiek gutxi balira, enpresa horretan daude betidanik jarrita –galzorian?– familiaren aurrezpenak.

———

PS. Joxe Aranzabalek ere jorratu du iragarkiaren gaia Sustatu.com-en: Fagor, Espainiara begira.

Chumbo Google Earth-en

Entzun izan dut Google Earth erabilita, in fraganti harrapatu izan dituztela lapurrak denda eta etxeetan sartzen edo denon bistan geratu izan direla bikotekideen arteko infideltasunak, justo ekintzaren unean, bertan tokatu izan direlako Googleren kamerak.

 

Niri gertatu zaidana ez da hainbestekoa izan, baina, bai, ziragarria: gaur begiratu dut lehenengo aldiz Google Earth-en etxe aurreko bidearen irudiak eta hara non agertu den 2011ko maiatzean hildako gure txakurra, etxe aurrean, lasai-lasai, lotan.

 

chumbo1

 

Google Earth-en kreditoen arabera, irudiak hartu ziren 2009ko urrian. Batetik, sustoa hartu dut eta pena puntua eman dit txakurra ikusteak, baina, bestetik, Google Earth-en irudiek badute gauza polit bat: bete-betean harrapatu dute gure txakurra bere zaletasun handienetariko bat egiten: siesta suizidan. Bai, sekulako joera zuen txakurrak, ondoko bedarrean barik, bide bazterrean lo egiteko, beti ere, gure aginduei kasu egin barik eta, jakina, erreparatu barik arriskuei eta bide horretan dagoen autoen joan-etorri handiari.

 

Hau ote da argazki-makinarekin “arima harrapatzea”?

 

Chumbo3
chumbo2

Berendiak zure txioa gogokotzat hartu du

Ikusgarri da zelako bizia diren Twitter eta horrelako tresnak. Nola ematen diegun zentzu eta erabilera berriak herreminta ez hain berriei.

Egin dudan azken aurkikuntza izan da “Gogokoa” aukeraren erabilera berria. Ez hainbestera arte, gogokotzat markatzen nituen geroago irakurtzea nahi nituen txioak edo, beste barik, betiko gordetzea nahi nituenak. Alegia, “Gogokoak” erabili izan ditut oso modu praktikoan: biltegi arrunt moduan.

Baina, aspalditxo, denok ere, beste modu batean hasi gara gogoko horiek erabiltzen: txioaren egileari keinu egiteko. Berak jakin dezan gustuko dugula bota duena. Nolabait, erabiltzen dugu esateko berarekin gaudela. Halakoetan, askotan, ez dugu txio hori birtuiteatzen –edo bai–, baina, egileari esaten diogu modu intimoago batean: “irakurri dut zure txioa, eta zurekin bat nator :-)”. Edo, behintzat, horrela bizi dut nik, postan mezua jasotzen dudanean esanez, bateren batek nire txio bat gustuko duela. Eta, nik ere, gogoko ditut gogoko horiek.

Captura de pantalla 2013-06-07 a las 22.00.09

Bitxia zeren, dagoneko, gehienetan gauza gara desberdintzeko noiz jarraitzaile batek sakatzen duen “Gogokoa”, beste barik, zeure mezua artxibatzeko, eta noiz, aldiz, zapaltzen duen zeuri keinu egiteko! Eta bitxia da, baita ere, ikustea nola hedatzen diren ohitura berri horiek inork inori ezer esan barik, inon irakurri barik eta inoiz inorekin horrelakorik komentatu barik. Izan ere, noiz jarri gara denok ere ados “Gogokoak” horrela erabiltzeko? Noiz konturatu gara erabilera hori egiterik ere bageneukala?

Twitterren ez dabilenentzako oharra: txio bat “Gogoko” moduan markatzen duzun bakoitzean, bidaltzaileak mezu bat jasotzen du bere postan hori egin duzula ohartaraziz.